वायुपुराणम्

श्राद्धकाले पात्राणि पूज्य श्रद्धया समर्पयेत्। तदा सुगन्धवाताः, महानद्यः, विविधानि सुखानि तं दातारं अनुगच्छन्ति। मनोहराः युवतयः, रमणीयशय्याः, आसनानि, भूमयः, वाहनानि च तं सेवन्ते। यः कश्चिद् एतानि श्राद्धे ददाति, स अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति; विशेषतः पितृश्राद्धकाले एतानि दातव्यानि। यदि ब्राह्मणान् गुणसम्पन्नान् घृतपूर्णैः पात्रैः यथाविधि पूजयित्वा ददाति, तदा तस्य स्मृतिः प्रज्ञा च वर्धते। बहूनि घटानि, दुह्यमानगवः च दत्त्वा, स इह लोके दिव्यैः रथैः उत्तमैः वाहनैः च भुङ्क्ते। श्राद्धे यथेष्टं दत्त्वा, स कमलस्य फलं लभते; रम्यम् आवासम् दत्त्वा, राजसूयस्य फलम् आप्नोति। पुष्पफलैः शोभितं काननं दत्त्वा, स सुरभिं अनुभवति; कूपवाटिकातडागक्षेत्रग्रामगृहाणि च दत्त्वा, स स्वर्गे चिरकालं, यावत् चन्द्रतारकाः तिष्ठन्ति, तावत् रमते। श्राद्धकाले रत्नच्छन्नशय्यां दत्त्वा, पितरः तृप्यन्ति, स च अनन्तं स्वर्गसुखं भुङ्क्ते; नृपैः पूज्यते, धनधान्ययोः च वृद्धिम् आप्नोति। ऊर्णां च रेश्मायसं वस्त्रं, उत्तमानि च कंबलानि, अजिनम्, सुवर्णम्, रेश्मी वस्त्रं, सूत्रगुण्टिका, चर्म च—एतानि यः ब्राह्मणान् यथानियमं भोजयित्वा श्रद्धया ददाति, स शतवाजपेयस्य फलम् आप्नोति। बहवः रम्याः स्त्रियः, पुत्राः, दासाः, परिचारकाः च अस्य वशे तिष्ठन्ति, स च रोगरहितः भवति। यः श्राद्धकाले रेश्म, कर्पास, पट्टवस्त्राणि, सुसूत्रवस्त्राणि च ददाति, स इच्छितान् भोगान् प्राप्नोति। स शीघ्रं दुःखं नुदति, यथा सूर्ये उदिते तमः नश्यति; दिव्यप्रासादेषु चन्द्रवत् स शोभते। वस्त्रं हि सर्वदेवता, सर्वैः देवैः प्रशंसिता; विना वस्त्रेण न यज्ञः, न वेदः, न तपः। अतः श्राद्धकाले विशेषतः वस्त्राणि दातव्यानि; तानि दत्त्वा सर्वयज्ञानां, वेदानां, तपसां फलं प्राप्नोति। यः श्राद्धेषु यत्नेन श्रद्धया च सदा ददाति, स सर्वान् कामान्, एवं च सर्वराज्यं प्राप्नोति। स सर्वकामसमृद्धयज्ञस्य फलं भुङ्क्ते; पक्तोदनं, धान्यं, पिष्टकं, घृतशर्करामिश्रितं चूर्णं च दद्यात्। पयः, मधु, इक्षुरसः, क्षीरपायसम् च; यः एतानि समृद्धानि पिष्टकानि ददाति, स अग्निष्टोमस्य फलम् आप्नोति। दधि, शुद्धं गोदुग्धं, विविधानि भोज्यानि—एतानि श्राद्धकाले दत्तानि वर्षाकाले च माघनक्षत्रे च प्रशंसितानि। घृतं ब्राह्मणान् भोजयेत्, भूमौ घृतं सिञ्चेत्; गया-क्षेत्रे श्राद्धकाले गजं दत्त्वा, स दुःखं न अनुभवति। शाल्यन्नं, पायसं, घृतम्, मधु, मूलानि, फलानि, विविधानि च भोज्यानि दत्त्वा, स मृत्योरनन्तरं च इह लोके च सुखं भुङ्क्ते। यः श्रद्धया सर्षपशर्करायुतं लाजं, वर्षपर्यन्तं नियमितः, कृसरं मसूरं च ददाति, स सत्तुं लाजं पिष्टकं कुल्माषं चान्नपाकं, स्निग्धं रुचिरं भोज्यं, सत्तुं दध्ना च भोजयेत्। यः एतानि श्राद्धे ददाति, स अक्षयधनं प्राप्नोति। यः श्रद्धया नवान्नं श्राद्धे ददाति, स सर्वान् भोगान् प्राप्य, स्वर्गे पूज्यते। यः सर्वाणि श्रेष्ठानि भोज्यानि—भक्ष्यं, चोष्यं, लेह्यं, पेयम्—ददाति, स नराणां श्रेष्ठः भवति। वैश्वदेवसौम्यहोमौ, गण्डकृच्छ्रस्य मांसं च, उत्तमाः हविः; तु शृङ्गं वर्जयेत्। अस्माभिः ईर्ष्यायुक्तं गण्डकृच्छ्रं न अनुमोदितम्। अतिथिभ्यः प्रथमं अञ्जलिना अन्नं दद्यात्; स सर्वयज्ञानां अनुत्तमं फलं प्राप्नोति। शुद्धं, उष्णं, शीघ्रं क्षुधिताय दद्यात्; स्निग्धं च पार्श्वभोजनं श्रद्धया, आदरेण, यत्नेन च समर्पयेत्। अन्नदाता दिव्यं हंसयुक्तं सुवर्णवर्णं रथं प्राप्नोति, त्रिंशद् कोटियुगपर्यन्तं सुखं भुङ्क्ते। नास्त्यन्नदानात् परं दानम्; अन्नात् भूतानि जायन्ते, जीवन्ति च—अत्र न संशयः। प्राणदानादपि नास्ति परं दानम्; त्रयो लोकाः अन्नेन जीवन्ति, अन्नस्य फलं तत् एव। लोकाः अन्ने प्रतिष्ठिताः; अन्नदानस्य फलं तत्। प्रजापतिः स्वयं अन्नं, तेन सर्वं व्याप्तम्। अतः न कदापि अन्नस्य तुल्यं दानं भूत्वा, न भविष्यति। यानि किञ्चिद् रत्नानि पृथिव्याम्, वाहनानि, स्त्रियः च—यः पितृभक्तः, स शीघ्रं एतानि सर्वाणि प्राप्नोति। अञ्जलिना सदा अतिथिभ्यः शरणं दद्यात्; तं देवाः प्रतीक्षन्ते, सह सहस्रैः दिव्यैः अतिथिभिः। यः एतानि सर्वाणि ददाति, स पृथिव्याः एकाधिपः भवति; त्रयम्, द्वयं, एकं वा दत्त्वा, स सुखी भवति। दानं परमो धर्मः, सत्पुरुषैः पूजितः, आदृतः च; दानेन एव त्रैलोक्यस्य ऐश्वर्यम् प्रतिष्ठितम्। राजा राज्यं प्राप्नोति, दरिद्रः परं धनम्, पितृभक्तः चिरं जीवति; यानि काम्यानि मनसा धत्ते, तानि पितरः जानन्ति। बृहस्पतिः उवाच—अधुना श्राद्धस्य पूजनीयानि विधीनि कथयामि। श्राद्धकर्म सदा कर्तव्यम्, काम्यं च नित्यं च। त्रयः अष्टकाविधयः पुत्रपत्नीधनाधारिता इति; कृष्णपक्षस्य पूर्वार्धः श्रेष्ठः, प्रथमाष्टका चित्र्याख्या इति।