वायुपुराणम्

शतमपि जन्मानि यः पुरुषः विप्रान् अनुचितक्रमेण वा मिश्रसमूहेन वा भोजयति, स पापात् न मुच्यते। भोज्यायाः क्रमे यः नियोजकः स्यात्, नियुक्तो वा अनियुक्तो वा, स पापं प्राप्नोति; शीघ्रमेव तं दुष्कृतं गृह्णाति, यज्ञदानादि संचितं पुण्यं च नश्यति। येषां मध्ये सर्वेषां विप्राणां, उत्सवे वेदं सहैव इतिहासैः पञ्चमवेदं च पठति सः श्रेष्ठः, द्विजोत्तम। तस्मात् अनन्तरं यथायोग्यं त्रिवेदी नियोज्यः, ततः द्विवेदी, ततः एकवेदवित्। अनन्तरं तर्कशास्त्रपारगः, तदनन्तरं अन्ये यथाक्रमम्; ये च शास्त्रेषु कुशलाः, संयताः, योगिनः, सर्वकर्मविशारदः, परिव्राजकः—एते पञ्च जना भोज्यायाः शुद्धिकर्तारः ज्ञेयाः। अष्टादशविद्याः किञ्चिदपि येषां निपुणता अस्ति, ते अपि शुद्धिकर्तारः स्मृताः। शुद्धिकर्तारः एव ते, ये धर्मत्रयीं, नचिकेतत्रयीं, त्रिवेदं वा जानन्ति, धर्मपाठिनः द्विजाः, बृहस्पत्यशास्त्रपारगः विप्रः—एते सर्वे भोज्यायाः शुद्धिकर्तारः विज्ञेयाः। यदि द्विजः श्राद्धे आमन्त्रितः सन् स्त्रीसंयोगं कुर्यात्, तस्य पितरः तस्य शुक्रे तस्मिन् मासे तिष्ठन्ति। यः श्राद्धे दत्त्वा स्वयं भुक्त्वा स्त्रीसंयोगं कुर्यात्, तस्य अपि एवं पितरः शुक्रे तिष्ठन्ति; अत्र न संशयः। अतः अतिथये दातव्यं, ब्रह्मचारिणं भोजयेत्, ध्याननिष्ठं, दयालुं धर्मिष्ठं च दद्यात्। श्राद्धे तपस्विनं वा वालखिल्यं वा भोजयेत्; वने वसन्तः तु केवलं सम्मानात् तृप्यन्ति। गृही भोजितः विश्वेदेवान् पूजयति; वने वसन्तः ऋषीन् तर्पयन्ति, वालखिल्यैः इन्द्रः तुष्यति। तपस्विनां पूजायां ब्रह्मैव पूज्यते। पञ्चाश्रमाः शुद्धिकर्तारः, बहिः स्थिताः तु मिथ्याचिह्नाः शुद्धिकर्तारः न भवन्ति। चत्वारः आश्रमाः श्राद्धे देवकार्ये च पूजनीयाः; बहिःस्थितैः श्राद्धं न कारयेत्। यः तु क्षुधितः सन् चतुर्षु आश्रमेषु न स्थितः, अथवा संयमहीनः वा मिथ्यात्यागी वा, तौ भोज्यायाः दूषकौ। मूण्डिताः व्यर्थं, जटिलाः, चीरवस्त्रधारिणः, क्रूराः, विपथगामिनः, सर्वभक्ष्यभोजिनः—एतान् सर्वान् परिहरेत्। देवपितृकार्येषु गायनक्रीडकनर्तकान्, वेदबहिष्कृतान्, देवकथापाठकान् अपि परित्यजेत्। द्विजत्वमपि यदि तेषां स्यात्, तर्हि श्राद्धकर्मे तान् वर्जयेत्। एवं कर्मसु प्रवृत्तः स्वजातिं नाशयति; ये च शूद्रसहितं भोजनं कुर्वन्ति, तेऽपि भोज्यायाः दूषकाः। ब्राह्मणस्य हिंसास्ववृत्तिः, बलात् निग्रहः, कृषिः, वाणिज्यम्, पशुपालनम्, अब्राह्मणसेवा, गूढकार्यं—एषु न धर्मः। ये ब्राह्मणाः ज्ञानध्याननिष्ठाः सन्तः मिथ्यासंकल्पिनः दुष्टाचाराः वा, ते पतितद्विजाः विज्ञेयाः। मिथ्याशास्त्रज्ञः, कपटी, छद्मचारी, लघुपातकमहापातकसंयुक्तः—एवं सर्वान् परित्यजेत्। वेदपाठं विक्रयाय नियोजयन्ति, लोभमोहात् लाभार्थं वेदं विक्रीणन्ति, ते श्राद्धात् बहिष्कृत्याः। वेदस्य विक्रयः न कर्तव्यः; यः तद् करोति, स पापं प्राप्नोति। वेदफलभोगी वेदफलात् वियुज्यते, दाता अपि दानफलात् वियुज्यते। यश्च उपाध्यायः विक्रयाय शिक्षयति, शिष्यः च विक्रयाय पठति, तौ उभौ श्राद्धाय अयोग्यौ; ते धर्मवाणिज्यं कुर्वन्ति। विक्रेतारं च क्रेतारं च जीविकायै तत्र नियोजयेत्, तयोः निन्दा; एष वैश्यस्य वृत्तिः, ब्राह्मणस्य तु पापम्। वेदवित् ब्राह्मणाः एवमाहुः—वेदोपजीवी निन्द्यः। यः अन्यायेन परदारं गच्छति, व्यर्थयज्ञं करोति, नास्तिकद्विजः, श्राद्धाय अयोग्यः। स्वार्थाय एव पचति, न देवातिथिभ्यः, पतितः ब्रह्मराक्षसः च, श्राद्धाय अयोग्यः। यस्य स्त्री रात्रौ बहिर्गच्छति, परदाररतः, अर्थकामनिष्ठः, श्राद्धे न भोजनीयः। वर्णाश्रमविपरीताचारी, चौरः, याजकः—एते सर्वे श्राद्धे दूषकाः। सूकरवत् खादनशीलः, हस्तेन भुञ्जानः, वामहस्तेन भुञ्जानः—एषां पितरः तन्न खादन्ति। श्राद्धशेषं स्त्रियै, शूद्राय, अनदीक्षिताय वा न दद्यात्; प्रमादात् मोहात् वा दत्तं, पितृभ्यः न गच्छति। अतः श्राद्धशेषं न दद्यात्, केवलं दधिघृतं शिष्याय पुत्राय वा दद्यात्। विशेषतः शुद्धं, अशेषभुक्तं भोजनं दद्यात्, पुष्पमूलफलैः अपि तृप्तिः, मुख्यतः तु अन्नेन। यावत् अन्नं शुद्धं, उष्णं च, तावत् पितरः तद् अश्नन्ति, यावत् संयतवाचः भुञ्जते। दानं, प्रतिग्रहम्, हविः, भक्षणं, समर्पणं च, अङ्गुष्ठेनैव कार्यम्, यथा असुरवत् न भवेत्। एतानि सर्वाणि, दानादिकर्माणि, संयुक्ताङ्गुलिभिः विशेषतः कार्याणि; एवमेव आचमने अपि।