वायुपुराणम्

पूर्वदक्षिणदिग्भ्यां किल किलिङ्गदेशसीम्नि, पर्वतस्य शिखरे वर्तते वृत्ताकारः सरः, यः पितॄणां तुष्टिं वर्धयति। तत्र परमं सिद्धिक्षेत्रं पृथिव्यां श्रेष्ठर्षिभिः कीर्तितं, देवदानवैरपि पूजितं, यत्र उशना अपि स्तुतिं कृतवान्। धन्यास्ते मनुष्याः ये अमरकण्टकं सम्प्राप्य, श्रद्धया पितॄन् तर्पयन्ति, पितृभक्त्या युक्ताः। अल्पेनैव तपसा तत्र निःसन्देहं सिद्धिं प्राप्नुवन्ति; एकवारं पूजिताः अपि अमरकण्टके स्वर्गं यान्ति। इन्द्रेण पाविते रम्ये महेन्द्रपर्वते, तत्रारूढः पुरुषः हर्षं लभते, तत्र च श्रद्धकर्म महाफलदं भवति। बिल्ववृक्षस्याधः शिखरे दिव्यदृष्ट्या युक्तः जनः, अदृश्यः भूत्वा सर्वेषां भूतानां मध्ये विचरति, देववत् पृथिवीं भ्रमति। सप्तगोदावरे तथा गोकर्णे पुण्यवने, स्नानेन अश्वमेधस्यान्यत् फलं प्राप्यते। यत्र पापानि क्षीयन्ते तं देशं गत्वा, स्नानेन शुद्धः भवति; तत्रैव रुद्रः महादेवो देवेशः तपः कृतवान्। गोकर्णे, यथा मुनिभिः वर्णितं, नास्तिकानां दृष्टान्तः अस्ति—यत्र अब्राह्मणेन कृतं सāvित्र्यपाठः विनश्यति। दिव्यर्षिसदने, सिद्धगन्धर्वसेविते शिखरे, नियमेनारूढाः तत्र स्वर्गं यान्ति। तत्र दिव्यचन्दनतरुभिः अन्यैश्च वृक्षैः शोभिते, सलिलानि सदा मधुररसयुक्तानि, निरन्तरं प्रवहन्ति। तस्मात् ताम्रवर्णी नाम नदी प्रवहति; सा स्त्रीव महतीं श्रमं वहन्ती दक्षिणदिशं सागरं प्रति गच्छति। तस्याः सलिलानि महोदधौ संघटितानि शंखमुक्ताफलानि भवन्ति, शंखमुक्ताश्च निष्पद्यन्ते। तेन जलं शंखमुक्तायुक्तं गृह्य, जनाः मानसिकशारीरिकक्लेशेभ्यः विमुच्यन्ते, अमरावतीं यान्ति। शंखमुक्ताः चन्दनेन अभिषिक्ताः अपि, पापिष्ठानां पितॄणां उद्धाराय भवन्ति, इति शास्त्रवचनम्। चन्द्रतीर्थे, कावेरीस्रोतसि अक्षये, श्रीपर्वते तथा वैकृतपर्वते अपि पुण्यस्थलानि सन्ति। ओशिराख्ये गिरौ यत्र वृक्षाः समवस्थिताः—पलाशः, खदिरः, बिल्वः, प्लक्षः, अश्वत्थः, विकंकटश्च। एषः मण्डलः यज्ञाय पुण्यः प्रतिष्ठितः, द्विजश्रेष्ठ; अत्र देहमुत्सृज्य जनाः शीघ्रं अमरावतीं प्राप्नुवन्ति। स्वकृतानि कर्माणि कालान्ते सफलानि भवन्ति; पितृभक्त्यायाः कर्माणि अपि तेषां फलदायिनि भवन्ति। पितॄणां मध्ये धर्मात्मजा नर्मदा एव नदीषु श्रेष्ठा; तत्र कृतं पिण्डदानं अक्षयम्। मथरस्य पुण्यवने, सिद्धचारणसेविते, तत्र महान् पर्वतः, यत्र जनाः अदृश्यत्वं न प्राप्नुवन्ति। विन्ध्यपर्वते, यः धर्माधर्मविभागकरः, पुण्यात्मानः पापधारां न पश्यन्ति, पुण्यधारां तु पश्यन्ति। तत्र केषांचित् पापिनां पापं न दृश्यते; पुण्यकृतां तु पुण्यधारा स्पष्टा दृश्यते। कौशले मातङ्गसरोऽपि पापविनाशकः; तत्र स्नानात् स्वर्गगमनम्, पक्षिवत् विचरणं लभ्यते। कुमारकोशलतीर्थे, रक्षावेष्टिते पर्वते, शुभ्रतीरे सागरान्ते, पाण्डरकवने अपि। विमले, विपापे, अभयप्रस्रवणे पूजिते, भीवृक्षे, गृध्रशिखरे, जम्बुपथे च। असितपुण्यस्थले, योगाचार्ये, तत्र अपि पिण्डदानं अनन्तं, असितस्थले सदा एवम्। पुष्करे पिण्डदानं अक्षयम्, तपश्च महाफलदं; महोदधौ च प्रभासे अपि, तथा निर्दिष्टव्यम्। देविकायां वृशाख्यः कूपः सिद्धैः सेवितः; तस्य जलं सदा गवां शब्देनोर्ध्वं गच्छति। योगविद्भिः सदा पूजितं, पापरहितैः; यः तत्र पिण्डं ददाति, तस्य फलं वक्ष्यामि। तत्र पिण्डदानं अक्षयम्, सर्वकामप्रदं, पितॄन् तुष्टिं जनयति; जातवेदाः शिला तत्र अग्निसाक्ष्यरूपेण नित्यं तिष्ठति। यः तत्र अग्निं प्रविशति, स न परमस्वर्गे मुदां लभते; अग्निः शान्तो जातः पुनर्जायते, तत्र दत्तं नश्यति न कदापि। दशाश्वमेधतीर्थे, पञ्चाशदश्वमेधतीर्थे च, यथोक्तं अश्वमेधफलं निःसन्देहं लभ्यते। हयशिराख्यं तीर्थं प्रसिद्धं, तत्र इच्छितं फलं क्षणेन लभ्यते; तत्र पिण्डदानमक्षयम्, स्वर्गे चानन्दः। कुम्भस्थं श्रद्धकर्म पापहरं विज्ञेयम्; तत्र कृतं श्रद्धं, जपः, होमः, तपश्च नश्यन्ति न कदापि। उच्चैः पुण्ये पुण्यस्थले सदा पितॄन् तर्पयेत्; तत्र उत्सवकाले दिव्यछायां सदा पश्यन्ति; यत्र दत्तं तदक्षयम्, पाण्डवाः अपि तत्र व्याधिमुक्ताः आसन्। तद् स्थलं योगिभिः सदा सेवितं, सर्वपापवर्जितैः; यः तत्र श्रद्धां करोति, तस्य फलं वदामि। सः पितॄन् यथावत् पूजयति, इह लोके बलवान् भवति, मृतः स्वर्गे सुखं प्राप्नोति। शिवाख्यं सरस्तत्र श्रेष्ठं पुण्यं, व्यासस्य ब्रह्मणश्च दिव्यसरोवराणि च। तत्र उज्जन्ताख्यः पर्वतः वसिष्ठमहर्षेः, कपोतकः पुष्पसाह्वयश्च, यः ऋग्यजुःसामनाम् अग्रगण्यः; तत्रैव ब्रह्मणा पञ्चमं वेदं निर्मितमिति कीर्त्यते।