अन्ते, हे शत्रुनिग्राहिन्, आद्यं तदुत्तमं रूपं विकारमवाप्तम्। सर्वदिशोऽन्तरिक्षमूर्ध्न्यधस्ताच्च विवस्वतः स्वरूपमभूत्। तेन कारणेन दिवसपतिः स देवः स्वस्य रूपस्य लज्जितोऽभूत्। तस्मात् तवष्टा महातपाः चक्रनिर्माणं चिन्तयामास। तदा तवष्टा अनुमतेन नवं रूपं निर्मातुमुपचक्रमे। स तवष्टा मार्तण्डं विवस्वन्तं समीपमगच्छत्। ततः तवष्टा भ्रमणयन्त्रं स्थापयित्वा तस्य तेजः छित्त्वा पृथक् प्रकाशयामास। तत् तेजः पृथग्भूतं विलग्नं स्फुरितम्। ततो विवस्वान् स्वप्रियायाः अपि रम्यतरं रूपं द्रष्टुमिच्छन् योगमास्थाय स्वपत्न्यां अश्व्याः रूपं ददर्श। सः सूर्यः स्वतेजसा स्वेच्छया च सर्वभूतानामदृश्यः अश्वरूपं धारयित्वा तस्या मुखे प्रविवेश। सा च अन्यपुरुषसंशयात् संयोगं नाङ्गीकृत्य विवस्वतः हीनं बीजं नासाभ्यां निष्क्रमयामास। तस्मात् द्वौ देवौ जातौ—अश्विनौ श्रेष्ठौ वैद्येषु। तौ नासत्यदस्राभ्यां विख्यातौ, अश्विनौ द्वौ तु स्मृतौ। एते मार्तण्डस्य पुत्रौ, अष्टमस्य प्रजापतेः। तेजस्वी सूर्यः तस्यै रमणीयं रूपं दर्शयामास। तं दृष्ट्वा सा भार्या प्रहृष्टा सञ्जातस्मृत्वा मूर्च्छिताभवत्। यमः अपि शापपीडितचित्तः दुःखमवाप्तवान्। ततः धर्मराजः तां पुण्येन तुष्ट्वा तेन धर्मकर्मणा परमं तेजः प्राप्तवान्। सः पितॄणामधिपत्यं लोकरक्षायाः पदं च प्राप्तवान्। मनुः अपि सावर्णिः प्रजापतिः तेजस्वी तेनैव। सः मनुः यः भविष्यति सावर्णिमन्वन्तरे, स मेरुशृङ्गे रम्ये अद्यापि विचरति। तत्र तस्य भ्राता शनैश्चरः ग्रहत्वं प्राप्तवान्। तवष्टा तेन रूपेण विष्णोः चक्रं निर्मितवान्—महद्, युद्धे दुर्धर्षं, दानवानां प्रतिबन्धकं। तयोः कनिष्ठा या यमुनाख्या, सा सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठा नदी, लोकधारिणी यमुनाभवत्। अधुना ज्येष्ठस्य, महात्मनः, यस्य सृष्टिः प्रवर्तमानाऽस्ति, मनोः वैवस्वतस्य सन्ततिं विस्तारतः कथयिष्यामि। यः एतद् वैवस्वतस्य सप्त महात्मनां पुत्राणां देवजन्म शृणोति वा पठति, स दुःखात् विमुच्यते, महतीं कीर्तिं च प्राप्नोति। सूत उवाच—ततः चाक्षुषमन्वन्तरस्य समाप्तौ, देवैः सह, भूमेः महत्तमं राज्यं वैवस्वताय न्यवेदयन्। तस्य महात्मनः वैवस्वतस्य वंशक्रमं क्रमशः कथयिष्यामि, शृणुत मुनयः। अद्य सृष्टिमन्वयमादाय मनोः वैवस्वतस्य नव पुत्राः जाताः। इक्ष्वाकुः, नहुषः, धृष्टः, शर्यातिः, नरिष्यन्तः, प्रांशुः, नाभागः, अरिष्टः, करूषः, पृथुध्रः—एते नव मनोः पुत्राः स्मृताः। पूर्वं मनुः ब्रह्मणा प्रेरितः सृष्टिं कर्तुम् आरब्धवान्, किन्तु तस्य कामः निष्फलः जातः। ततः सुतकामः प्रजापतिः उत्तमं यज्ञं अकरोत्। मित्रावरुणयोः भागे हविर्दत्तम्। तत्र दिव्यवस्त्राभरणधारिणी, सुराभूषणविभूषिता, दिव्यकवचयुक्ता इडा जाता, इति श्रुतिः। तदा दण्डधरः मनुः तामिदां सम्बोधितवान्—‘त्वां अनुसरिष्यामि, भगवति।’ सा इडा प्रत्युवाच। ‘एतद् धर्मानुसारं वक्तव्यं, वक्ष्यामि। अहं मित्रावरुणयोः भागे जाता, हे प्रजापते पुत्रकाम!’ ‘तयोः गमिष्यामि, नः धर्मो न विनश्येत।’ इति उक्त्वा सा देवी पुनस्तयोः समीपं गता। तत्र सा सुमधुरा, अञ्जलिं कृत्वा, उवाच—‘देवौ, भवद्भ्यां जातास्मि, किं करवाणि?’ ‘मनुः स्वयम् उक्तवान्—“मामनुसर।”’ इति सा साध्वी उक्तवती। तौ देवौ मित्रावरुणौ तां इडां रक्षां चक्रतुः। तौ देवौ इडां प्रति वचः प्राहतुः—‘त्वयि एषा नम्रता दमश्च, धर्मज्ञे।’ ‘सत्येन च, स्नेहेन च, स्वभक्त्या च, त्वं सौम्ये, अस्माकं कन्येति ख्यातिं प्राप्स्यसि।’ ‘सौद्युम्नः नाम्ना त्रिषु लोकेषु पूजितः, सर्वप्रियः, धर्मशीलः, मनोः वंशवर्धनः भविष्यति।’ सः सौद्युम्नः मनोः पुत्रः, स्त्रीरूपं धारयित्वा, वरं प्राप्य पित्रोः समीपं प्रत्यागच्छत्। सा बुधेन संमिल्य साङ्गत्याय आहूताऽभवत्। बुधात् सोमपुत्रात् तस्याः पुत्रः जातः—पुरूरवाः, ऐलवंशसम्भूतः। सा इडा बुधात् सौद्युम्नं प्रसूय पुनरपि प्रत्यागच्छत्। सौद्युम्नस्य त्रयः धर्मिष्ठाः पुत्राः अभवन्—उत्कलः, गयः, विनताश्वश्च। उत्कलस्य उत्कलराज्यं, विनताश्वस्य पश्चिमे, गयस्य गयापुरी। एवं स्थिते मनौ, सूर्यः प्रजाः सृष्ट्वा, भूमिं दश भागान् अकुर्वत्। इक्ष्वाकुः एव दश पुत्रान् अलभत। सौद्युम्नः स्त्रीत्वात् तं भागं न प्राप। वसिष्ठस्य आज्ञया प्रतिष्ठानं, महातेजस्वी धर्मराजस्य सौद्युम्नस्य पुरी स्थापिताभूत्। सः महात्मा राज्यं पुरूरवसे दत्त्वा, मनोः वंशजेषु, सौद्युम्नः, स्त्रीपुंसलक्षणसम्पन्नः, पुनः स्त्रीरूपं प्राप्तवान्। एवं शास्त्रवचनानुसारमेतत् दिव्यं चरितं सम्पन्नम्।