वायुपुराणम्

दानवाः इन्द्रं प्रह्लादं मन्यन्ते स्म। तस्य विजयाय ते सर्वे यत्नं कुर्वन्ति स्म। तस्मिन्नेव काले, राजन्, तव पक्षे स्थित्वा, अदितेः पुत्रेण सह न भवेत् इति दानवाः राजिम् उक्तवन्तः। तदा स राजिः तेषां वचनं श्रुत्वा "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच। देवाः अपि तं प्रेरयामासुः, "विजये प्राप्ते त्वं इन्द्रः भविष्यसि" इति तं आमन्त्रयन्ति स्म। राजिः तदा वज्रधारिणः पुरतः सर्वान् दानवान् विनिष्पिपात। स भाग्येश्वरः देवैः लुप्तं परमं तेजः पुनः संस्थापितवान्। दानवान् हत्वा, बलवान् राजिः तत्र वाक्यं प्रोवाच। ततः इन्द्रः देवैः सह राजिम् सम्बोधितवान्। इन्द्रः "अहं राजेः पुत्रः" इति उद्घोष्य पुनः अवदत्—"त्वं इन्द्रः देवराजः असि, न संशयः। यदा अहं तव पुत्रः अस्मि, हे शत्रुनिषूदन, ख्यातिं प्राप्स्यामि।" इन्द्रस्य एतानि वचनानि श्रुत्वा, राजिः मायया मोहितः तुष्टः इन्द्रं प्रत्युवाच—"एवं भवतु।" तदा राजा, देवैः तुल्यः, दिवं गतः। राजेः पुत्राः इन्द्रात् तस्य भागं च स्थानं च अपहृत्य स्वीकृतवन्तः। शतशः पुत्राः, तथा शचीपतेः आसनं, नानाविधेन मार्गेण स्वर्गलोकं, देवभूमिं, प्रविष्टवन्तः। दीर्घकालं अतीते, बलवान् इन्द्रः राज्य-भाग-हीनः, बृहस्पतिं संबोधितवान्। "मम कृते, ब्रह्मर्षे, एकाम्बुजफल-समां हविं समारभ्य। तस्य शक्त्या पुष्टः अहं स्थातुं समर्थः स्याम्।" इन्द्रः "ब्रह्मन्, अहं कृशः, शोकितः, राज्य-भोजन-हीनः, बलहीनः, राजेः पुत्रैः मोहितः, कृपां कुरु।" बृहस्पतिः प्रत्युवाच—"हे शक्र, यदि पूर्वं एव त्वं मां एवं याचितवान्, तव कृते अहं न कर्तव्यम् अकुर्याम्, हे निष्पाप।" "हे इन्द्र, प्रसिद्ध, तव हिताय गच्छामि, यथा त्वं शीघ्रं पुनः भागं राज्यं च प्राप्नुयाः।" "एवं, हे शक्र, अहं गच्छामि; तव मनः न व्यग्रं भवतु।" ततः तस्य बलवृद्धये बृहस्पतिः महत् कर्म अकुरोत्। प्राज्ञश्रेष्ठः तेषां पुत्राणां बुद्धौ मोहं उत्पादितवान्। ते पुत्राः रागवशात् धर्महीनाः, ब्रह्मद्विषः, बलवीर्य-हीनाः अभवन्। ततः इन्द्रः देवाधिपत्यं, उत्तमं स्थानं, पुनः प्राप्तवान्। काम-क्रोध-निष्ठान् सर्वान् राजिपुत्रान् हत्वा, यः शुद्धं इन्द्रस्थान-कथाम् वा राज्नः कथाम् शृणोति, स दुःखं न प्राप्नोति। ततः प्रश्नः—कथं महात्मना मरुताः कन्यां राज्ञे दत्तवन्तः? मरुतकन्यायाः पुत्राः कं वीर्यं दर्शितवन्तः? इति। राजा, अन्नकामः, मासान् मासान् षष्टिवर्षाणि, मरुतसोमाय महाबलाय, अन्नं अर्पितवान्। तस्मात् मरुताः तेन तुष्टाः, प्रसन्नाः, अव्ययम् अन्नं सर्वकामान् च तस्मै दत्तवन्तः। एकवारं पक्तं अन्नं तस्य दिवा-निशायाः न क्षीयते, यद्यपि सूर्योदयात् आरभ्य कोटिभिः दत्तं भवेत्। मित्राज्योतिः कन्यायाः, मरुतस्य च, संयोगात्, बलवन्तः धर्मज्ञाः मोक्षदृष्टाः पुत्राः जाताः। गृहम् त्यक्त्वा, ते वैराग्ये स्थिताः, तपोव्रतं सम्पाद्य, ब्रह्मस्थानं प्राप्तवन्तः। तेषां अनापायः जातः, धर्मदाता अभवत्। तस्मात् क्षत्रधर्मः उत्पन्नः, तस्मात् प्रतिपक्षः महातपस्वी। प्रतिपक्षस्य पुत्रः प्रसिद्धः संजयः, संजयस्य पुत्रः जयः, तस्मात् विजयः। विजयस्य पुत्रः जयः, तस्य पुत्रः हर्यण्ड्वः, तस्मात् सहदेवः राजा, महाबलः। सहदेवस्य धर्मात्मा पुत्रः प्रसिद्धः अदीनः, अदीनस्य पुत्रः जयसेनः, तस्य पुत्रः संकृति। संकृतिपुत्रः धर्मात्मा कृतधर्मः, महान् कीर्तिमान्। एते क्षत्रियवंशाः नहुषस्य, ज्ञातव्याः। नहुषस्य षट् पुत्राः, इन्द्रसमान-तेजसः, विरजा-नन्दनायाः जाताः। यति, ययाति, संयाति, आयाति, द्वौ तुद्वयौ; तेषां यति ज्येष्ठः, ययातिः अनन्तरः। तदा ऋषिः ककुत्स्थकन्यां गाम् पत्नीत्वं स्वीकृतवान्। क्षमां वैराग्यं च आलम्ब्य, ऋषिः ब्रह्मनिष्ठः अभवत्। पञ्चेषु तेषु, ययातिः भूमिपतिः, उशनसो देवयानीं पत्नीत्वं स्वीकृतवान्। देवयानी यदुं तुर्यवसुं च प्रसूतवती; शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, द्रुह्युम् अनुं पूरुं च प्रसूतवती। शर्मिष्ठा, वृषपर्वणः कन्या, द्रुह्युम् अनुं पूरुं च प्रसूतवती—ते पुत्राः देवपुत्रसमानबलाः। रुद्रः तुष्टः, तस्मै दिव्यं तेजस्वि सुवर्णमयं दुर्धर्षं अक्षयम् महायुद्धाय रथं दत्तवान्। मनोजवाः अश्वैः युक्तं रथं आरुह्य, स कन्यां अपहृत्य, तेन श्रेष्ठेन रथेन भूमिं विजिग्ये। ययातिः, देव-दानव-मानवेषु युद्धे अजेयः, सर्वेषां पौरवकुलानां रथी अभवत्। स रथः जनमेजयस्य, कौरवस्य, कुरुपुत्रस्य, परीक्षित्-नापत्यस्य, वत्सदेशे जातस्य, गार्ग्यस्य महात्मनः शापेन नष्टः। जनमेजयः, बालः, दुर्बुद्धिः, गार्ग्यपुत्रं लोहम् गन्धं नराधिपं पीडितवान्। स राजर्षिः लोहम् गन्धः, इतस्ततः पलायमानः, नगर-जनपदैः परित्यक्तः, शान्तिं न प्राप्नोत्।