वायुपुराणम्

सर्वपापक्षयेन्द्रियजयेन च शुद्धात्मा यथा अग्निः इन्धनाभावे शान्तिं परमां गच्छति, एवं योगविदा कारणगुणप्रपञ्चात्, व्यक्ताव्यक्तयोः समस्ततः, क्षेत्रज्ञः योगेन पृथक्क्रियते। तस्मिन्स्थिते न गमनं न स्थानं, व्यक्ताव्यक्तयोः न किञ्चिद् सन्देहः; सः समीप एव, सत्तासत्ताभ्यां च, किञ्चित् न स्थिरं भवति। अथ दानानि तेषां च फलानि, शुद्धानि श्राद्धकर्माणि, वर्ज्यानि च, अहं प्रवक्ष्यामि। हिमपाते ह्यग्निहोत्रं कर्तव्यम्, हेमन्ते वा; तस्य पुण्यं परमं स्मृतम्। रात्रौ श्राद्धं न कार्यं, राहुदर्शनं विना; सर्वधनं व्ययित्वापि, राहौ दृष्टे शीघ्रं कार्यम्। ग्रहणे कर्म न कर्तव्यम्, यः करोति स गोमृद्भिः निमज्जति; परं पतितान् पापात् उद्धरति, यथा नौः सागरे। विश्वदेवसोमयोः मांसबहुलं हविर्देयम्; शृङ्गिणः खड्गिनश्च त्याज्याः, ते ह्यसूयकृत्याय च हिंस्राय निर्दिष्टाः। तदा त्वष्टा, महेन्द्रेण निगृह्य, शचीपतिसोमं पीत्वा, भूमौ पतितः। श्यामाकधान्यानि तत्रैव सञ्जातानि, पितृभ्यः पूजितानि; तस्य नासाप्रस्रवः तद्वद्व्यवस्थितः। श्लेष्माणः, शीतला, हृद्या, मधुरः इक्षुः च पितृभ्यः प्रियः; श्यामाकैक्षुभ्यां सर्वाभिलाषः सिद्ध्यति; यः आगरायणं तेन करोति, शीघ्रं सफलो भवति। श्यामाकः हस्तिनामा पटोलः बृहतीफलानि, अगस्त्यशिखा, एते तीव्रकषाया उच्यन्ते। अन्यानि अपि मधुरसुखानि सन्ति; किन्तु शुण्ठी दीर्घमूलानि चात्र न दातव्यानि। वेणुशुण्डाः सुरसा सर्जकः भूमिग्रासाश्च वर्जनीयाः; एतानि श्राद्धे नित्यं निषिद्धानि वदामि। लशुनं धन्या पलाण्डुं मूलकं करम्भादीनि च, रसे गन्धे च हीनत्वात्, श्राद्धे वर्जितानि। एतानि श्राद्धे निषिद्धानि, कारणं चात्रोच्यते; पुरा देवासुरसङ्ग्रामे, बले देवैर्निहते, तस्य रुधिरबिन्दवः पतिताः; तस्मात् एतानि नित्यं वर्जनीयानि। वैदिकानि रसानि, लवणानि क्षाराणि, रजस्वलाः च, श्राद्धे निषिद्धानि। दुर्गन्धजलं फेनिलं पल्वलगतं, यत्र गौः न तृप्यति, रात्रौ च संचितं जलं, तदपि न योजयेत्। अजा मृगाः उष्ट्राः एकपादाः, महिषा च चामरी, तेषां दुग्धं पण्डितैः त्याज्यम्। अधुना वक्ष्यामि देशान् यथावत् वर्जनीयाः; श्राद्धं तत्र न द्रष्टव्यं न कार्यं, न शौचाशौचकर्म च। वनमूलफलैः भक्त्या श्राद्धं कृत्वा, इच्छितं देशं, स्वर्गं, मोक्षं, कीर्तिं च लभते। श्राद्धे भूमिं दूषितां, शब्दलुप्तां, कृमिपूर्णां, दुर्गन्धां च वर्जयेत्। नदीतः सागरपर्यन्तं, दक्षिणपूर्वद्वारम्, त्रैशङ्कुकं द्वादश योजनानि वर्जयेत्। त्रैशङ्कवाख्यं देशं, महानद्याः उत्तरं, कैकटस्य दक्षिणं च, श्राद्धे वर्जनीयम्। कारङ्करा, कलिङ्ग, सिन्धुनदीउत्तरं, यत्राश्रमधर्मो नष्टः, तानि देशानि यत्नेन वर्जनीयानि। नग्नव्रतानां च तादृशां च श्राद्धदर्शनं न कर्तव्यम्; तैः दृष्टे पितरः पितामहाश्च न भुञ्जते। भगवन्, नग्नव्रतानां च तादृशानां च यथावत् पृच्छामि; द्विजोत्तमेषु तत्त्वतो विस्तरेण ब्रूहि। एवमुक्तः बृहस्पतिः तेजस्वी तमुवाच; सर्वेषां भूतानां त्रिविधं वैदिकव्रतं स्मृतम्। ये नग्नव्रताः द्विजश्रेष्ठ, मोहात् एतद्व्रतं जहति; नष्टः पुरुषः, वृषरहितः वृषलः इति प्रोच्यते। यः वृषं त्यक्त्वा अन्यत्र मोक्षं इच्छति, वा वृषं सम्यक् न पश्यति, सः सर्ववेदमयत्वं न वेत्ति। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, ये वृषलाः कथ्यन्ते—पूर्वं देवासुरयुद्धे, असुराः पराजिताः। पाखण्डदूषितेषु स्थलेषु, स्वयम्भुवा न सृष्टिः कृताः; द्विश्राद्धिकाः, निरग्रन्थाः, शाक्याः, पुष्टिकलंशकाः च। ये धर्मं न वहन्ति, ते नग्नव्रताः इत्यादयः; जटिलो व्यर्थः, मुद्रावान् व्यर्थः, द्विजो नग्नः व्यर्थः। व्यर्थव्रती, व्यर्थजप्यः, एते नग्नव्रताः; कुलन्धमाः, निषादाः, संपद्विनाशकाः च। यः किल्बिषकर्मा, द्यूतकारः, ते पथभ्रष्टाः स्मृताः; तैः दृष्टं वा सम्पूर्णं श्राद्धं, तेषु एव गच्छति। ब्रह्मघ्नः, कृतघ्नः, नास्तिकः, गुरुपत्नीगामी, चौरः, क्रूरः च, दृष्ट्या अपि वर्जनीयाः। अन्ये च पापकर्माणः सर्वे वर्जनीयाः; विशेषतः ये देवर्षिद्वेषिणः भवन्ति। एते दृष्टे, श्राद्धं असुरयातुधानगमं भवति; ब्राह्मणकालः कृतयुगः, क्षत्रियकालः त्रेतायुगः। वैश्यकालो द्वापरः, शूद्रकालः कलियुगः स्मृतः; एषा पितृभिः कथिता।