वायुपुराणम्

शङ्खनस्य विद्वान् पुत्रः ध्युषिताशः नाम्ना प्रसिद्धः। ध्युषिताशस्य पुत्रः राजा विश्वसहः अभवत्। तस्य पुत्रः हिरण्यनाभः कोसलदेशीयः, जयमिनिग्रन्थिनः वसिष्ठस्य शिष्यः, सर्वशास्त्रेषु प्रसिद्धः। हिरण्यनाभः पञ्चशतानि संहितासङ्ग्रहाणि अधीतवान्; तस्मात् योगविद्यां याज्ञवल्क्यः प्राप्नोत्। हिरण्यनाभस्य विद्वान् पुत्रः पुष्यः, तस्य पुत्रः ध्रुवसन्धिः, ध्रुवसन्धेः पुत्रः सुदर्शनः, सुदर्शनस्य पुत्रः अग्निवर्णः। अग्निवर्णस्य तेजस्वी पुत्रः शीघ्रः, शीघ्रस्य पुत्रः मनुः। मनुः योगमार्गं स्वीकृत्य कलापग्रामे निवसन्, नवदशे चक्रे क्षत्रपाणां प्रभवः अभवत्। मनोः पुत्रः प्रसुश्रुतः, तस्य पुत्रः सुसन्धिः। सुसन्धेः अमर्षः, अमर्षस्य सहस्वान् नाम पुत्रः। सहस्वतः पुत्रः प्रसिद्धः राजा विश्रुतवान्, विश्रुतवतः पुत्रः राजा बृहद्बलः। एते राजानः इक्ष्वाकुवंशजाः मुख्यत्वेन स्मृताः, अत्र प्रसिद्ध्या उल्लिखिताः। यः आदित्यविवस्वतः सृष्टिकथां सम्यक् पठति, सः मनु वैवस्वतस्य सायुज्यं समृद्धिं च प्राप्नोति। सः पापमुक्तः, शुद्धः, दीर्घायुः, अचला स्थितिः, श्राद्धदेववत्, सर्वेभ्यः सन्तानदः भवति। अधुना विकुक्षिणः अनुजस्य निमेः वंशं शृणु, यः दिव्यनगरं स्थापयामास। तद् जयन्तः इति प्रसिद्धम्, गौतमाश्रमस्य समीपे स्थितम्, तत्र यज्ञकाले महर्षिर्जनकः अभवत्। निमिः धर्मात्मा, सर्वभूतैः पूजितः, इक्ष्वाकुतेः पुत्रः, महातेजस्वी। वसिष्ठस्य शापेन सः विदेहः अभवत्, तस्य पुत्रः मिथिः, त्रिभिः महायज्ञैः उत्पन्नः। वनमध्ये मन्थनकाले मिथिः प्रकटितः, तस्य जन्मात् सः जनकः इति प्रसिद्धः। मिथिः महावीर्यः, मिथिलायाः नाम्ना प्रसिद्धः, राजा जनकः अभवत्, जनकात् उदावसुः। उदावसुतः धर्मात्मा नन्दिवर्धनः, नन्दिवर्धनात् शूरः सुकेतुः। सुकेतुतेः धर्मात्मा देवरातः, देवरातस्य पुत्रः बृहदुच्छः। बृहदुच्छस्य पुत्रः महावीर्यः, तस्य पुत्रः स्थिरसंकल्पः सुधृति। सुधृत्याः पुत्रः धर्मात्मा धृष्टकेतुः, शत्रुनिग्रहः; तस्य पुत्रः प्रसिद्धः हर्यश्वः। हर्यश्वात् मरुः, मरुतेः प्रतित्वाकः; प्रतित्वाकस्य धर्मात्मा पुत्रः कीर्तिरथः। कीर्तिरथस्य पुत्रः देवमीडः, देवमीडस्य पुत्रः विबुधः, विबुधस्य पुत्रः धृति। महाधृत्याः पुत्रः कीर्तिराजः, वीर्येण प्रसिद्धः; तस्य विद्वान् पुत्रः महारोमः, सर्वत्र विख्यातः। महारोमात् प्रसिद्धः स्वर्णरोमः, स्वर्णरोमात् राजा ह्रस्वरोमः। ह्रस्वरोमस्य विद्वान् पुत्रः शीरध्वजः, यः भूमिं कर्षन् सीतां प्रकटितवान्, या धर्मपत्नी रामस्य, सत्यव्रता, पतिसंनिष्ठा, परमभक्ता। शांसपायनः पप्रच्छ—कथं भूमिकर्षणकाले सीता जाताऽभवत्? किमर्थं राजा भूमिकर्षणं कृतवान्? सूतः उवाच—अश्वमेधयज्ञस्य भूमिकर्षणकाले, विधिवत्, तस्माद् भूमिभागात् सा प्रकटिता। शीरध्वजस्य पुत्रः भानुमान् मैथिलः, तस्य भ्राता कुशध्वजः काशीपतेः अभवत्। भानुमतः पुत्रः प्रसिद्धवीर्यः प्रद्युम्नः; तस्य पुत्रः ऋषिः, तस्मात् ऊर्जवहः स्मृतः। ऊर्जवहतः सुतद्वाजः, तस्य पुत्रः शकुनिः; शकुनेः पुत्रः स्वागतः, तस्य पुत्रः सुवर्चाः। सुवर्चसः पुत्रः श्रुतः, तस्य पुत्रः सुस्रुतः; सुस्रुतस्य पुत्रः जया, जयस्य पुत्रः विजयः। विजयस्य पुत्रः ऋतः, ऋतः पुत्रः सुनयः; सुनयस्य पुत्रः वितहव्यः, वितहव्यस्य पुत्रः धृतिः। धृत्याः पुत्रः बहुलाश्वः, तस्य पुत्रः कृतिः; तस्मिन् महाजनकानां वंशः प्रतिष्ठितः। एवं मैथिलाः निरूपिताः; अधुना सोमविषये शृणु। सोमः दक्षिणदेशं ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्, यथा श्रुतम्; श्रेष्ठब्राह्मर्षिभ्यः सभासद्भ्यः च, द्विजश्रेष्ठाः। सिनी, कूहू, वपुः, पुष्टि, प्रभावसु, कीर्तिः, धृतिः, लक्ष्मी—एताः नव देव्या: तं सेवितवत्यः। स्नानं कृत्वा, अविचलः, सर्वैः देवैः ऋषिभिः पूजितः, राजाधिराजः दशदिशः प्रकाशयामास। देवैः दिव्यर्षिभिः प्रार्थितः अपि, तदा तारा अंगिरसे न दत्तवान्। उशानः ताम् अंगिरसः गृहात् गृहीत्वा, द्विजश्रेष्ठाः; सः पूर्वे कालः पितुः बृहस्पतेः शिष्यः अभवत्। एवं सप्तविंशतितमोऽध्यायः 'वैवस्वतमनुवंशवर्णनं' नाम महापुराणे वायुनाऽभिहिते समाप्तः। वायुमहापुराणम्—उत्तरभागः—इत्येवम्।