वायुपुराणम्

दिव्यचन्दनवृक्षैश्चान्यैश्च वृक्षैः शोभितं तद् स्थलं, यत्र सलिलानि सर्वदा मधुररसयुक्तानि सततं प्रवहन्ति। तस्मात् ताम्रवर्णी नाम नदी प्रवहति, या स्त्रीव महतीं श्रान्तिं वहन्ती दक्षिणदिशं समुद्रं प्रति गच्छति। तस्याः सलिलानि महोदधौ सञ्जातानि शंखमुक्ताफलानि भवन्ति, शंखमुक्ताफलानि च तत्रैव जायन्ते। ये जनाः शंखमुक्ताफलयुतं जलं समानीय प्रयच्छन्ति, ते मनसि च देहे च व्याधिभिः विमुक्ताः अमरावतीं यान्ति। शंखमुक्ताफलानि चन्दनसंस्कृतानि पितृदोषयुक्तानपि पितॄन् उद्धरन्ति, यथा शास्त्रे निर्दिष्टम्। सोमतीर्थे, कावेरीस्रोतसि अक्षये, श्रीपर्वते, वैकृतगिरौ च, एतेषु पुण्यस्थलेषु विशेषतः। ओशिराख्ये पर्वते यत्र वृक्षाः समवेताः दृश्यन्ते—पलाशः, खदिरः, बिल्वः, प्लक्षः, अश्वत्थः, विकंकतः च। एषः मण्डलः यज्ञार्थं पुण्यः प्रतिष्ठितः, द्विजोत्तम, अत्र शरीरे त्यक्ते जनाः शीघ्रं अमरावतीं प्राप्नुवन्ति। स्वकृतानि कर्माणि स्वयमेव फलान्ते सफलानि भवन्ति; ये पितृभिः सुसम्बद्धानि कर्माणि तेषां कृते कृतानि अपि फलवन्ति। पितृणां मध्ये धर्मात्मजा नर्मदा सर्वनदीषु श्रेष्ठा, तत्र पितृकृतं दानं नश्यति न कदापि। माथराख्ये पुण्यवने, यत्र सिद्धचराणः चरन्ति, तत्र तस्मिन्महागिरौ भूतानि न अदृश्यानि भवन्ति। विन्ध्ये पर्वते पुण्ये धर्माधर्मविभागकर्तरि, धर्मिष्ठाः पापनदीं न पश्यन्ति, धर्मनदीं तु पश्यन्ति। तत्र पापिनां कृतं पापं न दृश्यते, धर्मिणां तु कर्मणां स्रोतो विशुद्धं दृश्यते। कौशले मतंगसरोवरं पापनाशनं, तत्र स्नात्वा जनाः स्वर्गं यान्ति, विहगवत् विचरन्ति। कुमारकोसलतीर्थे, रक्षावृतपर्वते, श्वेततीरसमुद्रान्ते, पाण्डरकवने च, विमलविपापयोः, निर्भयप्रस्रवणे, भीवृक्षे, गृध्रशिखरे, जम्बुपथे च सदा। असितस्य योगाचार्यस्य पुण्यस्थले, तत्र अपि पितृकृतं दानं अनन्तं, असितस्थले सदा तथा। पुष्करे पितृदानं नश्यति न कदापि, तपश्च महान् फलदः, महोदधौ, प्रभासे च, एवं विधिः। देविकायां वृशाख्यं कूपं सिद्धैः सेवितं, तस्य जलं सदा गावां निनादेनोन्नदति। योगविद्भिः सदा पूजितं, पापरहितैः; यः तत्र पितृदानं ददाति, तस्य फलं वक्ष्यामि। तत्र पितृकृतं दानं नश्यति न कदापि, सर्वकामदं, पितॄन् तुष्टिं जनयति; जातवेदाः शिला तत्र अग्निसाक्ष्यं नित्यं वहति। यः तत्र अग्निं प्रविशति, स न परं स्वर्गे हृष्यति; अग्निः शमितः पुनर्जायते, तत्र दत्तं नश्यति न कदापि। दशाश्वमेधतीर्थे, पञ्चाश्वमेधतीर्थे च, तत्र यज्ञफलम् उक्तमेव; नात्र संशयः। हयशीर्षाख्यं तीर्थं प्रसिद्धं, सः त्वरितं वरप्रदं; तत्र पितृदानं नश्यति न कदापि, स्वर्गे च मोदते। घटस्थं श्राद्धं पापनाशनं विज्ञेयम्; तत्र कृतं श्राद्धं, जपः, होमः, तपः च, सर्वं नश्यति न कदापि। उच्चैः पुण्यतीर्थे सदा पितॄन् तर्पयेत्; तत्र उत्सवकाले देवछायाः दृश्यन्ते, तत्र दत्तं पृथिव्यां नश्यति न कदापि, पाण्डवाः अपि तत्र व्याधिरहिताः आसन्। तद् स्थलं सदा योगिनां सेवितं, पापरहितैः; यः तत्र श्राद्धं करोति, तस्य फलं वक्ष्यामि। सः पितॄन् सम्यक् पूजयति, इह लोके बलवान् भवति, मृत्युः परं स्वर्गे मोदते। शिवाख्यं सरः परमं पुण्यं, व्यासस्य च ब्रह्मणः पुण्यसरांसि दिव्यानि; उज्जन्ताख्यः पर्वतः वसिष्ठमहर्षेः, कापोतकः पुष्पसाह्वयः ऋग्यजुःसामवेदानां शिरः, तत्रैव ब्रह्मणा पञ्चमवेदः सृष्टः इति श्रूयते। द्विजः यः एतेषु स्थलेषु गच्छति, स पापात् विमुच्यते, नित्याग्निवत्। पुण्डरीके महातीर्थे पुण्डरीकसमानं फलं लभते; ब्रह्मतीर्थे महातीर्थे अश्वमेधसमानं फलं प्राप्नोति। सिन्धुसमुद्रसङ्गमे, पञ्चनदेषु, पुण्यं नश्यति न कदापि; मण्डवागिरौ आत्मा विशुद्धः भवति। सप्तसरोवराणि, विशेषतः मानसाख्ये, महाकूटे, वन्दे, गिरे, त्रिरे, त्रिककुडगिरौ च श्राद्धं कर्तव्यम्। सन्ध्याकाले महावेद्यां महदाश्चर्यं दृश्यते; श्रद्धाहीनाः न उपयान्ति, व्रतानिष्ठाः तु गच्छन्ति। तत्र जातवेदाख्या शिला नित्याग्निस्वरूपिणी; तत्र श्राद्धहवनानि अक्षयाणि सदा। तत्रैव सायं सायं स्थित्वा सदा पितॄणां श्राद्धं दद्यात् अक्षयपुण्यकाम्यया। सिद्धः वा असिद्धः वा, यः तत्र पुरुषः विज्ञायते, तत् तीर्थं स्वर्गमार्गदायकम्, त्वरितं वरप्रदम्; तत्र द्वेषं त्यक्त्वा सप्तर्षयः स्वर्गं गतवन्तः। अद्यापि तेषां स्थानानि दृश्यन्ते यत्र ते द्वेषं त्यक्त्वा गतवन्तः; यः तत्र परमतीर्थे स्नाति, सः स्वर्गं प्राप्नोति। तत्र नन्दिना सिद्धैश्च सेव्यमानं प्रसिद्धं तीर्थं विद्यते; तत्र नन्दीश्वरस्य रूपं दुष्टैः न दृश्यते।