वायुपुराणम्

धर्मं विज्ञाय यः श्रद्धाकाले ब्राह्मणेभ्यो यज्ञोपवीतं ददाति, वा सर्वेभ्यः ब्राह्मणेभ्यः पानं प्रयच्छति, स ब्रह्मदानेन समं फलम् आप्नोति। श्रद्धायां यः काञ्चनं कुम्भं ब्राह्मणेभ्यो ददाति, तं मधुक्षीरदायिनी धेनुः समाश्रयति। यः चक्रविदारितं कुम्भं श्रद्धायां ददाति, तेन दिव्या कामधेनुः प्राप्यते या सर्वकामान् पूरयति। यः पुष्पमालया भूषितं पूर्णं शय्यासनं श्रद्धायां ददाति, तस्य प्रयातस्य उत्तमं प्रासादं अनुसरति। यः रत्नैः पूरितं गृहम्, शय्यासनभोजनसम्पन्नं, तपस्विभ्यः श्रद्धायां ददाति, स स्वर्गस्य शिखरस्थलेषु रमते। तत्र मुक्ताफलानि, वैडूर्यवस्त्राणि, नानाविधानि रत्नानि, दिव्यानि वाहनानि दशसहस्रशतकोट्युपेतानि च लभ्यन्ते। स महद् दिव्यं तेजस्वि रत्नभूषितं कामदं प्रासादं सूर्यचन्द्रसमप्रभं नश्वररहितं प्राप्नोति। तत्र मनोजवाः कामपूरकाः अप्सरसः तं सर्वतः कीर्तयन्त्यः समन्तात् परिवेष्टयन्ति। तत्र गन्धर्वाप्सरसः दिव्यगन्धैः पुष्पवर्षैश्च तं सिञ्चन्ति, गीतवाद्यनिनादैः च तस्य मनः प्रमोदयन्ति। मुख्याः कन्यकाः युवतयः च अप्सरसां गणैः सह सुमधुरस्वरेण तं निरन्तरं जागरयन्ति, सर्वदा मनोहराः। स योगिभिः सह सहस्राश्वदानं शतरथदानं सहस्रगजदानं च प्राप्य निवसति। यः पितृभ्यः योगिभ्यश्च जले तेजस्वि अग्निं ददाति, स सहस्रसुवर्णफलम् आप्नोति। न हि जीवितदानात् परं किञ्चिदस्ति, तस्मात् सर्वयत्नेन जीवितरक्षणं दातव्यम्। अहिंसा सर्वदेवतायाः शुद्धिः, सर्वस्य दातारि; तस्मात् प्राज्ञैः जीवनदाने श्रेष्ठतमं निगद्यते। शुभलक्षणयुक्तं सुवर्णपात्रं श्रद्धायां दातव्यम्; तस्मात् रसाः, गोपोषणं च लभ्यते। प्रियं सुवर्णपात्रं श्रद्धाभोजनकाले दद्यात्; तत् पात्रं कामरूपं, शोभायुतं, धनसम्पन्नं भवति। रजतं वा सुवर्णं पात्रं श्रद्धायां दद्यात्; तत् दत्वा दाता पुण्यसमृद्धिं लभते। या श्रद्धायां दुग्धदायिनी घटपूरणी धेनुर्दीयते, तेन गोपोषणं लभ्यते। शीतकाले द्विजातिभ्यः बहूनि काष्ठानि समिदः च दत्त्वा स पुण्यम् आप्नोति। स सदा युद्धे विजयी भवति, श्रीया च दीप्तिमान्, सुरभिगन्धमाल्यं तथा सुरभिसुगन्धं लभते। श्रद्धायां पात्राणि पूज्य, आदरेण दद्यात्; तस्मात् सुरभिवाताः, महानद्यः, नानाविधाः सुखानि तं अनुगच्छन्ति। मनोहराः युवतयः, सुखशय्यासनभूमिवाहनानि च दातारं सेवन्ते। एतानि श्रद्धायामपि यः ददाति, स अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति; विशेषतः पितृश्राद्धकाले एतानि दातव्यानि। श्रद्धायां साधुवृत्तिब्राह्मणेभ्यः घृतपूर्णानि पात्राणि सम्यक् पूजयित्वा यः ददाति, स स्मृतिं मेधां च लभते। स बहुकुम्भदानस्य दुग्धदुग्धदायिनां गोदानस्य फलम् आप्नोति, अस्मिन्नेव लोके शुभरथैः उत्तमवाहनैः च रमते। श्रद्धायां यावदिष्टं दत्त्वा कमलफलम् आप्नोति; रमणीयं गृहम् दत्त्वा राजसूयस्य फलम् लभते। पुष्पफलविभूषितं वनं दत्त्वा सौरभ्यं आस्वादयति; कूपबन्धोपवनक्षेत्रग्रामगृहाणि च यः ददाति, स तैः चन्द्रतारकायावद् दिवि रमते। श्रद्धायां उत्तमशय्यां सुकल्पितां रत्नभूषितां दत्त्वा, पितरः तृप्तिम् आप्नुवन्ति, स च अनन्तं स्वर्गं भुङ्क्ते; राजभिः पूज्यते, धनधान्यसमृद्धिं च लभते। ऊर्णाम्बरं कौशेयं च उत्तमच्छदनानि, अजिनं सुवर्णं कौशेयवस्त्रं सूत्रगुण्ठनं च यः ब्राह्मणेभ्यः नियमतः सश्रद्धं भोजयित्वा ददाति, स शतवाजपेयस्य फलम् आप्नोति। अस्मिन्लेके बहवः सुन्दर्यः पुत्राः सेवकाः परिचारकाः च तस्य वशे स्थिता भवन्ति, रोगरहितः च भवति। कौशेयम्, क्षौमम्, कर्पासम्, सुतीक्ष्णपार्श्ववस्त्राणि च श्रद्धायां यः ददाति, स सर्वाभिलषितानि वस्तूनि शीघ्रं लभते। स दारिद्र्यं शीघ्रं नुदति, यथा सूर्ये उदिते तमः नश्यति; स्वर्गीयप्रासादेषु स शशिनं यथा तारामध्ये प्रभाति, तथा दीप्तिमान् भवति। वस्त्रमेव सर्वदेवतारूपं, सर्वैर्देवैः स्तुतम्; वस्त्ररहिते न यज्ञः, न वेदः, न तपः। तस्मात् श्रद्धाकाले विशेषतः वस्त्राणि दातव्यानि; तैर्दानेन सर्वयज्ञवेदतपांसि लभ्यन्ते। यः श्रद्धायां सदा यत्नेन भक्त्या च ददाति, स सर्वान् कामान्, सर्वं ऐश्वर्यं च प्राप्नोति। स सर्वकामफलयज्ञस्य फलम् आस्वादयति; पक्तं चान्नं, धान्यं, अपूपं, घृतशर्करायुतं चूर्णं च—यः ददाति, स अग्निष्टोमस्य फलम् आप्नोति। पायसं मधु, इक्षु, दुग्धं, क्षीरान्नं च; एतानि पिष्टकानि श्रद्धायां दत्त्वा स अग्निष्टोमस्य फलम् आप्नोति। दधि, शुद्धं गोदुग्धं, नानाविधानि भोज्यानि—एवं श्रद्धायां दत्तं भोजनं वर्षाकाले, मघानक्षत्रे च, प्रशस्यते। एवं श्रद्धायां विविधदानस्य महिमा निरूपितः, येन श्रद्धायुक्तः पुरुषः स्वर्गसंपदां, पुण्यफलानां च, अनन्तानां लाभानां च पात्रं भवति।