वायुपुराणम्

तत्र पुनः सारणस्य कन्याः कीर्त्यन्ते—शतबला, भद्राश्वा, भद्रगुप्तिः, भद्रविघ्नश्च। तथा भद्रबाहुः, भद्ररथः, भद्रकल्पः, सुपार्श्वकः, कीर्तिमान्, रोहिताश्वः, भद्रजश्च नाम्ना प्रसिद्धाः। रोहिण्यां तु दुर्मदः अभिभूतश्च पुत्रौ जातौ, नन्दः, उपनन्दः, मित्रः, कुक्शिमित्रः, अचलश्चापि गण्यन्ते। चित्रोपश्चित्रौ तु पुत्रौ, पुष्टिरन्यश्च, मदिरायाः पुत्राः सन्ति; सुदेवोऽपि तत्र जातः। भद्रायां तु उपबिम्बः, बिम्बः, सत्त्वदन्तः, महौजाः—एते चत्वारः प्रख्यातवीर्याः पुत्राः सन्ति। वैशाख्यां तु समदेन शौरिणा कौशिकः श्रेष्ठः पुत्रः उत्पादितः; देवक्यां तु शौरिणा सुषेणः नाम्ना प्रसिद्धः पुत्रः जातः। तदया, भद्रसेनः, यजुदायः पञ्चमः, भद्रविदेकः षष्ठः—एतान् सर्वान् कंसः हत्वा विनाशयामास। तदा तस्मिन्नन्तरे दीर्घायुषा भगवान् विष्णुः, पूर्वकृष्णः, प्रजापतिः, पुनः अवतीर्णः। तस्य अनुजा भगिनी कृष्णा, सा च शुभद्रा, भद्रभाषिणीति च कथिता, वृष्णीनां हर्षरूपा पुनः वर्णिता। शुभद्रायां तु पार्थेन सारथिना अभिमन्युः जातः; वसुदेवस्य सप्तसु पत्निषु प्रख्यातानां पुत्राणां नामानि शृणु। एवं देवायां शूरेण अभयासखः उत्पादितः; शार्ङ्गदेवेन तम्बुः, शौरिणा कुलोद्धवः जातः। उपसङ्गः, वसुश्च, देवैः रक्षितौ पुत्रौ अभवन्; एवं कंसः एतान् दश पुत्रान् अपि हत्वा नाशयामास। उपदेवायां विजयः, रोजनः, वर्धमानश्च प्रसिद्धाः पुत्राः अभवन्। वृका देव्या स्वगाहवो महात्मा जातः; आगाही, स्वसा, सुरूपा, शिशिरायिणी च अपि अभवन्। देवक्याः सप्तमः पुत्रः सुनासा भूमौ जातः; गवेषणः च ख्यातवीर्यः अभवत्। श्राद्धदेवाय शौरिणा शैब्यायाः अक्षयः पुत्रः कौशिकः दत्तः, यस्य द्विजातिभिः वने श्राद्धकर्माणि कृतानि। सुगन्ध्यां वनराज्यां च शौरिणा पुण्ड्रः कपिलश्च वसुदेवस्य पुत्रौ जातौ; पुण्ड्रः राजा अभवत्, कपिलः तु वनं गतः। तस्याः च बलवान् पुत्रः जातः, स प्रथमः राजा निषादः धनुर्धरः अभवत्। देवरातस्य पुत्रः ख्यातिम् आप्नोत्; स देवश्रवसः अपत्यं इति पण्डितैः कथ्यते। अस्मकवंशे पुत्रः लब्धः, स प्रख्यातः पूजितः च; निवर्त्तः नाम बलवान्, इन्द्रशत्रुविनाशकः, पितृकर्मनिष्ठः अभवत्। श्राद्धदेवात् निषदादयः जाताः; एकलव्यः महावीर्यः निषादेषु पालितः। गण्डूषायाः, या