वायुपुराणम्

यः कश्चिद् श्रद्धया विधिपूर्वकं ब्राह्मणान् भोजयित्वा तान् ददाति, सः शतवाजपेयस्य फलं सम्प्राप्नोति। अस्मिन्नेव लोके तस्य वशे मनोहराणि स्त्रीसहस्राणि, पुत्राः, दासाः, परिचारकाः च सदा वसन्ति; सः रोगरहितः भवति। यः च रेश्म, क्षौम, कर्पासं, सुतीक्ष्णसीम्नि वस्त्रं वा श्राद्धकाले ददाति, सः सर्वाभिलषितार्थसमृद्धिं लभते। सः शीघ्रमेव दारिद्र्यं निवारयति, यथा सूर्ये उदिते तमः नश्यति; स्वर्गविमानानां अग्रे सः चन्द्रमा इव तारा मध्ये प्रकाशितः भवति। वस्त्रमेव सर्वदेवतारूपं, सर्वैः देवैः पूजितं; वस्त्रं विना न यज्ञः, न वेदः, न तपः, न किञ्चिद् धर्मकर्म। अतः श्राद्धकाले विशेषतः वस्त्रदानं कर्तव्यम्; तेन सर्वयज्ञवेदतपांसि लभ्यन्ते। यः श्रद्धया यत्नेन च श्राद्धे ददाति, सः सर्वाभिलषितार्थान्, सर्वराज्यं च प्राप्नोति। सः सर्वकामसमृद्धियुक्तस्य यज्ञस्य फलं भुङ्क्ते—पक्वान्नं, धान्यं, अपूपं, घृतशर्करामिश्रं चूर्णं च। पयः, मधु, इक्षुरसः, क्षीरं, क्षीरपाकः च—एतानि समृद्धानि पिण्डानि यः ददाति, सः अग्निष्टोमस्य फलम् आप्नोति। दधि, शुद्धं गोदुग्धं, विविधानि भोज्यानि—एतानि श्राद्धकाले दत्तानि वर्षासु, मघानक्षत्रे च, प्रशंस्यन्ते। ब्राह्मणान् घृतभोजनेन तर्पयेत्, भूमौ च घृतं प्रक्षिपेत्; श्राद्धकाले गया क्षेत्रे गजदानात् दुःखं न भविष्यति। शालि, क्षीरपाकं, घृतं, मधु, मूलफलानि, विविधान्नानि च दत्त्वा, सः इहामुत्र सुखं लभते। श्रद्धया यः शर्करारसयुक्तं लाजं, कृसरं, मसूरं च वर्षमेकं नियमितं ददाति—सः अपि अक्षयफलसमृद्धिं लभते। सः सक्तुं, लाजं, अपूपं, कुल्माषं, अन्यानि च स्वादूनि स्निग्धान्नानि दद्यात्; सक्तुं दध्ना सह भोजयेत्। एतानि श्राद्धकाले दत्त्वा, अक्षयधनसमृद्धिं प्राप्नोति। यः श्रद्धया नवान्नं ददाति, सः सर्वान् भोगान् लभते, स्वर्गे च मान्यताम् आप्नोति। यः सर्वाणि श्रेष्ठानि भोज्यानि—भक्ष्यं, भोज्यं, लेह्यं, चोष्यं, पेयञ्च ददाति—सः नराणां श्रेष्ठः भवति। वैश्वदेवसंयुक्तं सोम्यं च, गण्डमृगमांसं च, परमं हविः; किन्तु शृङ्गं वर्जनीयं, मत्सरयुक्तं गण्डमृगं न अनुज्ञातम्। आतिथ्ये प्रथमतया अञ्जलिना भोज्यं दद्यात्; सः सर्वयज्ञानाम् अनुत्तमं फलं प्राप्नोति। शीघ्रं सन्तप्तं, अप्रदुष्टं भोजनं क्षुधिताय दद्यात्, स्निग्धं चोपस्करं श्रद्धया, मान्यया, यत्नेन च। अन्नदाता दिव्यं रथं लभते, या नवसूर्यसमानप्रभा, हंसयुक्ता, तेन च