वायुपुराणम्

यः केवलं स्वार्थाय भोजनं पाचति, न देवाय न अतिथये, स श्राद्धे अयोग्यः इति स्मृतम्। पतितः तथा ब्रह्मराक्षसः अपि श्राद्धकार्ये अनर्हः। येषां पत्न्यः रात्रौ बहिर्गच्छन्ति, ये च परस्त्रीषु रमन्ते, धनकामनया युक्ताः च, ते श्राद्धे न भोज्याः। ये वर्णाश्रमधर्मविपरीतं आचरन्ति, चौरः, यजमानः च, ते श्राद्धविधिं दूषयन्ति। यः सूकरवत् खादति, द्विजः हस्तेन खादति, वा वामहस्तेन खादति, तस्य अन्नं पितृभिः न स्वीक्रियते। श्राद्धशेषं न स्त्रियै, न शूद्राय, न अनदीक्षिताय दातव्यम्; यदि प्रमादात् वा मोहात् दत्तं, तद् पितृभ्यः न गच्छति। अतः श्राद्धशेषं न दातव्यम्, दधि तैलं च केवलं शिष्याय वा पुत्राय दातव्यम्। विशेषतः शुद्धं अन्नं, अपशिष्टं खाद्यं दातव्यम्; पुष्पाणि, मूलानि, फलानि अपि तृप्तिदायकानि, किन्तु मुख्यतः अन्नम् एव। यावत् अन्नं शुद्धं, उष्णं च, तावत् पितरः तद् उपभुञ्जते; यावत् वाचं संयम्य जनाः खादन्ति। दानं, ग्रहणं, होमं, भोजनं, अर्पणं च, सर्वं अङ्गुष्ठेन कर्तव्यम्, असुरवत् न कर्तव्यम्। सर्वाणि कार्याणि अङ्गुलीसंयुक्तैः कर्तव्यानि; जलं पानं अपि एवं कर्तव्यम्। मुंडिताः, जटिलाः, काषायवाससः श्राद्धे वर्जनीयाः; शिरोबन्धनयुक्तः त्रिडण्डी च यत्नेन श्राद्धे भोज्यः। ये व्रतेषु स्थिराः, ज्ञानिनः, ध्यानपराः, देवभक्ताः, महात्मनः च, तेषां दर्शनात् अपि शुद्धिः भवति। योगेश्वरैः त्रैलोक्यं निरन्तरं व्याप्यते; अतः ते सर्वं जगत् पश्यन्ति। ये महात्मनः व्यक्ताव्यक्तं, परमं च, सर्वं विजानन्ति, ते सत्-असत् उभयं पश्यन्ति। सर्वविद्याः, मोक्षः च, तेषां दृष्टेः गम्यन्ते; अतः तेषु नित्यं अनुरक्तः परमं श्रेयः प्राप्नोति। यः ऋग्वेदं वेद, स वेदान् वेद; यः यजुर्वेदं वेद, स यज्ञं वेद; यः सामवेदं वेद, स ब्रह्म वेद; यः मनः वेद, स सर्वं वेद। अथ बृहस्पतिः उवाच— दानानि तेषां च फलानि, यानि सर्वसत्त्वानां मोक्षोपायः, स्वर्गमार्गः च, सुखदायकानि, इदानीं वक्ष्यामि। यत् इह उत्तमं, दिव्यम्, प्रियं च, तद् सर्वं पितृभ्यः दातव्यम्; ते हि अक्षयं इच्छन्ति। यः अन्नं ददाति, स दिव्यं सुवर्णमयं विमानं सूर्यसदृशं, अप्सरःपूर्णं प्राप्नोति। यः वस्त्रं श्राद्धे ददाति, यद्यपि उपयुक्तं, स दीर्घायुः, धनसमृद्धिः, सौन्दर्यं, पुत्रं च लभते। यः धर्मज्ञः श्राद्धे यज्ञोपवीतं वा सर्वब्राह्मणानां पानं ददाति, स ब्रह्मदानफलं लभते। यः धातुमयं कुम्भं ब्राह्मणाय श्राद्धे ददाति, तं मधुदुग्धदायिनी गौः उपगच्छति। यः चक्रविद्धं कुम्भं श्राद्धे ददाति, स दिव्यं कामधेनुं लभते। यः सम्यक् शय्यां पुष्पमालया भूषितां श्राद्धे ददाति, तं उत्तमं प्रासादं अनुगच्छति। यः रत्नपूर्णं निवासं, शय्यासनाद्युपेतं, भोजनं च तपस्विभ्यः श्राद्धे ददाति, स स्वर्गे उन्नतस्थले रमते। मुक्ताफलानि, वैदूर्यवस्त्राणि, विविधरत्नानि, दिव्ययानानि दशसहस्रशतकोटिसंख्यानि च लभते। स विशालं, तेजस्वि, रत्नमण्डितं, कामधेनुं, दिव्यं प्रासादं सूर्यचन्द्रप्रभं, अक्षयं च प्राप्नोति। अप्सरःसंघैः परिवृतः, मनोजवः, कामपूरकः, प्रासादस्य अग्रभागे वसति, सर्वतः स्तूयमानः। तत्र गन्धर्वाः अप्सरः च दिव्यगन्धैः पुष्पवृष्ट्या च तं सिञ्चन्ति, गीतवाद्यैः च रमयन्ति। मुख्याः कन्याः, युवतयः, अप्सरःसमूहैः सह, मधुरस्वरेण तं नित्यं जागारयन्ति, सदा मोदजनकाः। स योगिभिः सह अश्वसहस्रदानं, रथशतदानं, गजसहस्रदानं च लभते। यः श्राद्धे पितृभ्यः योगिभ्यः च जलमध्ये दीपं ददाति, स सुवर्णसहस्रफलम् प्राप्नोति। जीवनदानात् श्रेष्ठं दानं नास्ति; अतः यत्नेन जीवनरक्षणं दातव्यम्। अहिंसा सर्वदेवानां शुद्धा, सर्वदातृणां च; जीवनदानं सर्वजीवेषु उत्तमं इति विद्वांसः वदन्ति। श्राद्धे शुभचिह्नयुक्तं सुवर्णपात्रं दातव्यम्; तं स्वादवः, गोपोषणं च अनुगच्छन्ति। श्राद्धभोजनकाले सुवर्णपात्रं दातव्यम्; तद् कामदं, सौन्दर्यदं, धनदं च भवति। श्राद्धे रजतं वा सुवर्णं पात्रं दातव्यम्; दत्वा दाता पुण्यसमृद्धिं प्राप्नोति। यः श्राद्धे दुग्धदायिनीं गौः ददाति, स गोपोषणं लभते। शीतकाले यः द्विजातिभ्यः अग्न्यादि ददाति, स पुण्यं लभते। स युद्धे विजयी, समृद्धिमान्, सुगन्धमाल्यं च लभते, तथा सुवासितं अपि।