वायुपुराणम्

शिवाय नमः। एकदा गन्धिनी नाम कन्या गर्भे स्थित्वा पितरं प्रतिदिनं प्रत्युवाच— “यदि दत्ता भवामि, तदा जातु; यदि इच्छिता, तदा तथास्तु।” तस्याः पिता तस्य इच्छां पूरयित्वा “तथास्तु” इति प्रत्युत्तरं दत्तवान्। ततः गन्धिन्याः पुत्रः अक्रूरः अभवत्— दाता, यज्वा, वीरः, विद्वान्, अतिथिप्रियः च, श्वफल्कः, दानशीलः च। अक्रूरस्य श्वफल्कस्य च पुत्राः— उपमङ्गुः, मङ्गुरः, मृदुरः, अरिमेजयः, गिरिरक्षः, यक्षः, शत्रुघ्नः, वारिमर्दनः च अभवन्। धर्मभृत्, सृष्टचयः, वर्गमोचः, आवाहः, प्रतिवाहः, वसुदेवः च तत्र अन्ये अभवन्। अक्रूरात् उग्रसेनात् च द्वौ पुत्रौ जातौ— देवः अनुपदेवः च, यौ कुलस्य हर्षं वर्धयन्तौ, देवैः तुल्यौ। चित्रकस्य पुत्राः— पृथुः, विपृथुः, अश्वग्रीवः, अश्वबाहुः, सुपार्श्वः, कगवेषणः च। अरिष्टनेमिः, अश्वः, सुवर्मा, वर्मचर्मभृत्, अभूमिः, बहुभूमिः, श्रविष्ठा, श्रवणा च तत्र अभवन्। काश्याः कन्या सत्यका चतुर्वर्णान् पुत्रान् अजायत— ककुदः, भजमानः, शमीकः, बलबार्हिषः च। ककुदस्य पुत्रः वृष्टिः, वृष्टेः पुत्रः कपोतरोमा, तस्य पुत्रः रेवतः। रेवतः तु तुंबुरु मित्रः, विद्वान्, चन्दन-उदक-दुन्दुभि नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। तस्मात् अभिजित् जातः, तस्य पुत्रः पुनर्वसु; पुत्रार्थं स महात्मा अश्वमेधं अकरोत्। अतिरात्रयागे मध्ये, यज्ञशालायाः मध्ये, पुण्यात्मा, धर्मिष्ठः, दानशीलः, यज्वा पुनर्वसुर्भवत्। तस्य अपि द्वौ पुत्रौ अभवताम्— बाहुबाणः अजितः च; आहुकः आहुक्यः च, विदुषां मध्ये प्रसिद्धौ। तत्र आहुकस्य सम्बन्धे श्लोकाः गीयन्ते— अनुयायिभिः, ध्वजैः, सेनाभिः च युक्तः। तस्य दशसहस्राणि रथानां गर्जितं अभवत्; सदा सत्यम् आसीत्, यज्ञान् न त्यक्तवान्, दानं न न्यूनम् अकरोत्। सदा शुचिः, धर्मिष्ठः, विद्वान्, बलवान् च आसीत्; तथा आहुकस्य पुत्रः धृतिः अभवत्। श्वेतः परिचारकः, अश्वाः कुमारीव, अशीतिप्रयुक्ताः युक्तः, आहुकः अग्रे गतः। पूर्वदिशि एकविंशति-सहस्राणि भोजानां गजाः रजत-स्वर्ण-कवचैः शोभायमानाः। उत्तरदिशि अपि तावत् सहस्राणि भोजस्य घंटानां निनादः पृथिव्याः अधिपतेः अभवत्। आहुकः स्वस्य भगिनीं आहुक्यां आहुकान्धाय दत्तवान्; तस्याः कन्यायाः द्वौ पुत्रौ अभवताम्। देवकः उग्रसेनः च, दिव्यतेजसा पूर्णौ, जातौ; देवकस्य वीर्यवन्त्यः कन्याः देवैः तुल्याः अभवन्। देवकस्य सप्त कन्याः वसुदेवाय दत्ताः— वृकदेवा, उपदेवा, देवरक्षिता, श्रीदेवा, शान्तिदेवा, महादेवा, अन्याश्च। तासु सप्तमी देवकी, सुन्दरी, प्रसिद्धा अभवत्। उग्रसेनस्य नव पुत्राः अभवन्, कंसः तेषु ज्येष्ठः। न्यग्रोधः, सुनामः, कद्वः, शङ्कुः, भूमयः, सूतनुः, राष्ट्रपालः, युद्धतुष्टः, सुपुष्टिमान् च तस्य पुत्राः। तेषां पंच भगिन्यः— कर्मधर्मवती, शताङ्क्रू, राष्ट्रपाला, कङ्वा, वराङ्गना च। उग्रसेनः महाप्रभवः, कुकुरवंशसमुद्भवः, तस्य वंशस्य पालनात्, पुरुषः संततौ समृद्धिं लभते। भजमानस्य पुत्रः विदूरथः, रथश्रेष्ठः; तस्य पुत्राः— राज्याधिदेवः, शूरः, विदुरः च। शूरस्य महाबलिनः पुत्राः— वातः, निवातः, शोनितः, श्वेतवाहनः च। शमी, गदवर्मा, निदातः, शक्रशक्रजित्; शमीकस्य पुत्रः प्रतिक्षिप्तः, तस्य पुत्रः अपि। स्वयम्भोजः जातः, तस्मात् ह्रदिकः; ह्रदिकस्य दश पुत्राः, सर्वे महावीर्यवन्तः। तेषु कृतवर्मा ज्येष्ठः, कृतः, शतधन्वा मध्यस्थः; देवार्हः, वनार्हः, भिषग्, द्वैतरथः च। सुदान्तः, धियान्तः, नकवान्, कनकोद्भवः च। देवार्हस्य पुत्रः विद्वान् कंबलबार्हिषः अभवत्। तस्य पुत्रः असमौजा, महाबलशाली, प्रसिद्धः; असमौजाय पुत्रहीनाय, सुदंष्ट्रः, सुरूपः, आन्धकाः, कृष्णः च दत्ताः। यः आन्धकवंशस्य प्रवृत्तिं सततं पठति, तस्य वंशः नित्यं समृद्धिम् आप्नोति, न संशयः। शूरः अस्मकीत्यां देवमानुषं पुत्रं उत्पादितवान्, माष्यायां दिव्यं तेजस्विनं पुत्रं; शूरस्य भाष्यायां भोजेषु दश पुत्राः जाताः। वसुदेवः महाबाहुः, पूर्वं आनकदुन्दुभि नाम्ना प्रसिद्धः। तस्य जन्मे दिवि दुन्दुभीनां निनादः अभवत्, व्योम्नि महान् दुन्दुभीनां नादः अभवत्। शूरगृहे पुष्पवर्षः अभवत्; भूमौ सर्वेषु नरेषु, रूपेण तस्य तुल्यः न कश्चन आसीत्। एवं कुकुर-आन्धक-वृष्णि-भोज-वंशस्य महती प्रवृत्तिः, पुण्यकथायाः रूपेण, शास्त्रानुसारं वर्णिता।