अपुत्रा आसीत्, कृष्णेन तुष्टेन द्वौ पुत्रौ दत्तौ—चारुदेष्णः साम्बश्च, शस्त्रकुशलौ, शुभलक्षणयुक्तौ। कनकस्य तन्तिजः तन्तिमालश्च स्वकीयौ पुत्रौ; वस्तावानं अपुत्रं वसुदेवः शक्तिमान् पौत्ररूपेण शौरिं कौशिकं च दत्तवान्। तपा, कोधनु, विरजा, श्यामसृञ्जि च जाताः; श्यामा अपुत्रा अभवत्, श्यामकः तु भोजभावं परित्यज्य वनं गतः, राजर्षित्वं च प्राप्य। यः कृष्णस्य जन्मैतत् नियमेन पठति, वा ब्राह्मणाय पाठयति, स महत् सुखं प्राप्नोति। स भगवान् देवदेवः, महातेजाः कृष्णः, पूर्वं प्रजापतिः, नरलीलारसार्थं नारायणः ईश्वरः अवतीर्णः। देवक्याः वसुदेवस्य च तपसा, स कमललोचनः चतुर्भुजः दिव्यवपुः श्रीयुक्तः विज्ञेयः। स भाग्यवान् योगीश्वरः कृष्णः, मानववपुर्धारी, अप्रकटः सन् अप्रकटलिङ्गे स्थितः, स एव भगवान् ईश्वरः। नारायणः, यस्मात् सृष्टिः अभवत्, योऽक्षरः, स नारायणरूपेण सदा हरिः अभवत्। यः पूर्वं आदिमानवम् सृष्ट्वा प्रजापतित्वं दत्तवान्, अदितेः पुत्रत्वेन यदूनां हर्षरूपः, विष्णुरूपेण इन्द्रस्य अनुजः अभवत्। यस्य प्रसादात् अदित्या पुत्रं लब्धवत्याः, सुरशत्रुविनाशनाय—दैत्य, दानव, राक्षसानां नाशाय। ततः ययातिवंशे पुण्यशीलस्य वसुदेवस्य कुलं भगवता नारायणेन कर्मार्थं वरणम् आप्तम्। जनार्दनस्य जन्मनि समुद्राः कम्पिताः, पर्वतानि चचालुः, वह्नयः दीप्ताः अभवन्। पुण्यवाताः ववुः, रजः शमितम्, दीपानि दीप्ततराणि अभवन् जनार्दनस्य जन्मनि। अभिजित् नाम नक्षत्रम्, जयन्ती नाम रात्रिः, विजयसञ्चोदनं च—तस्मिन्नेव काले जनार्दनः जातः। कृष्णः, सनातनः, अदृश्यः, हरिः, नारायणः, ईश्वरः, स एव जातः, स्वमायया जनान् मोहितवान्। दिवः देवेश्वरः पुष्पवृष्टिं कृतवान्; सहस्रशः महर्षयः गन्धर्वाश्च पुण्यगाथाभिः मधुसूदनं सानन्दम् स्तुतवन्तः। वसुदेवः तु तं पुत्रं, तं परमात्मानं, तस्मिन्रात्रौ श्रीवत्सलक्षणादिभिः दिव्यलिङ्गैः युक्तं दृष्ट्वा, उवाच—‘भगवन्, स्वस्वरूपं संहर।’ ‘पितरं कंसात् भयमस्ति, एतदेव वदामि। मम ज्येष्ठाः पुत्राः, अद्भुतदर्शनाः, तेन हताः।’ वसुदेववचनं श्रुत्वा भगवान् स्वरूपं संहितवान्; पित्रा अनुमतः, स नन्दगोपगृहं गतः, उग्रसेनस्य मतानुसारं, ततः यशोदायै दत्तः। इति श्रीविष्णुपुराणे कृष्णजन्मकथनं सम्यक् प्रवृत्तम्।