वायुपुराणम्

दिवोदासस्य ऋषद्वत्याः च वीर्यवान् पुत्रः प्रतर्दनः अभवत्। तस्य बाल्ये एव राज्यं पुनः शत्रुभिः आक्रान्तम्। तस्मिन्नेव काले, महात्मा राजा तं वैरं समाप्तवान्। प्रतर्दनस्य द्वौ प्रसिद्धौ पुत्रौ जातौ—वत्सः च गर्गः च। वत्सस्य पुत्रः आलर्कः अभवत्, तस्य पुत्रः सन्नतिः। आलर्कस्य विषये राजर्षिः द्वे प्राचीनौ श्लोकौ रचयामास। षष्टिसहस्राणि षष्टिशतानि च वर्षाणि, काशीनां श्रेष्ठः आलर्कः यौवनस्थले स्थितः। लोपा-मुद्रायाः कृपया सः परमं आयुः प्राप्तवान्। शापान्ते, महाबाहुः राजा क्षेमकारं दैत्यं हत्वा रमणीयां वाराणसीं नगरीं निवासस्थानं कृतवान्। सन्नतेः अपि धर्मात्मा पुत्रः सुनिथः अभवत्; तस्य धर्मात्मा पुत्रः सुकेतुः। सुकेतु-पुत्रः धर्मकेतुः अभवत्; धर्मकेतु-पुत्रः सत्यकेतुः, महारथः। सत्यकेतु-पुत्रः विभुः, जनपतेः स्वामी; विभु-पुत्रः सुविभुः, तस्मात् सुकुमारः। सुकुमारस्य पुत्रः धृष्टकेतुः धर्मात्मा; तस्य पुत्रः वेणुहोत्रः, जनपतेः स्वामी। वेणुहोत्रस्य पुत्रः प्रसिद्धः गार्ग्यः; गार्ग्यस्य पुत्रः गर्गभूमिः, वत्सस्य पुत्रः वत्स्यः प्राज्ञः। तयोः द्वयोः ब्राह्मणाः क्षत्रियाः च पुत्राः जाताः, धर्मिष्ठाः, वीर्यवन्तः, बलवन्तः, सिंहवत् साहसवन्तः च। एवं काश्यपाः वर्णिताः; अधुना राजिं शृणु। राजेः पञ्चशतानि महाबलिनः पुत्राणि पृथिव्याम् अभवन्; तद् क्षत्रियवंशः राजेयः इन्द्रम् अपि भयम् उपजनयामास। तदा, देवासुरयोः घोरः संग्रामः उत्पन्नः, देवाः असुराः च पितामहम् उपगम्य पप्रच्छुः—"भगवन्, अस्माकं युद्धे विजयी कः भविष्यति? श्रोतुम् इच्छामः।" ब्रह्मा उवाच—"यस्यार्थे महाबलवान् राजी शस्त्रं गृह्णाति युद्धे, निस्संशयं ते त्रैलोक्यं विजेष्यन्ति। यत्र राजी, तत्र श्रीः; यत्र श्रीः, तत्र स्थैर्यम्; यत्र स्थैर्यम्, तत्र धर्मः; यत्र धर्मः, तत्र जयः।" एतत् श्रुत्वा, सर्वे देवासुराः राजिं विजयं इच्छन्तः समागम्य तं श्रेष्ठं राजानं स्तुतवन्तः। हर्षितहृदयाः सर्वे देवासुराः राजानं ऊचुः—"अस्माकं विजयार्थं उत्तमं धनुः गृह्णीष्व।" राजी उवाच—"देवान् इन्द्रसहितान् युद्धे जित्वा, धर्मेन अहं इन्द्रः भविष्यामि, संग्रामे युद्धं करिष्यामि।" असुराः ऊचुः—"प्रह्लादः अस्माकं इन्द्रः; तस्यार्थं विजयम् इच्छामः। अधुना, राजन्, अस्माकं पक्षे तिष्ठ, अदितेः पुत्रस्य न पक्षे।" सः प्रतिज्ञाय, देवैः अपि प्रेरितः; देवाः अपि आमन्त्रयन्ति—"विजयात् अनन्तरं त्वं इन्द्रः भविष्यसि।" सः वज्रधारिणः पुरतः सर्वान् असुरान् हत्वा, भग्यस्य स्वामी, देवैः नष्टं परमं तेजः पुनः दत्तवान्। सर्वान् असुरान् हत्वा, महाबलवान् राजी वदति; तत्र, इन्द्रः देवैः सह राजिम् अभ्यधावत्। "अहं राजीपुत्रः," इति पुनः उवाच—"त्वं इन्द्रः, देवराजः, निस्संशयम्; अहं तव पुत्रः, शत्रुघ्न, कीर्तिं प्राप्नुयामि।" इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा, तेन मायया मोहितः, राजा तुष्टः इन्द्रम् ऊचुः—"तथा अस्तु।" सः राजा, देवसमानः, दिवं गतः; तदा राजेः पुत्राः इन्द्रस्य भागं स्थानं च अपहृत्य स्वर्गलोकं, देवस्थानं, बहुधा प्रविष्टवन्तः। दीर्घकालात् अनन्तरं, बलहीनः इन्द्रः, राज्य-भाग-विहीनः, बृहस्पतिम् ऊचुः—"जिजुभाफलपरिमाणं हविः मे संनिधातु, ब्रह्मर्षे, तस्य तेजसा अहं स्थिरः स्याम्।" "ब्रह्मन्, अहं कृशः, दुःखितः, राज्य-भोजन-विहीनः, बल-नष्टः, राजिपुत्रैः मूढः, कृपया मां पालय।" बृहस्पतिः उवाच—"शक्र, यदि पूर्वमेव मां एतद् पप्रच्छः, तव हितार्थं अनाचरणीयं नाचरिष्यं, निष्पाप।" "इन्द्र, तेजस्विन्, तव हितार्थं गच्छामि, यथा त्वं शीघ्रं भागं राज्यं च पुनः प्राप्नुयाः।" "शक्र, अहं गमिष्यामि; मनः ते न क्लिश्यताम्।" ततः सः तस्य बलवृद्ध्यर्थं महत्तमं कर्म अकरोत्। प्राज्ञश्रेष्ठः तेषां बुद्धौ भ्रमं उत्पादितवान्, यदा राजिपुत्राः कामात् मोहिता अधर्मिष्ठाः अभवन्। ते ब्रह्मद्विषः, बल-वीर्य-विहीनाः अभवन्; ततः सः देवाधिपत्यं, उत्तमं इन्द्रस्थानं प्राप्तवान्। काम-क्रोध-निष्ठान् सर्वान् राजिपुत्रान् हत्वा, यः एतत् शुद्धं कथा-स्थानं शतक्रतु-स्थापनं वा शृणोति, तस्य कदाचित् अनिष्टं न भवति। कथं मारुत-प्रदानां कन्यां महात्मना राज्ञा दत्तां, तथा मारुतकन्यायाः पुत्राणां वीर्यं किं जातम्? इति पृष्टम्। अन्नकामः जनपतेः, मासान् मासान् षष्टिवर्षाणि, मारुतसोमाय महाबलिने अन्नं दत्तवान्। तेन, मारुताः तेन मारुतसोमेन तुष्टाः, प्रसन्नाः, तस्मै अक्षयम् अन्नं सर्वं कामान् च दत्तवन्तः। एवं उक्तानि शास्त्रवाक्यानि एकस्मिन् कथायाम् सम्यक् संयोज्य वर्णितानि।