वायुपुराणम्

ययातिः वृद्धावस्थां स्वीकर्तुं न इच्छति, यः कर्तव्यं कर्तुं असमर्थः, युवावस्थायां तिरस्कृतः, भयैः च व्याकुलः भवति। सः राजन्, तव पुत्राः बहवः सन्ति, ये त्वत्तः अधिकं प्रियाः; धर्मज्ञाः ते तव वृद्धत्वं स्वीकुर्युः, अन्यं पुत्रं वरणीयम्। यदुं एवं उक्त्वा, ययातिः क्रोधेन पूर्णः, श्रेष्ठः वक्ता, ज्येष्ठं पुत्रं तिरस्कृतवान्। सः यदुम् उवाच—किम् अन्यत् तपोवनं अस्ति, अथवा किम् अन्यः धर्मः त्वया अनुसृतः, यः मूढः त्वं मां तिरस्कृत्य, नवं गुरुम् इव भाषसे? ततः ययातिः क्रुद्धः यदुम् शप्त्वा, 'हृदयात् जातः त्वं, मम वृद्धत्वं दातुं अस्वीकारयसि।' इति उक्त्वा, 'अतः मूढः त्वं राज्ये भागं न प्राप्स्यसि, न च तव वंशः भविष्यति; तुर्वसुः वृद्धत्वदोषं स्वीकुर्यात्।' इति शप्त्वा, तुर्वसुम् अपि वृद्धत्वं दातुं इच्छति। तुर्वसुः उवाच—'पितः, वृद्धत्वं न इच्छामि, यः सर्वं सुखं नाशयति; वृद्धत्वं बहून् दोषान् आनयति, विशेषतः पानं भोजनं च कुर्वताम्। अतः राजन्, अहम् तव वृद्धत्वं स्वीकर्तुं न समर्थः।' ययातिः तुर्वसुम् उवाच—'हृदयात् जातः त्वं, मम युवावस्थां दातुं न इच्छसि; अतः तुर्वसुः, तव वंशः छिन्नः भविष्यति।' सः तुर्वसुम् पुनः शप्त्वा, 'धर्मे मिश्रः न भविष्यसि, विवाहे अपक्रमे, मांसभक्षणे च, मूढः त्वं राजा भविष्यसि।' 'वृद्धजनपत्नीषु, पशुयोनिषु, पशुवत् आचरणे, विदेशेषु च रागः तव भविष्यति—नात्र संशयः।' सूतः उवाच—एवं तुर्वसुम् शप्त्वा, ययातिः शर्मिष्ठायाः पुत्रं द्रुह्युम् उक्तवान्—'द्रुह्यु, जातिवर्णं सौन्दर्यं च नाशयन्ती वृद्धावस्था सहस्रवर्षाणि स्वीकुरु, तव युवावस्थां मे दिहि।' 'यदा सहस्रवर्षाणि पूर्णानि, तव युवावस्थां पुनः दास्यामि; वृद्धत्वदोषं पुनः स्वीकुर्यामि।' द्रुह्यु उवाच—'तस्यासक्तिः नास्ति, वृद्धत्वं न इच्छामि।' ययातिः उवाच—'हृदयात् जातः त्वं, मम युवावस्थां दातुं न इच्छसि; अतः द्रुह्यु, तव प्रियं अभिलषितं कदापि न प्राप्तुम्।' 'तत्र जलानां नौका न भविष्यति; तव वंशः तत्र राज्ये नित्यं राजहीनः भविष्यति।' ययातिः अनुं प्रति उवाच—'अनु, वृद्धत्वदोषं स्वीकुरु; तव युवावस्थया अहम् सहस्रवर्षाणि सुखं अनुभवामि।' अनु प्रत्युत्तरम् उवाच—'वृद्धत्वेन अग्निः यथाकालं न जलति; अतः वृद्धत्वं न इच्छामि।' ययातिः उवाच—'हृदयात् जातः त्वं, मम युवावस्थां न दासि; वृद्धत्वदोषं उक्तवान्, अतः सः तव पुनः भविष्यति।' 