वायुपुराणम्

अन्धकाधिपस्य पुत्रयोः शत्रुघ्नस्य बन्धुमतः च जन्म भवंगकारविनाशाय अभवत्, ततः कृष्णः तेन कारणेन न तुष्टः अभवत्। स्वकुलस्य विग्रहं भीतः सः तद् उपेक्षितवान्। अक्रूरस्य निर्गमने इन्द्रः वर्षं न प्रेषितवान्। तस्मात् भूमिः शुष्कत्वं प्राप्तवती, दुर्भिक्षस्य आशङ्का अभवत्। तदा कुकुराः अन्धकाः च अक्रूरं प्रसादयितुं प्रयत्नं अकुर्वन्। यदा सः दानाधिपः पुनः द्वारवत्यां आगतः, तदा सहस्रनेत्रः समुद्रगर्भे वर्षं प्रावर्षत्। अक्रूरः, यदुनां तेजस्वी प्रमुखः, तस्य धर्मात्मनः भगिनीं वासुदेवाय विवाहाय दत्तवान्, तेन तस्य प्रसादः लब्धः। ततः योगेन कृष्णः विज्ञाय स्यमन्तकरत्नं बभ्रुः प्राप्तम्, सभायां अक्रूरं संबोधितवान्। "हे प्रभो, यत् रत्नं तव हस्ते अस्ति, तत् त्यज; अस्मिन् विषयेषु मन्युः मा भूः।" षष्ठ्याः वर्षाणां यदा समाप्तिः अभवत्, तदा मम क्रोधः, यः तदा उत्पन्नः, गाढः अभवत्, महान् अभवत्। कृष्णस्य वचनात्, सर्वेषां सात्वतानां सभायां, बभ्रुः, प्राज्ञः, शान्तः च, तत् रत्नं दत्तवान्। ततः शत्रुविनाशकः बभ्रुः हस्तात् रत्नं श्रद्धया प्राप्तवान्, हर्षेण पुनः बभ्रवे दत्तवान्। कृष्णहस्तात् स्यमन्तकं प्राप्त्वा गान्दिनिपुत्रः तद् धारयन् दीप्तिमान् अभवत्। यः शुद्धं उत्तमं च आरोपणं मिथ्या विज्ञाय, तद् मिथ्या इति उद्घोषयति, सः कदापि परलोकं न गच्छेत्। वृष्णिवंशस्य कनिष्ठपुत्रात् अनिमित्रः जातः। तस्य पुत्रः सत्यकः, सत्येन सम्पन्नः; तस्मात् युयुधानपुत्रः सत्यकिरे जातः। भूतेः पुत्रः युगन्धरः, एते भूतेः वंशजाः कथ्यन्ते। पृष्णेः पुत्रौ श्वफल्कः च चित्रकः च जातौ। श्वफल्कः, महराजः, धर्मात्मा, यत्र निवसति, तत्र रोगस्य, शुष्कस्य वा भयम् नास्ति। कदाचित्, द्विजश्रेष्ठ, काशिपतेः राज्ये, त्रीणि वर्षाणि, वर्षकर्त्ता न वर्षितवान्। तत्र सः श्वफल्कं, अतीव पूजितं, निवासयितवान्; श्वफल्कस्य वासेन वर्षकर्त्ता वर्षं प्रावर्षत्। श्वफल्कः काशिपतेः निर्दोषां कन्यां गान्दिनीं पत्नीत्वे स्वीकृतवान्; सा सर्वदा ब्राह्मणाय गौः ददाति स्म। सा मातुः गर्भे शतशः वर्षाणि स्थित्वा न जाताऽभवत्; तस्य पिता गर्भस्थायै पुत्र्यै उक्तवान्। "शीघ्रं जन्म कुरु, भाग्यवती! किमर्थं तिष्ठसि?" इति उक्तवान्; गर्भस्थिता गान्दिनी प्रतिदिनं प्रत्युक्तवती। "यदि दास्ये, तर्हि जन्मिष्ये; यदि इच्छसि, तदा तदस्तु," इति। तस्य पिता "तदस्तु" इति उक्त्वा तस्य इच्छां पूर्तवान्। दाताऽयाजी वीरः पण्डितः अतिथिप्रियः—तस्य पुत्रः अक्रूरः, श्वफल्कः, दानशीलः इति विख्यातः। उपमङ्गुः, मङ्गुरः, मृदुरः, अरिमेजयः, गिरिरक्षः, यक्षः, शत्रुघ्नः, वारिमर्दनः, धर्मभृत्, सृष्टचयः, वर्गमोचः, आवाहः, प्रतिवाहः, वासुदेवा उत्तमा स्त्री—एते तस्य सन्ततयः। अक्रूरात् उग्रसेनात् च द्वौ पुत्रौ, वंशस्य हर्षदौ, जातौ—देवः अनुपदेवः च, देवैः तुल्यौ। चित्रकस्य पुत्राः—पृथुः, विपृथुः, अश्वग्रीवः, अश्वबाहुः, सुपार्श्वः, कगवेषणः। अरिष्टनेमिः, अश्वः, सुवर्मा, वर्मचर्मभृत्, अभूमिः, बहुभूमिः, तथा श्रविष्ठा श्रवणा च द्वे स्त्रियौ जातौ। सत्यका, काशिपतेः कन्या, चत्वारः पुत्रान् अजनि—ककुदः, भजमानः, शमीकः, बलबार्हिषः च। ककुदस्य पुत्रः वृष्टी, वृष्टेः पुत्रः कपोतरोमा, तस्य पुत्रः रेवतः। तस्य पण्डितः पुत्रः, तुम्बुरु-मित्रः, चन्दन-उदक-दुन्दुभि नाम्ना प्रसिद्धः। तस्मात् अभिजित् जातः, तस्य पुत्रः पुनर्वसु; पुत्रार्थं सः अश्वमेधयज्ञं अनुष्ठितवान्। अतिरात्रयज्ञस्य मध्ये, यज्ञशालायाः मध्ये, पुनर्वसु, विद्वान्, धर्मात्मा, दानशीलः, याजी, उत्पन्नः। तस्य अपि द्वौ पुत्रौ जातौ—बाहुबाणः अजितः च; आहुकः आहुकि च, उभौ विदुषां मध्ये प्रसिद्धौ। आहुकस्य सम्बन्धे श्लोकाः गीयन्ते, तस्य अनुचरैः, ध्वजैः, सैन्यैः च। दशसहस्राणि रथानां गर्जितः शब्दः अभवत्; सः कदापि असत्यं न अकथयत्, यज्ञं न उच्छिनत्त, दानं न न्यूनं कृतवान्। सः कदापि अशुचिः न अभवत्, अधर्मः न अभवत्, अज्ञः न अभवत्, दुर्बलः न अभवत्; एवं आहुकपुत्रः धृतिः इति श्रुतम्। श्वेतसचिवेन, नवजातश्वानिव अश्वैः, अशीत्याः युग्मैः युक्तः, आहुकसदृशः अग्रे गतः। पूर्वदिशि, एकविंशतिसहस्राणि भोजानां हस्तिनां, रजत-हेम-आभरणैः शोभमानानि। तथा उत्तरे अपि तावन्ति सहस्राणि भोजस्य भूमिपतेः घंटानां निनादः श्रुतः।