वायुपुराणम्

एकदा धर्मनिष्ठेषु योगिषु पुरुषः सहस्राश्वदानैः, शतिरथदानैश्च, सहस्रगजदानैश्च वसति स्म। यः कश्चित् जलमध्ये दीप्तमग्निं पितृभ्यः योगिभ्यश्च ददाति, स सहस्रसुवर्णफलम् आप्नोति। न हि जीवनदानात् परं दानमस्ति; अतः सर्वशक्त्या जीवनरक्षणं दातव्यं। अहिंसा सर्वदेवतासु शुद्धा, सर्वस्य च दात्री; प्राज्ञैः जीवनदानं प्राणिषु श्रेष्ठमिति कथ्यते। श्राद्धकाले शुभलक्षणयुक्तानि सुवर्णपात्राणि दातव्यानि; तदा रसाः तं अनुयान्ति, गवां च पोषणं लभते। श्राद्धभोजनकाले रमणीयं सुवर्णपात्रं दद्यात्; तत् पात्रं कामरूपं, सौन्दर्यं, श्रीं च जनयति। रजतं वा सुवर्णं वा पात्रं श्राद्धकाले दद्यात्; तदनन्तरं दाता पुण्यसमृद्धिं प्राप्नोति। यः श्राद्धकाले दुग्धदायिनीं घटपूर्णां च गौः ददाति, स गवां पोषणं लभते। हेमन्ते यः द्विजातिभ्यः बहून् काष्ठान् इन्धनानि च ददाति, स पुण्यं प्राप्नोति। स युद्धे सर्वदा जयति, श्रीया च विराजते, सुगन्धिमाल्यं च गृह्णाति। श्राद्धकाले पात्राणि पूज्य, सन्मानपूर्वकं दद्यात्; तदा सुगन्धवाताः, महानद्यः, विविधसुखानि च तं अनुयान्ति। मनोज्ञाः युवत्यः तं सेवन्ते, सुखशय्याः, आसनानि, भूमयः, वाहनानि च तं उपगच्छन्ति। यः एतानि श्राद्धे अपि ददाति, स अश्वमेधस्यान्यत् फलं प्राप्नोति; एतानि च विशेषतः पितृश्राद्धकाले दातव्यानि। श्राद्धे घृतपूर्णानि पात्राणि ब्राह्मणान् सत्कृत्य यः ददाति, स स्मृतिं बुद्धिं च प्राप्नोति। बहून् घटान्, दुग्धदायिनीः गावः च दत्वा, स इह लोके दिव्यरथैः उत्तमवाहनैः च रमते। श्राद्धकाले यथाकामं दत्त्वा, स कमलफलम् आप्नोति; रम्यगृहं दत्त्वा, राजसूयस्य फलं लभते। पुष्पफलोपशोभितं काननं दत्त्वा, स सुगन्ध्यां रमते; कूपाः, उद्यानानि, तडागानि, क्षेत्राणि, ग्रामाः, गृहाणि च दत्त्वा, स स्वर्गे चिरकालं यावत् चन्द्रतारका स्थास्यन्ति, तावत् सुखं भुङ्क्ते। श्राद्धे सुकल्पितं मणिविभूषितं शय्यापात्रं दत्त्वा, पितरः तृप्यन्ति, स च अनन्तं स्वर्गं प्राप्नोति; राजभिः पूज्यते, धनधान्यसमृद्धिं च उपनयति। ऊर्णवस्त्राणि, रौचकानि च, उत्तमानि चर्माणि, सुवर्णं, पाटवस्त्रं, सूत्रबद्धा मेखला, चर्म च—एतानि ब्राह्मणान् यथाविधि तर्पयित्वा, श्रद्धया यः ददाति, स शतवाजपेयस्य फलं प्राप्नोति। बहवः सुन्दरीः स्त्रियः, पुत्राः, दासाः, परिचारकाः च अस्य वशे तिष्ठन्ति, स च