वायुपुराणम्

तत्र सुवर्णमयाः यूपाः प्रभातकाले सूर्यप्रभया विराजन्ते। तान् परितः प्रदक्षिणं कृत्वा, ते दिव्याः जनाः स्वर्गं यान्ति, अदृश्याः भवन्ति च। सर्वतः कुरुक्षेत्रं दृश्यते, विशेषतः परमपावनं स्थानं, यत्र महायोगी सनत्कुमारः पूज्यते। तत्र तिलदानं कृत्वा, पितरः नित्यं अक्षयपुण्यलाभिनः स्युः, इति प्रसिद्धम्। बलार्थं धर्मराजनिवासे अक्षयश्राद्धं कर्तव्यम्; अमावास्यायां यथाविधि कृतं श्राद्धं अपि तथैव भवति। पुनः, विशेषतः कुरुक्षेत्रे, तत्र स्थितान् पितॄन् पूजयेत्; एवं कृत्वा, सः सुतः ऋणात् विमुक्तः भवति। यत्र सरस्वती लीयते, प्लक्षप्रश्रवणे, सरस्वत्याः व्यासतीर्थे, विशेषतः ब्रह्मक्षेत्रे— यः अक्षयश्राद्धमिच्छति, सः ओंकारमन्त्रेण तत्र दद्यात्; तथैव गङ्गायाः कुत्रापि, महागिरौ च मेनाके। यमुनायाः उद्गमे सर्वपापविमुक्तिः स्यात्; तत्रात्युष्णातिशीतलानि जलानि तस्य लिङ्गम्। सा धर्मपुत्री यमस्य भगिनी, मार्त्तण्डदुहिता; तत्र श्राद्धमक्षयम्, यथा पितृभिः पूर्वं स्तुतम्। ब्रह्मणः प्रियसरोवरे स्नानात् सः साक्षात् ब्राह्मणो भवति; तत्र श्राद्धजपहोमतपांसि अनन्तानि। तत्र महातपस्वी वसिष्ठः स्थाणुवत् अचलः अभवत्; अद्यापि तत्र रत्नशोभितवृक्षाः दृश्यन्ते। तत्र धर्माधर्मयोः प्रकाशकं तुलादण्डं दृश्यते; येन ब्राह्मणैः तौलिते तीर्थानां परमफलम् ज्ञायते। पितृदुहिता योगा नाम्ना, गन्धकालीति च प्रसिद्धा, ब्रह्मणः चतुर्थांशः, पराशरवंशशोभा। सः महात्मा महायोगी वेदं चतुर्धा करिष्यति; स एव व्यासं जनयिष्यति। अत्र अच्छोदकं नाम सरः, यत्र अच्छोदा उत्पन्ना; सा वारणस्याज्ञया मत्स्ययोनिरेता अभवत्। यत्र तस्या आश्रमः पुण्यः, सत्पुरुषैः सेवितः, तत्र एकवारं कृतं श्राद्धम् अक्षयम्; यत् यत्नेन दत्तं तत् क्षणेन उदेति। कुबेरशिखरे, व्यामोच्चे, व्यासतीर्थे च ब्राह्मणः श्राद्धं दद्यात्, अनन्तमक्षयपुण्यं लभते। तत्र सिद्धैः सदा सेवितं, अशुद्धचित्तैः अदृश्यं; नन्दायाः ईशानकोणे वेदिकायां गमनात् न पुनरावृत्तिः। सिद्धक्षेत्रं तद् प्रियं, तत्र प्राप्तः न पुनरावर्तते; महालये, महादेवः स्वस्थानं स्थापयामास। देव्या आश्रमे, प्रभुः एकपादेन तपः अकरोत्; तत्र दिव्यं जलं हिमवद् उमाशिखरे स्थितम्। उमाशिखरे, भृगुशिखरे, ब्रह्मशिखरे, महालये, काद्रवत्यां, शाण्डिल्ये, वामनगुहायां च—एतेषु गच्छन् शुद्धिम् आप्नोति, तत्र