वायुपुराणम्

शृणुष्व, सौम्य, अहं ते सरांसि, नद्यः, पुण्यस्थानानि, देशांश्च, तथा मुनिवासान् सम्यक् कथयामि। त्रिषु लोकेषु अमरकण्टकः पर्वतः पुण्यतमः, स श्रेष्ठः पावनः, सिद्धगन्धर्वसमाकीर्णः चिरन्तनः च। तत्र सहस्रकोटिवर्षाणि भगवाञ्छ्रीअङ्गिरा अतिदुष्करं तपः कृतवान्। तस्मिन्निवासे न मृत्युः, न दैत्यराक्षसपन्थानः, न भयमपि, नापदस्तावत् पृथ्वी तिष्ठति। स परमपर्वतः तेजसा कीर्त्या च सदा दीप्तिमान्, तस्य शिखराणि नित्यं भूषितानि, यथा प्रलयाग्निः। तत्र दक्षिणनर्मदापानकुशग्रहाः मृदुसुगन्धिताः सुवर्णाभाः मनोहराः शान्ताश्च दृश्यन्ते, ये विश्वस्मिन्प्रसिद्धाः। तत्रैव भगवानङ्गिरा अग्निहोत्रे महाशक्तिम् आसाद्य, उत्तमान् कुशान् शिलायाः समीपे स्थितान् दृष्टवान्, स्वर्गारोहणमार्गं चासौ ददर्श। तेषु कुशेषु यः कश्चित् प्राज्ञः अमरकण्टके एकवारमपि पिण्डदानं करोति, तस्य फलमवधारय। तद् श्राद्धं नित्यं अक्षयम्, पितृणां तृप्तिवर्धनं, यत्र गत्वा ते पुण्ये स्थले नित्यं लयं प्राप्नुवन्ति। तत्रैव अद्यापि सर्वत्र अग्निसारः पावनः दृश्यते; बाणाभिहतानां प्राणिनां तत्र नदी व्रणापनोदिनी प्रवहति। तस्याः पर्वतस्य पूर्वदक्षिणभागयोः किलिंगदेशसीमायाम् उत्तुङ्गे शिखरे वर्तते पुण्यं वर्तुलं तडागं, यत् पितृणां तृप्तिवर्धनम्। तत् सिद्धिक्षेत्रं पृथिवीमुनिवरैः स्तुतं, देवासुरैः पूजितं, उशना अपि तस्य कीर्तिं श्लोकैः गायन् आसीत्। धन्यास्ते मनुष्याः ये अमरकण्टकं प्राप्य, पितृभक्त्या श्राद्धेन पितॄन् तर्पयन्ति। अल्पेनापि तपसा तत्र निःसन्देहं सिद्धिं प्राप्नुवन्ति; एकवारं पूजिताः अपि स्वर्गं यान्ति अमरकण्टके। रमणीयः महेन्द्रः पर्वतः, इन्द्रेण संस्कृतः, तत्रारोहणेन हर्षः लभ्यते, श्राद्धं च महाफलदं भवति। बिल्ववृक्षस्य अधः शिखरे दिव्यदृष्ट्या युक्तः, जीवः अविदितः प्राणिभिः विचरति, देववद् भूमौ संचारति। सप्तगोदावर्याः, गोकर्णे च पावने वने, स्नानेन तत्र पुरुषः अश्वमेधस्य फलमवाप्नोति। पापापनोदने स्थले सम्प्राप्य, स्नानेन शुद्धः भवति; तत्रैव रुद्रः महादेवदेवः तपः कृतवान्। गोकर्णे, यथामुनयः व्याचक्षते, नास्तिकानां दृष्टान्तः अस्ति—अत्र अब्राह्मणेन पठिता सावित्री नश्यति। दिव्यर्षिस्थले, सिद्धगन्धर्वगायकैः सेविते शिखरे, यः नियमेन आरोहति, स स्वर्गं याति। तत्र दिव्यचन्दनतरुभिः अन्यैश्च वृक्षैः शोभितं, तत्र जलानि नित्यं मधुररसयुक्तानि सततं प्रवहन्ति। तत्रैव ताम्रवर्णीति नदी प्रवहति, या स्त्रीव महाश्रमं वहन्ती दक्षिणं समुद्रं प्रति गच्छति। तस्याः जलेषु, यदा ते महोदधौ स्थूलानि भवन्ति, तदा शङ्खमुक्ताफलानि जायन्ते, शङ्खमुक्ताः अपि तत्र उत्पाद्यन्ते। ये जलानि शङ्खमुक्तायुक्तानि आनयन्ति, ते जनाः मानसिकशारीरिकव्याधिभिः विमुक्ताः अमरावतीं गच्छन्ति। शङ्खमुक्ताः चन्दनसंस्कृता अपि, पापिष्ठान् अपि पितॄन् उद्धरन्ति, यथा शास्त्रे निर्दिष्टम्। सोमतीर्थे, कावेरीस्रोतसि अक्षये, श्रीपर्वते, वैकृतपर्वते च पुण्यस्थानानि सन्ति। ओशिराख्ये पर्वते, यत्र वृक्षाः—पलाशः, खदिरः, बिल्वः, प्लक्षः, अश्वत्थः, विकङ्कटः—समूहतः दृश्यन्ते। एषः मण्डलः यज्ञाय पावनः स्थापितः, द्विजोत्तम, अत्र शरीरे त्यज्य, जनाः शीघ्रं अमरावतीं प्राप्नुवन्ति। स्वकृतानि कर्माणि अन्ते सफलानि भवन्ति; पितृभक्त्या कृतानि कर्माणि अपि फलदायकानि भवन्ति। पितॄणां मध्ये धर्मणा कन्या नर्मदा, सा नद्युत्तमा; तत्र कृतं पितृयज्ञं नश्यति न कदापि। मथरस्य पुण्यवने, सिद्धचरनिषेविते, तस्मिन् महापर्वते भूतानि अदृश्यानि न भवन्ति। विंध्यपर्वते, यः पुण्यः धर्माधर्मविभागप्रदर्शकः, तत्र पुण्यात्मानः पापप्रवाहं न पश्यन्ति, केवलं पुण्यप्रवाहं दृश्यन्ते। तत्रैव केचन पापकर्मिणः पापं न पश्यन्ति; पुण्यकर्मिणां तु प्रवाहः विशुद्धः दृश्यते। कौशले मातङ्गस्य तडागः पापनाशकः, तत्र स्नानेन जनाः स्वर्गं गच्छन्ति, विहगवद्विचरन्ति। कुमारकोशलघाटे, रक्षाव्यूहशिखरे, श्वेततीरे, समुद्रान्ते, पाण्डरकवने च पुण्यस्थानानि सन्ति। विमले, विपापे, निर्भयप्रभवे, भीवृक्षे, गृध्रशिखरे, जम्बुपथे च सदा पुण्यं व्यवस्थितम्। असितस्य पुण्यतीर्थे, योगाचार्यस्य, तत्र अपि पितृयज्ञः अक्षयः, सदा असितस्थले एवम्। पुष्करे पितृयज्ञः नित्यं अक्षयः, तपश्च महाफलदं, महोदधौ, प्रभासे च तथा विज्ञेयम्। देविकायाम् वृषाख्यं कूपं सिद्धैः सेवितं, तत्र जलानि सदा गोध्वनिसंयुक्तानि उद्गच्छन्ति। सदा योगविद्भिः सर्वपापवर्जितैः पूजितम्; यः तत्र पितृयज्ञं ददाति, तस्य फलं वक्ष्यामि।