वायुपुराणम्

ब्राह्मणपूजनं सर्वथा सर्वदा कर्तव्यं, एतत् धर्मार्थकौशलप्राप्तये बृहस्पतिना प्रतिपादितम्। प्रथमं पिण्डदानं विधाय, ततः ब्राह्मणान् भोजयेत्; योगस्थाः महात्मनः पितरः सोमेन तृप्ताः सन्ति। अतः पितृभक्तः शुद्धभावेन योगिभ्यः पिण्डं दद्यात्; पितृभ्यः तद् यथैव हविः प्रत्यक्षं समर्पितं भवति। सहस्रेषु ब्राह्मणेषु यदि कश्चित् योगी अग्रासनस्थः भवति, स यजमानं च भोजकान् च जलनाव iva पारं नयति। यत्र अयोग्यग्राहणं योग्यनिन्दा च भवति, तत्र दैवी दण्डः यौवनात् शीघ्रतरः पतति। यत्र परम्परां विहाय, मूढं भोजयति, मुख्यक्रियाम् उपेक्ष्य, तत्र दाता विनश्यति। इच्छुकः सुखस्य सदा यत्नपूर्वकं पिण्डं अग्नौ दद्यात्; पुत्रकामः मध्यं पिण्डं पुत्राय विधिना दद्यात्। परमतेजः इच्छन् श्रेष्ठं गौभ्यः दद्यात्; बुद्धिः, सम्मानः, कीर्तिः, यशः गौभ्यः सदा दत्तम्। दीर्घायुषः कामयमानः काकभ्यः दद्यात्; स्वादुकामः कुक्कुटेभ्यः दद्यात्। एवं पिण्डदानस्य फलम् उक्तम्; दक्षिणां वा सम्यक् दक्षिणदिशं प्रेक्ष्य, तिष्ठन्, पिण्डदानं कुर्यात्, यतः पितृणां स्थानं व्योम, दक्षिणा तेषां दिशा। विद्वांसः पुनः उक्तवन्तः यत् पिण्डदानं प्रथमं कर्तव्यम्; तेषां अनुमत्याः पिण्डं उत्तोल्य दद्यात्। पुष्पाणां, फलानां, भोज्यपदार्थानां च, श्रेष्ठभागं गृहित्वा, सर्वं जातवेदसे अग्नौ समर्पयेत्। भोज्यं, पक्वान्नं, पेयम्, उत्तमफलानि च, अग्नौ समर्प्य, ततः दक्षिणाभिमुखं पिण्डं स्थापयेत्। सुगन्धिभिः समृद्धैः भोज्यैः, स्वादुपेयैः पितृन् तर्पयेत्; श्रद्धया, भक्त्या, समाहितः, अञ्जलिं कृत्वा, उपविष्टः, तस्य इच्छितं फलम् अवाप्नोति। कृपणता-रहितः, कृतज्ञः, उदारः, सम्मानशीलः—एतेषां गुणानां कारणात् पितरः यज्ञं दानं च ददाति। अद्य शृणु, द्विजातिभिः भोजनानन्तरं यः स्निग्धः विधिः, यथाक्रमं वक्ष्यामि। भूमिं सिक्त्वा, तां प्रथमं उत्तोल्य, पितृभक्तः, तत्र विधिना समर्पयेत्। ततः, पुरोहिताः 'स्वधा' मन्त्रं विधिवत् पठेयुः, विप्रेषु दानं ददुः; उत्तमद्विजातीन् पूज्य, शेषभोजनाय अनुमत्यां लभित्वा, अञ्जलिं कृत्वा, भक्त्या तान् अनुगच्छेत्, विसर्जयेत्। पितरः श्रद्धया पूजिताः तुष्टाः सन्ति; ते योगिनः, महात्मनः, पापरहिताः, महाशक्तियुक्ताः। मृत्युः अनन्तरं स्वर्गलाभाय, कामार्थं, महाफलाय, येषां कृपा लभ्यते, ते क्रमशः मोक्षं अपि प्राप्नुवन्ति। अधुना, सौम्य, सरांसि, नद्यः, तीर्थानि, प्रदेशाः, आश्रमाणि च वक्ष्यामि। त्रिषु लोकेषु अमरकण्टकः पर्वतः पवित्रः; स श्रेष्ठः, पुण्यः पर्वतः, सिद्धैः, दिव्यचारैः सेवितः। तत्र सहस्रशः, लक्षशः वर्षाणि, भगवतः अङ्गिरसः अत्यदुरापस्य तपस्याः अनुष्ठानम् अभवत्। तत्र न मृत्युः, न राक्षसपथः, न भयम्, न दुर्भाग्यं, यावत् भूमिः तिष्ठति। स उत्तमः पर्वतः तेजसा, कीर्त्या च प्रकाशते, शिखराणि सदा शोभमानानि, प्रलयाग्नेः इव। कुशा तत्र मृदु, सुगन्धिताः, सुवर्णवर्णाः, मनःप्रियाः, शान्ताः; दक्षिणनर्मदां पिबन्तः प्रसिद्धाः। भगवतः अङ्गिरसः तत्र स्वर्गमार्गं दृष्टवान्, अग्निहोत्रे महाशक्तियुक्तः, उत्तमकुशाः शिलापीठाय। तेषु कुशेषु, यः अमरकण्टके एकवारं अपि पिण्डं ददाति, बुद्धिमान्—तस्य फलं वक्ष्यामि। तत् श्राद्धं अक्षयम्, पितृणां तृप्तिं वर्धयति; तस्मिन् पुण्यस्थले प्राप्ते, ते सदा लयं यान्ति। तत्र अग्निसारः अद्यापि सर्वत्र दृश्यते; शरैः विद्धानां जनानां कृते नदी विघ्नं हन्ति। पूर्वदक्षिणयोः, पर्वतः शिखरे, कलिङ्गसीमायाम्, वृत्तसरोवरं अस्ति, यः पितृणां तृप्तिं वर्धयति। स उत्तमः सिद्धिक्षेत्रः, पृथिव्यां श्रेष्ठैः ऋषिभिः स्तुतः, देवैः, दानवैः पूजितः; उशना अपि तस्य कीर्तिं श्लोकैः गायत्। धन्याः ते जनाः, ये अमरकण्टकं प्राप्त्वा, श्रद्धया पितृन् तर्पयन्ति। अल्पतपसा अपि तत्र सिद्धिम् अवाप्यन्ति; एकवारं अपि पूजिताः, अमरकण्टके स्वर्गं यान्ति। महेन्द्रपर्वते रम्ये, इन्द्रेण पाविते, तत्र आरोहणं हर्षं जनयति, श्राद्धं महाफलम् ददाति। बिल्ववृक्षस्य अधः शिखरे, दिव्यदृष्टियुक्तः, अदृश्यः सत्त्वेषु विचरति, देववत् भूमौ भ्रमति। सप्तगोदावरे, गोकरणे च पुण्यवने, स्नानं कृत्वा, अश्वमेधस्य फलम् लभते। पापक्षये स्थले प्राप्त्वा, स्नानात् शुद्धो भवति; तत्र रुद्रः, देवदेवः, तपः अकरोत्। गोकरणे, यथा ऋषिभिः कथितम्, अस्तिकेऽप्य् दृष्टान्तः—अब्राह्मणेन सावित्रीपाठः नश्यति। दिव्यऋषिणां निवासे, सिद्धैः, गन्धर्वैः सेविते शिखरे, शीलसम्पन्नः आरोहणं कृत्वा, ते स्वर्गं यान्ति।