वायुपुराणम्

विद्वांसः पुनः आचार्याः अवदन् यथाऽन्नपिण्डस्य दानं पूर्वं कर्तव्यं; तेषां अनुमत्याऽनन्तरं तं पिण्डं समुन्नीयेत। पुष्पाणां, फलानां, भोज्यवस्तूनां च उत्तमभागं गृहित्वा, तानि सर्वाणि जातवेधसे अग्नौ समर्पयेत। भोज्यं, पक्वशालि, पेयम्, श्रेष्ठानि फलानि च अग्नौ समर्प्य, ततः पिण्डान् दक्षिणदिशं स्थापयेत। समृद्धानि सुरभिसम्पन्नानि भोज्यानि, स्वादुपेयानि च, तैः पितॄन् तर्पयेत; श्रद्धया, विनयेन, समाहितः, अञ्जलिं बद्ध्वा, भक्त्या च उपविष्टः—एवं जनः स्वाभिलषितं फलम् अवाप्नोति। कृपणत्वनिवृत्तिः, कृतज्ञता, उदारता, सम्मानः च—एतेषां कारणेन पितरः यज्ञं दानं च अनुमोदन्ति। द्विजातीनां भोजनानन्तरं, सौम्य, शृणु विधिवत् अनुग्राह्यं कर्म यथाक्रमं वदामि। भूमिं सिक्त्वा, तां समुन्नीय, पितृभक्त्या, विधिना तत्र समर्पणं कुर्यात्। ततः आचार्याः विधिपूर्वकं 'स्वधा' इति उच्चरन्ति, विपुलं दानं ददति; उत्तमद्विजातीन् पूजयित्वा, शेषभोजनस्य अनुमतिं प्राप्य, अञ्जलिं बद्ध्वा, भक्त्या तान् अनुगच्छेत्, विदायं च कुर्यात्। पितरः श्रद्धया पूजिताः सन्तुष्टाः भवन्ति; ते योगिनः, महात्मानः, पापरहिताः, महाशक्तिसम्पन्नाः च। मृत्युनन्तरं, स्वर्गलाभाय, कामानां च, महद् ऐश्वर्याय, येषां कृपया, तेऽपि कालक्रमेण मोक्षं लभन्ते। अद्य अहं सौम्य, सरांसि, नद्यः, तीर्थानि, प्रदेशान्, आश्रमांश्च वक्ष्यामि। त्रिषु लोकेषु अमरकण्टकः पर्वतः पुण्यः; सः श्रेष्ठः पावनः पर्वतः, सिद्धैः देवगन्धर्वैः च सेवितः। तत्र सहस्राणि, लक्षाणि च वर्षाणां, भगवाञ् अङ्गिराः अत्यन्तदुष्करं तपः अचरत्। तत्र न मृत्युः, न राक्षसपथः, न भीः, न आपदः—यावद् भूमिः तिष्ठति। सः परमः पर्वतः तेजसा कीर्त्या च दीप्यते, तस्य शिखराणि सदा भूषितानि, प्रलयाग्निवत्। सुकुमारः, सुरभिसम्पन्नः, सुवर्णवर्णः, मनोहारी, शान्तः—एवं कुशः तत्र, दक्षिणनर्मदां पिबन्, प्रसिद्धः। तत्र भगवाञ् अङ्गिराः स्वर्गारोहणं ददर्श, महाशक्तिसम्पन्नः, अग्निहोत्रे, श्रेष्ठं कुशं शिलापीठाय। तेषु कुशेषु, यः कश्चित् अमरकण्टके पिण्डं ददाति, सः बुद्धिमान्—तस्य फलं वक्ष्यामि। तत् श्राद्धं अक्षयम्, पितॄणां तुष्टिं वर्धयति; तत्र पुण्यस्थले प्राप्ते, ते सदा लयं यान्ति। तत्र अग्निसारः सर्वत्र दृश्यते अपि अद्य; तत्र बाणाभिहतानां जनानां दुःखहरिणी नदी अस्ति। पूर्वदक्षिणयोः, शिखरे, कलिङ्गसीमायाम्, वृत्तसरोवरम् अस्ति, यः पितॄणां तुष्टिं वर्धयति। तत् परमं सिद्धिक्षेत्रम्, पृथिव्यां श्रेष्ठैः ऋषिभिः स्तुतम्, देवैः, दानवैः च पूजितम्; उशना अपि तस्य स्तुतिं काव्येन अकथयत्। धन्याः ते जनाः, ये अमरकण्टकं प्राप्त्वा, पितॄन् श्राद्धेन तर्पयन्ति, पितृभक्त्या। अल्पतपसा अपि तत्र सिद्धिं अवाप्नुवन्ति, न संशयः; एकवारं पूजिताः अपि, अमरकण्टके स्वर्गं यान्ति। प्रियं महेन्द्रपर्वतम्, इन्द्रेण पावितम्, तत्र आरोहणं हर्षं ददाति, श्राद्धं महाफलम्। बिल्ववृक्षस्य अधः शिखरे, दिव्यदृष्टिसम्पन्नः, जनः अदृश्यः स्यान्, देववत् भूमिं विचरति। सप्तगोदावरे, गोकरणे च पुण्यवने, स्नानेन अश्वमेधस्य फलम् लभते। पापक्षयस्थले प्राप्त्वा, स्नानेन शुद्धः भवति; तत्र रुद्रः, देवदेवः, तपः अचरत्। गोकरणे, ऋषिभिः वर्णितम्, नास्तिकानां दृष्टान्तः—अब्राह्मणेन सावित्री पठिता नश्यति। दिव्यऋषिणां निवासे, सिद्धैः गन्धर्वैः च सेविते शिखरे, यत्नेन आरोहणं कृत्वा, स्वर्गं यान्ति। दिव्यचन्दनवृक्षैः अन्यैः च वृक्षैः भूषितम्, तत्र जलानि सदा स्वादुसम्पन्नानि, सततं प्रवहन्ति। तस्मात् ताम्रवर्णी नदी प्रवहति; सा स्त्रीव श्रमभारं वहन्ती, दक्षिणं समुद्रं यान्ति। तस्याः जलानि, महासमुद्रे स्थिराणि, शङ्खमुक्तानि भवन्ति, शङ्खमुक्ताः च उत्पाद्यन्ते। शङ्खमुक्तयः मिश्रितं जलं आनयित्वा, जनाः मानसिकशारीरिकदुःखात् विमुक्ताः भूत्वा, अमरावतीं यान्ति। शङ्खमुक्तयः चन्दनैः अभिषिक्ताः, पापिनः पितॄन् अपि उद्धरन्ति, शास्त्रस्य वचनात्। चन्द्रतीर्थे, कावेरीस्रोतसि, अक्षये, श्रीपर्वते, वैकृतपर्वते च पुण्ये। ओशिराख्ये पर्वते, यत्र वृक्षाः समस्ताः दृश्यन्ते—पलाशः, खदिरः, बिल्वः, प्लक्षः, अश्वत्थः, विकङ्कटः च। एषः मण्डलः यज्ञाय पुण्यः स्थापितः, द्विजश्रेष्ठ; अत्र देहत्यागानन्तरं, जनाः शीघ्रं अमरावतीं यान्ति। स्वकृतानि कर्माणि, तेषां प्रभावे अन्ते, सफलानि भवन्ति; पितृनिष्ठाः, तेषां कृते कृतानि अपि फलदायकानि भवन्ति। पितृणां मध्ये, धर्मात्मजा नर्मदा, नद्यः श्रेष्ठा; तत्र पितृभ्यः कृतं दानं अक्षयम् भवति।