'तव अपत्यं, युवावस्थां प्राप्त्वा, तस्मात् नष्टं भविष्यति; त्वं च अग्निहीनः भविष्यसि।' ययातिः पुरुम् प्रति उवाच—'पुरु, वृद्धत्वदोषं स्वीकुरु; तव पितुः शरीरं श्मश्रु wrinkles च प्राप्तम्।' 'काव्य उशनः शापात्, अहम् युवावस्थया तुष्टः न अस्मि; तव युवावस्थया किञ्चित् कालं कामान् अनुभवामि।' 'यदा सहस्रवर्षाणि पूर्णानि, तव युवावस्थां पुनः दास्यामि, वृद्धत्वदोषं पुनः स्वीकुर्यामि।' सूतः उवाच—एवं उक्त्वा, पुत्रः सरलया वाचा पितरं प्रत्युवाच—'यथा इच्छसि, पितः, तथा करिष्यामि।' 'तव वृद्धत्वदोषं स्वीकुर्यामि; मम युवावस्थां गृहित्वा, यथेष्टं सुखं अनुभव।' 'वृद्धत्वेन आच्छादितः, तव रूपं धारणं करिष्यामि; युवावस्थां दत्त्वा, तदनुसारं जीविष्यामि।' ययातिः पुरुम् उवाच—'पुरु, अहम् तव प्रसन्नः अस्मि; शुभं तव भवतु। मम प्रसादात्, तव वंशः राज्ये सर्वकामसम्पन्नः भविष्यति।' सूतः उवाच—पुरोः अनुमतौ, राजा ययातिः स्वं वृद्धत्वं तस्मै अर्पितवान्, भर्गवस्य कृपया। ततः नहुषपुत्रः ययातिः, युवावस्थया बलसम्पन्नः, तुष्टः, श्रेष्ठः पुरुषः, स्वं सुखं अनुभवितवान्। यथेष्टं, उत्साहेन, यथाकालं, सुखेन, धर्मं न उल्लङ्घ्य, राजा यथायोग्यं सुखं अनुभवितवान्। सः देवतान् यज्ञैः, पितृन् श्राद्धैः, दरिद्रान् दानेन, द्विजश्रेष्ठान् कामैः तुष्टवान्। अतिथीन् अन्नपानैः सत्कृतवान्, वैश्यान् रक्षितवान्, शूद्रेषु दया दर्शितवान्, चौरान् विजितवान्। धर्मेण ययातिः सर्वं प्रजाः यथायोग्यं तुष्टवान्, इन्द्रवत् राज्यं कृतवान्। सः राजा, सिंहगमनः, युवावस्थायाम्, सुखं अनुभवन्, परमं सुखं धर्मं न उल्लङ्घ्य जीवितवान्। कामान् अन्विष्य, तेषु दोषान् दृष्ट्वा, किञ्चित् कालं नन्दनवनस्य रम्यत्वे विस्मृत्य तत्र तुष्टः अभवत्। परन्तु, राजा वृद्धां तां दृष्ट्वा, नगरं गतः, स्वं वृद्धत्वं स्वीकृतवान्। सुखं प्राप्त्वा, राजा तुष्टः अपि श्रान्तः अभवत्; सहस्रवर्षाणि कालं स्मरत्। कालस्य गणनां, विभागान्, क्षणान्, ज्ञात्वा, कालः पूर्णः इति जानन्, सः पुत्रं पुरुम् उवाच। 'शत्रूनां विजेता, पुत्र, अहम् यथेष्टं सुखं युवावस्थया, बलसम्पन्नः, यथाकालं अनुभवितवान्। पुरु, अहम् तव प्रसन्नः अस्मि; तव युवावस्थां, राज्यं च पुनः गृहाण। ब्राह्मणाः च अन्याः वर्णाः, ब्राह्मणैः अग्रे, एतद् वाक्यं उक्तवन्तः।