वायुपुराणम्

धर्मे गुणैश्च समन्वितः स्वतेजसा विराजमानः रामो दशरथात्मजः सूर्याग्निभ्यामपि ज्योतिषा अतिशयेन प्रकाशमानः आसीत्। स महाबाहुः इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षवर्धनः, रावणं तस्य च अनुचरान् हत्वा, स्वधाम परमं दिवं समारुह्य स्थितवान्। श्रीरामस्य कुश इति नामकः पुत्रः जातः, तस्यैव वीर्यशालिनो लव इति अपरः पुत्रः अभवत्। शृणु कुशस्य लवस्य च देशान्। कुशस्य राज्यं कोसलम् अभवत्, तस्य नगरी कुशस्थली नाम, या तेन विंध्यपर्वतस्य शिखरे रम्या स्थापिता आसीत्। उत्तरे कोसले लवस्य महात्मनः राज्यं आसीत्, तत्र श्रावस्ती नाम जगति प्रसिद्धा नगरी। शृणु कुशस्य वंशक्रमम्। कुशस्य पुत्रः धर्मात्मा अतिथिः, स सर्वत्र सत्कार्यः अतिथिरिव आसीत्। अतिथेः विश्रुतः पुत्रः निःषधः नाम राजा अभवत्। निःषधस्य पुत्रः नलः, नलस्य पुत्रः नभः, नभस्य पुत्रः पुण्डरीकः, तस्मात् क्षेमधन्वा अभवत्। क्षेमधन्वनः पुत्रः बलवान् राजा देवानिकः, तस्य पुत्रः अहिनागुः नाम श्रीमान् अभवत्। अहिनागोः पुत्रः प्रसिद्धः परियात्रः, तस्य पुत्रः दलः, तस्मात् बलो नाम राजा जातः। बलस्य धर्मात्मा पुत्रः औन्को नाम अभवत्, तस्य पुत्रः वज्रनाभः, वज्रनाभस्य पुत्रः शङ्खनः। शङ्खनस्य विद्वान् पुत्रः ध्युषिटाशः, तस्य पुत्रः राजा विश्वसहः। विश्वसहस्य पुत्रः हिरण्यनाभः कोसली, स जैमिनेश्वरस्य पौत्रस्य वसिष्ठस्य शिष्यः, सर्वशास्त्रेषु विश्रुतः। स पञ्चशतानि संहितानां सम्यगधीतवान्; तस्मात् याज्ञवल्क्यः योगविद्यां प्राप्तवान्। हिरण्यनाभस्य विद्वान् पुत्रः पुष्यः, तस्य पुत्रः ध्रुवसन्धिः, ध्रुवसन्धेः पुत्रः सुदर्शनः, सुदर्शनस्य पुत्रः अग्निवर्णः। अग्निवर्णस्य तेजस्वी शीघ्रः नाम पुत्रः, शीघ्रस्य पुत्रः मनुः। स मनुः योगमास्थाय कालापग्रामे निवसन्, एकोनविंशतितमे चक्रे प्रभुः क्षत्रपाणां प्रवर्तकः अभवत्। मनुना प्रसुश्रुतः पुत्रः जातः, तस्य पुत्रः सुसन्धिः, सुसन्धेः अमर्षः, अमर्षस्य सहस्वान् नाम पुत्रः। सहस्वतः पुत्रः प्रसिद्धः राजा विश्रुतवान्, तस्य पुत्रः बृहद्बलः। एते इक्ष्वाकुवंशजाः नृपाः मुख्यत्वेन स्मृताः, अत्र विशिष्टतया कीर्तिताः। यः कश्चित् एषां आदित्यविवस्वता सृष्टिकथां सम्यक् पठति, स मनुर्वैवस्वतेन सह सायुज्यं श्रियम् च प्राप्नोति। स पापरहितः, शुद्धः, दीर्घायुष्मान्, अचला स्थितिः, श्राद्धदेववत् स्यात्, यो भूतानां श्रियम् ददाति। अथ शृणु विकुक्षेः अनुजस्य निमेः वंशम्, यः सुरपुरीसमां नगरीं स्थापयामास। सा नगरी जयन्ता नाम्ना प्रसिद्धा, गौतमाश्रमस्य समीपे स्थित्वा, तत्रैव यज्ञकाले जनकः ऋषिः अभवत्। स निः, धर्मात्मा, सर्वभूतैः पूजितः, महातेजाः इक्ष्वाकुपुत्रः आसीत्। वसिष्ठस्य शापात् सः विदेह इति ख्यातिं लेभे। तस्य त्रिषु महायज्ञेषु जातः पुत्रः मिथिः नाम अभवत्। अरण्ये मन्थनकाले सः प्रथितः मिथिः उत्पन्नः, स एव जन्मना जनकः इति प्रसिद्धः अभवत्। महाबलवान् मिथिः स्वनाम्ना मिथिलां नगरीं स्थापयामास। तं जनकं प्राहुः, तस्मात् उदावसुर्जातः। उदावसोर् धर्मात्मा नन्दिवर्धनः, नन्दिवर्धनात् वीर्यवान् गुणवान् सुकृतुः। सुकृतोः धर्मात्मनः देवतात् महाबलः देवतातः धर्मात्मा बृहदुच्छः। बृहदुच्छस्य महावीर्यः पुत्रः, तस्मात् दृढसंकल्पः सुधृतिः। सुधृतेः धर्मात्मा धृष्टकेतुः, धृष्टकेतोर् विश्रुतः हर्यश्वः। हर्यश्वस्य पुत्रः मरुः, मरोः पुत्रः प्रतित्वाकः, प्रतित्वाकस्य धर्मात्मा किर्तिरथः। किर्तिरथस्य पुत्रः देवमीढः, देवमीढस्य पुत्रः विबुधः, विबुधस्य पुत्रः धृतिः। महाधृत्याः पुत्रः कीर्तिराजः, स वीर्येण प्रसिद्धः; तस्य विद्वान् पुत्रः महारोमाः सर्वत्र विश्रुतः। महारोमात् सुवर्णरोमः, सुवर्णरोमात् ह्रस्वरोमः राजा अभवत्। ह्रस्वरोमस्य विद्वान् पुत्रः सीरध्वजः, सः भूमिं कर्षन् शुभां सीतां लब्धवान्, या रामस्य धर्मपत्नी, व्रतानुष्ठाने स्थिता, पतिसंयुक्ता, परमपतिव्रता आसीत्। शांशपायनः पृष्टवान्—कथं भूमिकर्षणे सीता जाता? कस्य हेतोः राजा भूमिं कर्षत्? सूतः प्राह—महात्मनः अश्वमेधकर्मणि यज्ञवाटे विधिवत् भूमिं कर्षन्ति, तस्मात् स्थलात् सा सीता समुत्थिता। सीरध्वजस्य पुत्रः भानुमान्, यः मैथिल इति प्रसिद्धः; तस्य भ्राता कुशध्वजः काश्याः राजा अभवत्। भानुमतः वीर्यशाली पुत्रः प्रद्युम्नः, तस्य पुत्रः ऋषिः, तस्मात् ऊर्जवहः स्मृतः। ऊर्जवहत् सुतद्वाजः, तस्य पुत्रः शकुनिः, शकुनेः स्वागतः, स्वागतस्य पुत्रः सुवर्चाः इति कीर्त्यते। एवं रामस्य कुशस्य च वंशक्रमः, निमेः मिथ्याः च वंशः, धर्मेण, तेजसा, यशसा च समृद्धः, पृथिव्यां प्रसिद्धः आसीत्।