वायुपुराणम्

श्राद्धकाले मुण्डितशिरसः, जटाधराः, काषायवस्त्रधारिणश्च त्याज्याः; यत्नेन तु शिखिधारिणां त्रिडण्डिनां वा ब्राह्मणानां प्रति एव श्राद्धं दातव्यम्। ये च सदा व्रतेषु स्थिताः, ज्ञानवन्तः, ध्यायिनः, देवभक्ताः, महात्मानः सन्ति, ते केवलं दर्शनात् अपि शुद्धिं ददति। योगेश्वरैः त्रिलोकमिदं सततमव्याहतं व्याप्यते; तस्मात्, ते सर्वं यदिदं जगति दृश्यते, तद् अवलोकयन्ति। ये च महात्मानः व्यक्ताव्यक्तयोः, सर्वेषां च उत्तमे तत्त्वे निपुणाः, ते सत्-असत् उभयं पश्यन्ति। सर्वविद्याः, सर्वमोक्षाश्च महात्मभिः दृश्यन्ते; तस्मात्, ये तेषु नित्यं अनुरक्ताः, ते परमं श्रेयः प्राप्नुवन्ति। ऋग्वेदं वेत्ति यः, स वेदान् वेत्ति; यजुर्वेदं वेत्ति यः, स यज्ञं वेत्ति; सामवेदं वेत्ति यः, स ब्रह्म वेत्ति; मनो वेत्ति यः, स सर्वं वेत्ति। अथ बृहस्पतिः उवाच—अहं दानानि तेषां च फलानि वर्णयिष्यामि, यानि सर्वभूतानां मोक्षोपायाः, स्वर्गमार्गदायिन्यः, सुखप्रदाः च सन्ति। अस्मिन्संसारे यत् उत्तमं, दिव्यं, स्वकीयप्रियं च, तत्सर्वं पितृभ्य एव दातव्यम्; ते हि अक्षयस्य कामनां साधकाः सन्ति। यः अन्नं ददाति, स दिव्यं सुवर्णमयं विमानं सूर्यसमप्रभं, अप्सरसामाकुलं प्राप्नोति। यः वसनानि, यद्यपि जीर्णानि, श्राद्धकाले ददाति, स दीर्घायुः, धनाढ्यः, सुन्दरः, पुत्रवान् च भवति। धर्मं ज्ञात्वा यः श्राद्धकाले यज्ञोपवीतं वा सर्वेषां ब्राह्मणानां पेयं वा ददाति, स ब्रह्मदानफलं लभते। यः काञ्चनमयं कुम्भं ब्राह्मणेभ्यः श्राद्धे ददाति, तं मधूदधिदायिनी धेनुः उपगच्छति। यः चक्रेण विदारितं कुम्भं श्राद्धकाले ददाति, स कामधेनुं प्राप्नोति। यः पुष्पमालया भूषितं सम्पूर्णं शय्यां श्राद्धकाले ददाति, तं उत्तमं प्रासादं अनुगच्छति। यः रत्नसम्भृतं, शय्यासनभोजनयुक्तं गृहं तपस्विभ्यः श्राद्धे ददाति, स स्वर्गे रमते। मुक्ताफलानि, वैडूर्यवस्त्राणि, विविधरत्नानि, दिव्यानि च वाहनानि दशशतानि, शतकोट्यः च, स प्राप्नोति। स महद् दीप्तिमत् रत्नभूषितं कामदं दिव्यं प्रासादं सूर्यचन्द्रसमप्रभं, अक्षयं च, आप्नोति। स अप्सरसाम् परिवृतः, मनोजवः, कामदः, प्रासादस्य अग्रे तिष्ठन्, सर्वतः स्तूयते। तत्र गन्धर्वाः अप्सरसोऽपि दिव्यगन्धान् पुष्पवृष्टिं च तस्मै कुर्वन्ति, गीतवाद्यैः च तं हर्षयन्ति। मुख्याः कन्यकाः, युवत्यः, अप्सरसां गणैः सह, मधुरस्वरेण तं सदा