वायुपुराणम्

मथुरायां वैदेहीपुत्रनगर्यां सुबाहुश्च शूरसेनश्च शत्रुघ्नेन सह राज्यं चकारुः। लक्ष्मणस्य पुत्रौ अंगदश्चन्द्रकेतू च हिमवत्पार्श्वे समृद्धभूमी अधितिष्ठेताम्। अंगदस्य पुरी अंगदी नाम कारपथदेशे आसीत्, चन्द्रकेतोः पुरी तु चन्द्रवक्ता नाम मल्लानां रम्या नगरी बभूव। भरतस्य पुत्रौ वीरौ तक्षकः पुष्करश्च गान्धारदेशे महात्मानौ स्वनगर्यौ स्थापयामासतुस्त्र। तक्षकस्य पुरी तक्षशिला नाम सर्वदिक्प्रसिद्धा रम्या च, पुष्करस्य पुरी पुष्करावती अपि ख्यातिमती बभूव। अत्र पुरातनविदः रामस्य गुणमाहात्म्ये गीतं गायन्ति, यत्र तस्य शीलमहिमानम् अभिव्यञ्ज्यते। स रामो नीलवर्णः, नवयुवः, रक्तलोचनः, प्रभामण्डलसमन्वितमुखः, अल्पभाषी, जानुपर्यन्तबाहुः, सुन्दरमुखः, सिंहस्कन्धः, महाबाहुश्च आसीत्। दशसहस्रवर्षाणि रामो राज्यं पालयामास, तत्र ऋग्यजुःसामवेदध्वनिः धनुष्स्य च टङ्कारः महता प्रभावेन प्रतिश्रूयते स्म। तत्र देशे न कदापि विघ्नः, "दीयताम्, भोक्तव्यम्" इति शासनं, जनस्थाननिवासी स देवकार्याणि सम्पादयामास। स पुरुषर्षभः सीतायाः मार्गणाय पौरस्त्यं पूर्वदुष्टं पौलस्त्यं हत्वा कीर्तिं प्राप। गुणैः समन्वितः, तेजसा स्वेन दीप्तमान्, दशरथात्मजः रामः सूर्याग्न्यपि अतिशाय्य बभूव। स इक्ष्वाकुवंशचूडामणिः महाबाहुः, रावणं तदनु च तस्य अनुचरांश्च हत्वा स्वर्गं जगाम। तस्य श्रीरामस्य कुश इति नामकः पुत्रः जातः, लवः चान्यः महावीर्यवान्। तयोः देशान् शृणु। कुशस्य राज्यं कोसलदेशे, कुशस्थली नाम नगरी रम्या विंध्यपर्वतपृष्ठे स्वयमेव स्थापिता। उत्तरकोसले लवस्य महात्मनः राज्यं श्रावस्ती नाम विश्वविख्याता नगरी आसीत्। कुशस्य पुत्रः धर्मात्मा अतिथिः, स एव सर्वेभ्यः प्रियः आसीत्। अतिथेः पुत्रः ख्यातः राजा निषधः। निषधस्य पुत्रः नलः, नलस्य पुत्रः नभः, नभस्य पुत्रः पुण्डरीकः, तस्मात् क्षेमधन्वा समुत्पन्नः। क्षेमधन्वनः पुत्रः वीर्यवान् राजा देवानिकः, तस्य पुत्रः अधिपः अहिनगुः। अहिनगोः पुत्रः विश्रुतः परियात्रः, तस्य पुत्रः दलः, दलस्य पुत्रः राजा बलः। बलस्य धर्मात्मा पुत्रः औन्को नाम, तस्य पुत्रः वज्रनाभः, वज्रनाभस्य शङ्खनः। शङ्खनस्य विद्वान् पुत्रः ध्युषिताशः, ध्युषिताशस्य पुत्रः राजा विश्वसहः। विश्वसहस्य पुत्रः हिरण्यनाभः कोसलदेशीयः, स जैमिनेश्वर्यस्य पौत्रस्य वसिष्ठस्य शिष्यः, सर्वशास्त्रविशारदः आसीत्। स पञ्चशतानि संहिताग्रन्थानधीतवान्; तस्मात् याज्ञवल्क्यः योगविद्यां प्राप। तस्य पुत्रः विद्वान् पुष्यः, पुष्यस्य पुत्रः ध्रुवसन्धिः, ध्रुवसन्धेः पुत्रः सुदर्शनः, सुदर्शनस्य पुत्रः अग्निवर्णः। अग्निवर्णस्य तेजस्वी पुत्रः शीघ्रः, शीघ्रस्य पुत्रः मनुः। मनुः योगमास्थाय कलापग्रामे वासं कृतवान्, नवदशे चक्रे प्रभुः क्षत्रपप्रवर्तकः अभवत्। मनोः पुत्रः प्रसुश्रुतः, तस्य पुत्रः सुसन्धिः। सुसन्धेः पुत्रः अमर्षः, अमर्षस्य पुत्रः सहस्वान्। सहस्वतः पुत्रः कीर्तिमान् राजा विश्रुतवान्, विश्रुतवतः पुत्रः राजा बृहद्बलः। एते इक्ष्वाकुवंशजा राजानः प्रमुखतया प्रसिद्धाः स्मृताः, अत्र च विशेषेण निर्दिष्टाः। यः कश्चिदिदं आदित्यविवस्वता सृष्टिवृत्तान्तं सम्यक् पठति, स मनुवैवस्वतेन सह ऐक्यं समृद्धिं च प्राप्नोति। स पापरहितः, शुद्धः, दीर्घायुष्मान्, अचलः च भवति, श्राद्धदेववत्, यः प्रजासु श्रीं वितरति। अथ शृणु विकुक्षेः अनुजस्य निमेः वंशप्रभवम्, यः देवनगरिसमानां पुरीं स्थापयामास। सा पुरी जयन्ता नाम्ना गौतमाश्रमसमीपे कीर्तिं लब्धवती, तस्यां च यज्ञकाले महर्षिर्जनकः अभवत्। स धर्मात्मा सर्वभूतमानितः, इक्ष्वाकोः पुत्रः निमिः, महातेजाः आसीत्। वसिष्ठस्य शापेन स विदेह इति प्रसिद्धः अभवत्। तस्य पुत्रः त्रिषु महायज्ञेषु जातः मिथिः नाम, तेन जन्मना जनकः इति चाख्यातः। वनमध्ये मन्थने कृतमाने स प्रख्यातः मिथिः उत्पन्नः, तस्मात् स जनकः इति प्रसिद्धः। मिथिः पराक्रमी मिथिलां नाम नगर्यां स्वनामंकितां चकार, स एव राजा जनकः अभवत्, तस्मात् उदावसुः उत्पन्नः। उदावसोरपि धर्मात्मा नन्दिवर्धनः, नन्दिवर्धनात् वीर्यवान् धर्मिष्ठः सुकेतुः। सुकेतोः अपि धर्मात्मा देवतात् नामकः महाबलः पुत्रः उत्पन्नः। देवतातस्य पुत्रः धर्मात्मा बृहदुच्छः, तस्य पुत्रः महावीर्यः महाबलः। महावीर्यस्य निश्चलचेताः पुत्रः सुधृति, सुधृतेः धर्मात्मा धृष्टकेतुः शत्रुनाशकः, धृष्टकेतोः प्रसिद्धः हर्यश्वः पुत्रः अभवत्। एवं रामस्य वंशे च निमेः वंशे च महात्मानः राजानः पृथिवीं पालयामासुः, तेषां पुण्यकर्मणां कीर्तिः यावत् स्थिता।