कोट्यः कल्पान् सुखेन रमते। नास्ति अन्नदानात् परं दानं; अन्नेन एव भूतानि उत्पद्यन्ते, जीवन्ति च—अत्र न संशयः। नास्ति प्राणदानेन तुल्यं दानं; अन्नेन त्रयोऽपि लोकाः जीवन्ति, तस्यैव फलं तत्। अन्ने एव लोकाः प्रतिष्ठिताः; अन्नदानेन लोकस्यैव फलम्। प्रजापतिः अन्नरूपः, तेन सर्वमिदं व्याप्यते; अतः अन्नदानसमं किञ्चिद् दानं न कदापि अभूत्, न भविष्यति च। यावत् पृथिव्यां रत्नानि, वाहनानि, स्त्रियः च सन्ति, पितृभक्तः तानि सर्वाणि शीघ्रं प्राप्नोति। अञ्जलिना सत्कार्य अतिथिं नित्यं शरणं दद्यात्; तं देवाः सह सहस्रैः दिव्यैः अतिथिभिः प्रतीक्षन्ते। यः सर्वाणि एतानि ददाति, सः एकच्छत्राधिपतिः भवति; त्रयाणां, द्वयोः, एकस्य वा दानात् सः सुखी भवति। दानं परमं धर्मः, सत्पुरुषैः पूजितं, मानितं च; तेनैव त्रैलोक्यस्य ऐश्वर्यं प्रतिष्ठितम्। राजा राज्यं प्राप्नोति, दरिद्रः परमधनं, पितृभक्तः दीर्घायुः, यस्य मनसि यानि कामाः, तानि पितरः जानन्ति। अथ बृहस्पतिः उवाच—अधुना श्राद्धस्य पूजनीयविधानं विस्तरेण वक्ष्यामि। श्राद्धकर्म सदा काम्यं नित्यं च क्रियते। त्रयः अष्टकाः पुत्रपत्नीवित्ताधारिताः; शुक्लपक्षः श्रेष्ठः, तत्र प्रथमाऽष्टका चित्रीति कथ्यते। द्वितीया प्राजापत्या, तृतीया वैश्वदेविकी; प्रथमा अपूपैः कार्य्या, अन्याः प्रतिमासं कार्याः। तृतीया शाकैः कार्य्या—एवं द्रव्यविधानं। अन्वष्टका पितृभ्यः सदा कार्य्या। यदि चतुर्थ्यष्टका भवति, सा अपि विशेषतः कार्य्या; सर्वासु एषु, यथाशक्ति, श्राद्धं कर्तव्यम्। अस्मिन्लोके परत्र च, यः सदा एतानि करोति, सः सुखी भवति; यः पूजयन्ति, ते उन्नीयन्ते, अपूजयन्तः अधः पतन्ति। पितरः सदा, यथाकालं तिथिषु, मनुष्याणां समीपं यान्ति, यथा गावः तृणाय जलाशयम्। देवपूजिताः एता अष्टकाः त्वया न परिहर्तव्याः; तस्य लोकः व्यर्थः, प्राप्तं च नश्यति। यः हव्यदाताः, सः देवान् प्राप्नोति; अदाताः अधः पतन्ति। दानेन सन्ततिः, श्रेयः, स्मृति, बुद्धिः, पुत्राः, राज्यं च लभ्यते। पूर्णिमायां श्राद्धकर्मणि कृतं, सर्वसंपूर्णफलम् पूर्वमेव लभते; प्रतिपदि कृतं किञ्चिद् नश्यति न। द्वितीयायां कर्ता द्विपदां स्वामी भवति; तृतीयायां वरकाम्य सः रिपून् नाशयति, पापं च अपोहति। चतुर्थ्यां श्राद्धकर्मणि कर्ता रिपोः दोषान् पश्यति; पञ्चम्यां कृत्वा महतीं श्रियम् आप्नोति। एवं श्राद्धदानस्य, दानस्य, अन्नस्य च महात्म्यं, विधानं च शास्त्रेण निर्दिष्टम्।