रोगरहितः भवति। यः श्राद्धे पाटवस्त्रं, क्षेत्रवस्त्रं, कर्पासवस्त्रं, सुशोभनसीम्नि वस्त्रं च ददाति, स सर्वाभिलषितानि भोगान् प्राप्नोति। स शीघ्रं दारिद्र्यं दूरं करोति, यथा सूर्ये उदिते तमः नश्यति; दिव्यप्रासादेषु चन्द्रवत् स प्रभाति। वस्त्रमेव सर्वदेवतारूपं, सर्वैः देवैः प्रशस्यते; विना वस्त्रैः न क्रतुर्न यज्ञः, न वेदः, न तपः। अतः वस्त्राणि विशेषतः श्राद्धकाले दातव्यानि; तैः दानैः सर्वयज्ञवेदतपांसि लभ्यन्ते। यः श्राद्धे यत्नेन श्रद्धया च नित्यं ददाति, स सर्वकामान्, सर्वराज्यं च प्राप्नोति। स सर्वकामसमृद्धियज्ञस्य फलं भुङ्क्ते; पक्तं च, धान्यं, पिष्टकं, घृतशर्करामिश्रितं चूर्णम्—एतानि दद्यात्। पायसं, मधु, इक्षुरसं, दुग्धं, क्षीरपाकं च; यः एतानि सुस्वादुपिष्टकानि ददाति, स अग्निष्टोमस्य फलं लभते। दधि, शुद्धदुग्धं, नानाविधान्यन्नानि—एतानि श्राद्धकाले दत्तानि वर्षाकाले, माघनक्षत्रे च प्रशस्यन्ते। ब्राह्मणान् घृतेन भोजयेत्, भूमौ च घृतं सिञ्चेत्; गया-श्राद्धकाले हस्तिनं दत्त्वा, स न शोचति। तण्डुलं, पायसं, घृतम्, मधु, मूलानि, फलानि, नानाविधानि भोज्यानि दत्त्वा, स मृत्युः परं च सुखं भुङ्क्ते। यः श्रद्धया सर्षपशर्करासंयुक्तं लाजं, कर्षारं, मसूरं च वर्षमेकं नियमित्य ददाति— स च सत्तुं, लाजं, पिष्टकं, कुल्माषं, अन्यानि चोपदिश्यान्नानि, स्निग्धानि रुचिराणि च भोज्यानि दद्यात्; स सत्तुं दध्ना भोजयेत्। यः एतानि श्राद्धकाले ददाति, स अक्षयवित्तं प्राप्नोति। यः श्रद्धया, सत्कारपूर्वकं, नवीनधान्यं श्राद्धे ददाति, स सर्वभोगान् प्राप्नोति, स्वर्गे च सत्क्रियते। यः सर्वाणि उत्तमान्नानि—भोक्तव्यानि, चर्वणीयानि, चुर्षणीयानि, पेयानि, लेह्यानि च—ददाति, स श्रेष्ठः पुरुषेषु भवति। वैश्वदेवसौम्याहुतीश्च, खरमांसं च, परमाहुति:; परन्तु शृंगं वर्जनीयं; द्वेषयुक्तं खरं न अनुमन्यते। अतिथिभ्यः प्रथमान्नं अञ्जलिना दद्यात्; स सर्वयज्ञकर्मणां परमफलम् आप्नोति। शीघ्रं, शुद्धं, उष्णं च, क्षुधिताय दद्यात्; स्निग्धोपदिश्यान्नानि श्रद्धया, सत्कारपूर्वकं समर्पयेत्। अन्नदाताः दिव्यं हंसयुक्तं रथमिव नवसूर्यसमप्रभं प्राप्नोति, त्रिंशत्कोटियुगपर्यन्तं च सुखं भुङ्क्ते। एवं, श्राद्धकाले विविधदानानि यथाविधि श्रद्धया च दत्तानि, दातुः इह परत्र च महत् पुण्यं, ऐश्वर्यं, स्वर्गसुखं च जनयन्ति।