वायुपुराणम्

कृष्णस्य हस्तात् स्यमन्तक-मणिं लब्ध्वा गान्दिन्याः पुत्रः तम् आभरणमिव बद्ध्वा, तेजस्वीव बभासे। यः शुद्धं श्रेष्ठं चापवादं मिथ्येति विदित्वा तं मिथ्येति प्रघोषयति, स कदापि परं लोकं न गच्छेत्। वृद्ध्यवंशस्य कनिष्ठपुत्रात् अनिमित्रो जातः। तस्य सत्यकः सत्यधर्मनिष्ठः सत्यवान् पुत्रः अभवत्; तस्मात् युयुधानस्य पुत्रः सत्यकिः अभवत्। भूतेः पुत्रः युगन्धरः, एते भूतेः वंशजाः कथ्यन्ते। पृष्णेः पुत्रौ श्वफल्कश्च चित्रकश्च जातौ। श्वफल्कः महाब्राह्मणः धर्मात्मा च, यत्र स निवसति तत्र न व्याधिभयं न तृष्णाभयं च। कदाचित् द्विजश्रेष्ठ, काशिराज्ये वर्षत्रयम् इन्द्रेण वृष्टिर्न कृताऽभूत्। तत्र स श्वफल्कं सन्मानितं वासयामास; तेन तत्र वसता श्वफल्केन वृष्टिः समुपजात। श्वफल्कः काशिराजस्य निर्दोषां कन्यां गान्दिनीं नाम पत्नीत्वे जग्राह; सा सदा ब्राह्मणाय गावः प्रयच्छति स्म। सा मातुः गर्भे शतशः वर्षाणि स्थित्वा न जाताऽभूत्; तदा तस्या पिता गर्भस्थां पुत्रीं प्राह। ‘‘शिघ्रं जातव्या त्वं, धन्ये! किमर्थं तिष्ठसि?’’ इति तेन उक्ता सा गान्दिनी प्रतिदिनं गर्भात् प्रत्युवाच। ‘‘यदि दास्यसे तर्हि जन्म गृह्णामि; यदि इच्छसि मां पितः, तथा भवतु’’ इति। तस्य पिता ‘‘तथा भवतु’’ इत्युक्त्वा तस्याः कामं पूरयामास। तस्याः पुत्रः अक्रूरः नाम्ना विख्यातः, दाता, यज्वा, शूरः, विद्वान्, अतिथिप्रियश्च, श्वफल्कः दानशीलः। उपमङ्गुः, मङ्गुरः, मृदुरः, अरिमेजयः, गिरिरक्षः, यक्षः, शत्रुघ्नः, वारिमर्दनः; धर्मभृत्, सृष्टचयः, वर्गमोचः, आवाहः, प्रतिवाहः, च वसुदेवा नाम्ना स्त्री—एते तस्याः सुताः अभवन्। अक्रूरात् उग्रसेनाच्च, वंशस्य प्रहर्षाय, देवः अनुपदेवः च देवतुल्यौ पुत्रौ जातौ। चित्रकस्य पुत्राः पृथुः, विपृथुः, अश्वग्रीवः, अश्वबाहुः, सुपार्श्वः, कगवेषणः। अरिष्टनेमिः, अश्वः, सुवर्मा, वर्मचर्मभृत्, अभूमिः, बहुभूमिः, श्रविष्ठा च श्रवणा च द्वे कन्ये जाते। सत्यका, काशिकन्या, चत्वारः पुत्रान् अजनि: ककुदः, भजमानः, शमीकः, बलबर्हिषश्च। ककुदस्य पुत्रः वृष्टिः, वृष्टेः कपोतरोमा, तस्य पुत्रः रेवतः। तस्य विद्वान् पुत्रः तु तुंबुरोः सखा, चन्दन-उदक-दुन्दुभि-नाम्ना प्रसिद्धः। तस्मात् अभिजित् जातः, तस्य पुत्रः पुनर्वसुः, स पुत्रकाम्यया अश्वमेधं चकार। तत्र तस्मिन्नतिरात्रे, यज्ञशालामध्यात्, धर्मात्मा, विद्वान्, दाता, यज्वा पुनर्वसुः समुत्पन्नः। तस्य अपि द्वौ पुत्रौ बभूवतुः—बाहुबाणः अजितश्च; आहुकः आहुक्यपि द्वौ विद्वांसां मध्ये प्रसिद्धौ जातौ। तत्र आहुकस्य विषये श्लोकाः गीयन्ते—येषां शिष्या, ध्वजिनः, सेनिनश्च सन्ति। दशसहस्राणि रथानां घोरशब्दानाम् आसन्; स कदापि अनृतं न वदति स्म, न यज्ञं परित्यजति, न च कदापि कृपणः। नापवित्रः, नाधार्मिकः, नाज्ञः, न च दुर्बलः; एवं धृतिः आहुकस्य पुत्रः श्रुतः। श्वेतसेवकः, नवयुवकवाजिनः अश्वान् युक्त्वा, अशीतियुग्मैः, एकः आहुकवत् अग्रे गतः। पूर्वदिशि एकविंशतिसहस्राणि हस्तिनां भोजानां रजतसुवर्णाभरणैः शोभितानि। तादृश एव ह्युत्तरदिशि अपि सहस्राणि भोजराजस्य घण्टानिनादाः श्रूयन्ते। आहुकः स्वसारं आहुकिं आहुकान्धाय दत्तवान्; आहुकान्धपुत्र्याः द्वौ पुत्रौ जातौ। देवकः, उग्रसेनश्च, दिव्यतेजसौ, जातौ; देवकस्य देवतुल्याः शूराः कन्याः अभवन्। तेषु देवकः श्रेष्ठः, देवैः शोभितः; तासां सप्त कन्याः वसुदेवाय दत्ताः। वृकदेवा, उपदेवा, देवरक्षिता, श्रीदेवा, शान्तिदेवा, महादेवा, अपराऽन्या—एतानि तासां नामानि। तासु देवकी सप्तमी, सुन्दरी, प्रसिद्धा; उग्रसेनस्य नव पुत्राः, कंसः ज्येष्ठः। न्यग्रोधः, सुनाम, कद्व, शङ्कुः, भूमयः, सूतनुः, राष्ट्रपालः, युद्धतुष्टः, सुपुष्टिमान्—एते पुत्राः। तेषां पञ्च भगिन्यः—कर्मधर्मवती, शतान्क्रू, राष्ट्रपाला, कङ्वा, वराङ्गना च। उग्रसेनः महेश्वरः, कुकुरवंशसम्भूतः प्रसिद्धः; एषः कुकुराणां वंशः, यं पालयन्, पुरुषः सन्तानसमृद्धिं विन्दति, स्ववंशः च वृद्धिं प्राप्नुयात्। भजमानस्य पुत्रः विदूरथः, रथिनां श्रेष्ठः; तस्य पुत्राः राज्याधिदेवः, शूरः, विदुरश्च। तस्मै शूरे महाबलिनः पुत्राः अभवन्—वातः, निवातः, शोणितः, श्वेतवाहनश्च।