मोदन्त्यः, जागरयन्ति। स सहस्राश्वदानदानेन, शतिरथदानदानेन, सहस्रगजदानदानेन च योगिभिः सह वसति। यः पितृभ्यः योगिभ्यश्च जले दीप्तं वह्निं ददाति, स सुवर्णसहस्रफलं लभते। जीवनदानात् श्रेष्ठं दानं नास्ति; अतः प्रयत्नेन जीवितरक्षणं दातव्यम्। अहिंसा सर्वदेवतां विशुद्धिः, सर्वदा दातॄणां दात्री च; जीवनदानं प्राणिनां मध्ये श्रेष्ठमिति पण्डिताः वदन्ति। श्राद्धकाले शुभलक्षणयुक्तं सुवर्णपात्रं दातव्यं; तं स्वादवः, गावां पोषणं च, अनुगच्छन्ति। श्राद्धभोजने प्रियं सुवर्णपात्रं दातव्यम्; तत्तु कामदं, रूपदं, धनदं च भवति। रौप्यं वा सुवर्णं पात्रं श्राद्धकर्मणि दद्यात्; दत्त्वा दाता पुण्यसमृद्धिं लभते। यः दुधदायिनीं घटपूर्णां गौः श्राद्धे ददाति, स गवां पोषणं प्राप्नोति। शीतकाले यः द्विजातिभ्यः बहु काष्ठं समिदं च ददाति, स पुण्यं प्राप्नोति। स युद्धे सदा विजयी भवति, श्रीमान् च, सुगन्धिपुष्पमाल्यं च प्राप्नोति। पात्राणि श्राद्धे पूज्य, आदरेण दातव्यानि; तं सुगन्धिवाताः, महानद्यः, नानाविधसुखानि च अनुगच्छन्ति। रमणीयाः युवत्यः, सुखशय्याः, आसनानि, भूमयः, वाहनानि च दातारं सेवन्ते। यः एतानि अपि श्राद्धकाले ददाति, स अश्वमेधस्य फलं लभते; एतानि च विशेषतः पितृश्राद्धकाले दातव्यानि। यः श्राद्धे स्नेहपूर्णं सर्पिषा पात्रं धर्मयुक्ताय ब्राह्मणाय ददाति, स स्मृतिं बुद्धिं च प्राप्नोति। स घटानां, दुग्धदायिनीं गायः, दानफलं लभते, अस्मिन्लोके च दिव्यरथैः, उत्तमवाहनैः च रमते। यथेष्टं श्राद्धकाले दत्त्वा, स पद्मस्य फलं प्राप्नोति; रम्यं गृहं दत्वा, राजसूयस्य फलं लभते। पुष्पफलोपेतं वनं दत्वा, स सुरभिं प्राप्नोति; कूपं, उद्यानं, तडागं, क्षेत्रं, ग्रामं, गृहं च दत्त्वा— स स्वर्गे चन्द्रतारकायावधि रमते। उत्तमच्छदनविस्तीर्णं रत्नभूषितं शय्यां श्राद्धकाले दत्त्वा— तस्य पितरः तृप्यन्ति, स च अनन्तं स्वर्गं भुङ्क्ते, राजभिः च पूज्यते, धनधान्यसमृद्धिं च लभते। ऊर्णवस्त्राणि, कौशेयवस्त्राणि, उत्तमानि च कंबलानि, अजिनानि, सुवर्णम्, पटवस्त्राणि, ग्रन्थिपट्टश्च, चर्माणि च— एतानि दत्त्वा महत् पुण्यं प्राप्नोति। एवं श्राद्धकाले यथोचितं पात्रेण, श्रद्धया, धर्मज्ञः, दाता, विविधदानानि दत्त्वा, स्वर्गलोकं, पुण्यं, ऐश्वर्यं, चिरंजीवित्वं, सौन्दर्यं, पुत्रान्, स्मृतिं, बुद्धिं, कामान् च प्राप्नोति; पितरश्च तृप्ताः सन्ति, स्वयं च अनन्तसुखभाग्भवति।