वायुपुराणम्

राज्ञः मुख्यराज्ञी, सुप्रसिद्धा नाम्ना सुयशा, पुत्रार्थं राज्ञा प्रेरिता, तत्र आगच्छत्। सा महापूजां कृत्वा, पुनः पुनः पुत्रकाम्याय निवेदयन्ती, बहुवारं तत्र आगच्छत्। तथापि निकुम्भः पुत्रान् न ददाति, कारणं तत्रास्ति; यदि राजा तत्र कोपितः भवेत्, तदा किमपि घटते। दीर्घकालस्य अन्ते, राज्ञः कोपोऽभ्यागतः; स महापुरुषः नगरद्वारे किञ्चित् जीवम् अदात्। स्नेहात् सः शतशः वरान् ददाति, किन्तु अन्यद् न घटते; स सर्वदा मम जनैः नगर्यां पूज्यते। तत्र मम राज्ञ्या बहुवारं तस्य पूजा कृता, तथापि स मम पुत्रं न ददाति, कृतघ्नः बहु अन्नं खादति। अतः स मम पूजां न अर्हति; तस्माद् तं दुष्टं स्थानं अहं नाशयिष्यामि। एवं दृढनिश्चयः कृत्वा, पापचेताः दुष्टराजा, गाणपतिस्थानं दुष्टभावेन विनाशयामास। मन्दिरं भग्नं दृष्ट्वा, भगवान् राजानम् उपागच्छत्—"मम अपराधं विना, त्वया स्थानं निःकारणं विनष्टम्।" "तव नगरी शीघ्रं रिक्ता भविष्यति, नराधिप; तस्मात् तेन शापेन वाराणसी अपि रिक्ता अभवत्।" निकुम्भः नगरं शप्त्वा, ततः महादेवम् आनयत्; महादेवः, परमात्मा, नगरं रिक्तम् अकुर्वत्। सा देवी, महात्मन्या देवीया तुल्या दिव्यतेजसा, तत्र रम्यते; महेश्वरः अपि तस्यां रम्यायां रम्यते। किन्तु देवी तत्र न रम्यते, गृहस्य अद्भुतत्वात्; देवीक्रीडायाः कारणाय भगवान् उवाच— "गृहं न त्यजामि, अविमुक्तं मम गृहं;" स स्मितं कृत्वा ताम् उवाच—"अविमुक्तं एव मम गृहं।" "न गच्छामि, हे देवि; त्वं गच्छ, अहं तत्र स्थास्यामि रम्ये।" तस्मात् तत् अविमुक्तं इति भगवान् स्वयम् उक्तवान्। एवं वाराणसी शप्तम् अभवत्, अविमुक्तं प्रसिद्धम् अभवत्; यत्र देवः तिष्ठति, सर्वैः देवैः पूजितः, त्रिषु युगेषु, धर्मात्मा महेश्वरः देवीसहितः। कलियुगे, सा नगरी महात्मनः अदृश्या भवति; नगरी लुप्तायां, पुनः अन्यत्र वसति। एवं वाराणसी शप्त्वा, पुनः निवासं प्राप्तवती; शतं उत्तमधनुष्मताम्, भद्रश्रेयस्य पुत्राः, तत्र आगच्छन्। तान् हत्वा, दिवोदासः स्वं निवासं स्थापयामास; एवं स बलात् भद्रश्रेयस्य राज्यं गृहीतवान्। भद्रश्रेयस्य पुत्रः दुर्दमः नाम्ना अभवत्; स बालः इति, दिवोदासः दयया तं न हिनस्ति। दिवोदासात् ऋषद्वत्याः च वीरः पुत्रः प्रतर्दनः अभवत्; तेन पुत्रेण, बालकत्वे अपि, राज्यं पुनः आक्रान्तम्। तस्मिन्नेव काले, महाक्रोधी राजा वैरं समाप्तवान्; प्रतर्दनस्य द्वौ प्रसिद्धौ पुत्रौ वत्सः गार्गः च। वत्सस्य पुत्रः अलर्कः, तस्य स्वः पुत्रः सन्नतिः; अलर्कस्य विषये, राजर्षिः द्वे प्राचीनौ श्लोकौ रचयामास। षष्टिसहस्राणि षष्टिशतानि च वर्षाणि, काश्यश्रेष्ठः अलर्कः नित्यं युवास्वरूपः अभवत्। लोपामुद्रया कृपया, स दीर्घायुष्यम् प्राप्तवान्। शापस्य अन्ते, बलवान् राजा, क्षेमकर नाम्ना दैत्यं हत्वा, रम्यां वाराणसीं निवासस्थानं कृतवान्। सन्नतेः अपि पुत्रः सुनितः धर्मात्मा अभवत्; सुनितस्य पुत्रः सुकेतुः धर्मात्मा अभवत्। सुकेतु-पुत्रः धर्मकेतुः, धर्मकेतु-पुत्रः सत्यकेतुः महाबलवान् रथी अभवत्। सत्यकेतु-पुत्रः विभुः जनाधिपः अभवत्; विभु-पुत्रः सुविभुः, तस्मात् सुकुमारः अभवत्। सुकुमारस्य पुत्रः धृष्टकेतुः धर्मात्मा अभवत्; धृष्टकेतु-पुत्रः वेणुहोत्रः जनाधिपः अभवत्। वेणुहोत्रस्य पुत्रः प्रसिद्धः गार्ग्यः; गार्ग्यस्य पुत्रः गर्गभूमिः, वत्सस्य पुत्रः वत्स्यः बुद्धिमान् अभवत्। तयोः द्वयोः पुत्राः जाताः, ब्राह्मणाः क्षत्रियाः च, अतिदक्षिणः, वीर्यवान्, शक्तिमन्तः, सिंहसमाः च। एवं काश्यपाः वर्णिताः; अधुना रजिं शृणु। रजिः पञ्चशतानि महाबलिनः पुत्राः भूमौ अभवत्; स क्षत्रियवंशः राजेयः इति प्रसिद्धः, इन्द्रं अपि भयभीतः अभवत्। ततः, देवासुरयोर् युद्धे, सर्वे देवाः असुराः च पितामहम् उपगम्य, तं प्रार्थयन्ति—"सर्वलोकनाथ, युद्धे कः विजयी भविष्यति? श्रोतुम् इच्छामः।" ब्रह्मा उवाच—"ये राजिं युद्धे साहाय्याय गृहीत्वा युद्धं कुर्वन्ति, ते निःसंदेहं त्रैलोक्यं विजयी भविष्यन्ति।" यत्र रजिः, तत्र लक्ष्मीः; यत्र लक्ष्मीः, तत्र धृतिः; यत्र धृतिः, तत्र धर्मः; यत्र धर्मः, तत्र विजयः। एवं रजिविजयं शृत्वा, सर्वे देवासुराः, विजयकामनया, तं श्रेष्ठं राजानं स्तुतवन्तः। सर्वे देवासुराः हृष्टचित्ताः, राजानं ऊचुः—"विजयाय, उत्तमं धनुः गृह्य युद्धं कुरु।" रजिः उवाच—"अहं देवाः, इन्द्रसहिताः, युद्धे जित्वा, धर्मात्मा इन्द्रः भविष्यामि, युद्धे च स्थास्यामि।" एवं वाराणस्याः, काश्यपानां, रजिपुत्राणां च कथा सम्पूर्णा अभवत्।