वायुपुराणम्

यः कश्चित् तिलान् गुडेन वा मधुना वा मिश्रितान् श्राद्धकाले ददाति, तस्य सर्वं पितॄणां नित्यं अक्षयं भवति। बृहस्पतिः एवमाह—दानकाले ब्राह्मणान् नित्यं न परीक्षेत; केवलं दैवपितृकार्येषु तु परीक्षा विधीयते। ये द्विजातयः सर्वव्रतानन्तरं स्नाताः, ये पङ्क्तिपावनाः, भाष्यविदां श्रेष्ठाः, व्याकरणे रमन्ते, पुराणधर्मशास्त्रपाठिनः, त्रिणाचिकेताग्निविदः, पञ्चाग्निविदः, त्रिसुपर्णविदः, षडङ्गवेदविदः, ब्राह्मण्यां जातपुत्राः, छान्दोग्यपाठिनः, सामगायनां ज्येष्ठाः, तीर्थव्रतपरायणाः, यज्ञेषु अवभृथश्रुतः, नित्यव्रती, स्वधर्मनिष्ठाः, क्रोधरहिताः, शान्तिपरायणाः, दशसु सत्कर्मसु नित्यस्थिताः—एवंविधान् ब्राह्मणान् श्राद्धे आह्वयेत्। यद् यद् एभ्यः दीयते, तत् अक्षयं भवति; एते पङ्क्तिं शुद्धयन्ति। योगधर्मनिष्ठब्राह्मणाः पूजनीयाः; ते धर्माश्रमेषु श्रेष्ठाः, दैवपितृकार्येषु उत्तमाः। तेषां पूजनेन ब्रह्मा, विष्णुः, महेश्वरः अपि पूज्यन्ते। यः पितृभिः सह एतान् पूजयति, सः शुद्धातिशुद्धं, शुभातिशुभं लोकं प्राप्नोति। सर्वेषां धर्माणां योगनिष्ठा श्रेष्ठा इति कथ्यते। अधुना ये अयोग्याः, तेषां प्रवक्ष्यामि—शृणु। क्रीडकः, सुरापः, क्षयार्तः, गोपालकः, दुष्टदर्शनः, ग्रामदूतः, वणिक्, गीतकः, व्यापारी, गृहदाहकः, विषकारी, सामान्यपात्रभोजी, सोमविक्रेता, समुद्रयानकः, चर्मविक्री, तैलविक्रेता, कूटकर्मकृत्, पितृविरोधी, स्वगृहे पतितभार्यः, शप्तः, चौरः, शिल्पजीवी, विवाहकर्ता, निषिद्धकर्मकृद्, मित्रद्रोहकः, वृत्तिकाङ्क्षी, नास्तिकः, अवेदविदः, उन्मत्तः, षण्डः, निन्दकः, भ्रूणहत्या, गुरुपत्नीगामी, चिकित्सकः, दूतः, परदारगामी, वेदविक्रेता, व्रततपःविक्रेता, नास्तिके, कृतघ्ने, निन्दके यद् दीयते, तत् नश्यति। व्यापारे, निक्षेपहरणे, क्रीडायां, वेदनिन्दायां च दत्तं फलरहितं भवति। कुटिलवणिक्, अधर्मशीलशिल्पी, विक्रयकाले वस्तुनिन्दकः, क्रयकाले स्तोतारः, मिथ्यावासी, व्यापारी, पुनर्विवाहितद्विजे च श्राद्धदत्तं भस्मसदृशं निष्फलमेव। एकोक्ष्णा षष्टिदातारः फलनाशकः, षण्डः शतस्य, कुष्ठी दृश्यमानः, पापकुष्ठी सहस्रस्य फलनाशकः। अतः मूढः दाता स्वफलनाशं प्राप्नोति; आवृतशिरा, दक्षिणाभिमुखभोजी च। पादत्राणभोजी, अवमानदायकः—एतेषां दानं असुरेश्वरस्य भागं भवति। श्वभिः, राक्षसैः च कदापि न दृश्येत; तस्मात् तिलैः परिधिं कृत्वा रक्षां कुर्यात्। तिलाः राक्षसानां, परिधिः शुनां; वराहः दृष्ट्या नाशयति, कुक्कुटः पक्षपातेन। रजस्वलास्पर्शे, क्रोधदाने, सखिसंप्रेरितदाने च न पितरः न देवा न तृप्यन्ति, न स्वर्गलाभः। शोभनतीरस्थलेषु, प्रवाहेषु, सरःसु, रहःस्थलेषु च पितरः दत्तेन तुष्यन्ति। कदापि अश्रूणि न पातयेत्, न चाप्रियं वदेत्, न च भोजनकाले परस्परं मत्सरं कुर्यात्। सम्यग्दर्भग्रहणेन वामभागकर्म कृत्वा पिण्डदानं पितृभ्यः दद्यात्; एवं पितृणां तुष्टिः स्यात्। अनुमत्यादिकं कर्म प्रारभ्य ब्राह्मणान् विधिवत् वह्नौ दापयेत्; पितृभ्यः भूमौ, सुपे वा, कुशासने वा स्थापयेत्। विवेकी शुक्लपक्षे पूर्वाह्णे, कृष्णपक्षे अपराह्णे श्राद्धं कुर्यात्; रोहिणीनियमं न लङ्घयेत्। एवं योगमहात्मानः, महाबलवन्तः पितरः, देशकालवित् सदा पूजनीयाः। अतः पितृभक्त्या परमं योगं प्राप्नोति; ध्यानात् मोक्षं, शुभाशुभकर्मत्यागं च। यज्ञार्थं महात्मा कश्यपः जगत् मोहयित्वा गूढयोगं गुहायां निहितवान्। ततः गूढामृतं परमं योगं संकर्ष्य योगविदां श्रेष्ठः सनत्कुमारः एतद् महद् नित्यं धर्मं प्राकाशयत्। एष धर्मः देवतानां परमं रहस्यं, मुनिनां च परमं लक्ष्यं; पितृभक्त्या, प्रयत्नेन, पितृभक्तैः सदा। स च योगः संक्षेपेण पितृभक्त्या प्रयत्नेन सम्पूर्णतः लभ्यते; नात्र संशयः—सर्वं लभ्यते। कस्मै श्राद्धं दातव्यं, किम् दानं महाफलदं, केषु श्राद्धं अक्षयं, तीर्थेषु, नद्यः, स्वर्गलाभः इति सर्वं संक्षेपेण उक्तम्। बृहस्पतिः उवाच—यः एतद् श्राद्धविधानं श्रुत्वा असूयां करोति, सः तमसाच्छन्नः नास्तिकः घोरं नरकं पतति। यः महारोगयुक्तः अपि, संयतचित्तः, वेदाश्रमात् मुक्तः, सः कुम्भीपाकं न प्राप्नोति; किन्तु जिह्वाकर्ता, चौरः तत्र नूनं पतन्ति।