कृतं श्राद्धं नित्यं अक्षयम्; जपहोमध्यानपुण्यं च महाफलदं भवति। शतसंवत्सरं गुरुभक्ताः ब्रह्मचर्यं यज्ञवत् आचरन्ति; एतेषु स्नानात् तादृशं फलम् साक्षात् लभ्यते। तत्र कुमारधारा नाम धारा पापनाशिनी दृश्यते; तत्र यत् आसनं वाहनं वा दृश्यते, तत् क्षणेन शुभदं भवति। कश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पि नाम्ना प्रसिद्धम्; तत्र अक्षयपुण्यार्थी नित्यं श्राद्धं दद्यात्। कश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पि पुनः उच्यते; तत्र अक्षयपुण्यार्थी नित्यं श्राद्धं दद्यात्। शालग्रामपर्यन्ते कृतं श्राद्धम् अक्षयम्; तत्र साधुप्राणिना साक्षात् दृश्यते, न तु सामान्यदृष्ट्या। तत्रापात्राणां प्रकाशः, पात्राणां निवासः; तस्मिन् पुण्यसरोवरे दिव्यः नागेश्वरः वसति। सः साधुभ्यः हविर्गृह्णाति, दुष्टेभ्यः न गृह्णाति; तत्र प्रज्वलितसर्पेभ्यः भोजनं न शक्यते। एतेषु द्वयोः तीर्थयोः धर्मः साक्षात् दृश्यते; देवदारुवने अपि एवं दृष्टान्तः। पुण्यात्मनां पापानि स्रवन्ति, गच्छन्ति च; भागीरथ्यां, प्रयागे च अक्षयता सदा कथ्यते। कालञ्जरे, दशार्णायाम्, नैमिषे, कुरुजाङ्गले, वाराणस्यां च, श्रद्धया श्राद्धं दद्यात्। तत्र योगेश्वरः सदा स्थितः, तत्र यद्दत्तं तदक्षयम्; तत्र दानेन शुद्धिः, श्राद्धं च अनन्तं भवति। लौहित्ये, वैतरण्यां, स्वर्णवेदीषु च तपः, दानं, ध्यानं, पुण्यं च महाफलदं भवति। एकवारं समुद्रतीरे कृतं पुण्यकर्म दृश्यते; गयायां, धर्मपृष्ठे, ब्रह्मसरोवरे च। गयायां, गृध्रकूटे च कृतं श्राद्धं महाफलदं; तत्र पञ्चयोजनपर्यन्तं हिमवृष्टिः भवति। भरताश्रमे पुण्ये, वनं स्मृतं परमपावनम्; तत्र मतङ्गस्य पादचिह्नं प्रत्यक्षं दृश्यते। तत्र धर्मः सर्वः लोकार्थं प्रतिपाद्यते; पञ्चवनानि पुण्यात्मभिः सेवितानि, तेषु पाण्डुविशालं पुण्यतीर्थं साक्षात् प्रकाशते। तुलायाः, धनुषः, शास्त्राणां च साहाय्येन, पापिनः जनाः यथाकालं उत्तोल्यन्ते। तृतीयपादे, पवमण्डलनाम्नि, अधिष्ठातृहीने स्थले, कौशिकीसरोवरे कृतं श्राद्धं महाफलदं भवति। मुण्डपृष्ठे, महादेवः कठिनं तपः बहुसंवत्सरं कृत्वा, तत्र पादं स्थापयामास। एवं पुण्यक्षेत्राणि, पुण्यतीर्थानि, पुण्यवनानि, पुण्यजलानि च, यत्र श्राद्धदानं, जपः, तपः, दानं च अक्षयफलदं भवति, भक्त्या सेवितानि, पुण्यात्मनां मोक्षदायकानि च।