वायुपुराणम्

स श्रद्धया पितॄन् पूजयति, पितरश्च तं भक्तिपूर्वकं तुष्टाः सन्ति। यः पुत्रः तान् कामयमानः अन्नं, सन्ततिं, स्वर्गं च प्रार्थयति, तस्मै पितरः सर्वं ददाति, नात्र किञ्चिद् संशयः। देवपितृकार्ये पितृकार्यं सदा अतिशयितं स्मृतम्; पितॄणां तुष्टिः देवतार्पणात् पूर्वं स्मृता। योगस्य सूक्ष्ममार्गः पितॄणां नास्ति, न तेषां तुष्टिः; तान् केवलं तपसः प्रसिद्ध्याः शक्त्या, स्थूलचक्षुषा दृश्यन्ते। एते पितृलोकाः, तेषां कन्याः, पौत्राः, यजमानाः च, यथा उक्तं तान् पोषयन्ति। चत्वारः पितरः सशरीराः, तेषु त्रयः निराकाराः; देवाः तान् श्रद्धया आदरपूर्वकं श्राद्धं विधाय पूजयन्ति। सर्वे, इन्द्रः च, तथा मनः समाहिताः, विश्वे, रेजकाः, पृष्णिजाः, शृङ्गिणः च, संयुक्तहस्ताः भजन्ति। कृष्णः, श्वेतः, अजः च, विधिपूर्वकं पूजयन्ति; वातबन्धनाः पुत्राः, दिवा प्रसिद्धाः अपि पूजयन्ति। लेखाः, मरुतः, ब्रह्माद्याः दिव्याः, अत्रि, भृगुः, अंगिरसः आरभ्य सर्वे ऋषयः, यक्षाः, नागाः, सुपर्णाः, किन्नराः, राक्षसाः च, फलकामनया पितॄन् नित्यं पूजयन्ति। एवं, ये महात्मानः श्राद्धे पूजिताः, तुष्टाः, शतशः सहस्रशः सर्वकामान् ददाति। त्रिलोकचक्रं त्यक्त्वा, जरामरणभयं च, पितरः मोक्षं योगैश्वर्यं च ददाति। पितरः मुक्तिप्राप्तये साधनं, ऐश्वर्यं, देवतायोगं, वैराग्यं, अनन्तत्वं च ददाति। ऐश्वर्यं यत् दत्तं, योगैश्वर्यं, परमं धनम्; योगैश्वर्यं विना मोक्षः न लभ्यते। यथा पक्षिणः गगने गच्छन्ति, तथा सर्वधर्मेषु मोक्षः परमः, सनातनः धर्मः। पितरः सहस्राणि दिव्ययानानि, अप्सरोगणैः भूषितानि, सर्वकामप्रदानी, ददाति। पितरः महात्मानः ज्ञानं, अन्नं, स्मृतिं, बुद्धिं, ऐश्वर्यं, आरोग्यं च अनुग्रहात् ददाति। पितामहाः मौक्तिकवस्त्राणि, वैदूर्यरत्नानि, अश्वगजयुग्मानि, अनन्तरत्नानि च ददाति। पितामहाः सदा स्नेहेन, हंसमयूरयुक्तानि, मौक्तिकवैदूर्ययुक्तानि, घंटामालाभिः भूषितानि, सदा पुष्पफलयुक्तानि वाहनानि मनुष्यात् ददाति। पितृकार्ये सुवर्णपात्रं, रजतपात्रं, ताम्रपात्रं वा योग्यं स्मृतम्; रजतपात्रं वा रजतच्छन्नं पितॄणां पूजायाम् उचितं। रजतदर्शनं, रजतदानं च, अनन्तं, अक्षयम्, स्वर्गदं दानं पितॄणां स्मृतम्; तेन दानेन उत्तमपुत्राः पितॄन् उद्धरन्ति। पूर्वे पितरः रजतपात्रे क्षीरस्वधां पिबन्ति स्म; यः स्वधां इच्छति, रजतपात्रे ददाति, तस्य अक्षयम् भवति। कृष्णाजिनस्य दर्शनं, उपस्थिति, दानं च, दोषनिवारणं, ब्राह्मतेजः वृद्धिं, पितृहितं च विविधं स्मृतम्। सुवर्णं, रजतं, ताम्रं, दुहितुः पुत्रः, कुटपपात्रम्, तिलः, शुद्धवस्त्रं, त्रिदण्डः, योगाभ्यासः च—एतत् श्राद्धस्य उत्तमं, शाश्वतं नियमं; आयुः, कीर्ति, सन्ततिं, ज्ञानवंशवृद्धिं च वर्धयति। दक्षिणदिशि, विशेषतः नियतस्थले, एकं समचतुरस्त्रं क्षेत्रं, एकरात्निप्रमाणं, निर्मातव्यम्। तत्र, नियमानुसारं श्राद्धस्थलं वर्णयिष्यामि, यत् सौभाग्यं, आरोग्यं, दीर्घायुः, बलं, वर्णवृद्धिं च ददाति। तत्र त्रयो गर्ताः, त्रयो खदिरदण्डाः, एकरात्निप्रमाणाः, रजताभरणिताः, चतुर्भिः अङ्गुलैः सर्वतः स्थूलाः, पूर्वदक्षिणाभिमुखाः भूमौ स्थापनीयाः, छिद्ररहिताः, शुद्धः पुरुषः तान् सदा दर्भोदकेन प्रक्षालयेत्। गोष्णं वा अजोष्णं वा क्षीरं, मन्त्रैः च, शुद्धिकरणं कार्यम्; एतत् नित्यनैवेद्येन पितृसन्तुष्टिः सदा लभ्यते। इह, परत्र च, यः सर्वकर्मसम्पन्नः, त्रिः स्नात्वा, यथामन्त्रं, यथाविधि, पितृपूजां सदा करोति, तस्य अश्वमेधफलं लभ्यते। अमावास्यायां, चतुर्भिः अङ्गुलैः समचतुरस्त्रं गर्ते, एतत् स्थापनीयम्; त्रिसप्तकर्माणि त्रिलोकधारकानि स्मृतानि। एतद् अन्नं, धनं, दीर्घायुः, सन्ततिं च ददाति; विविधं सौभाग्यं, अन्ते मोक्षं च लभ्यते। एतत् शुद्धिकरं, पापकृच्छ्रनिवारणं, अश्वमेधफलं ददाति; द्विजैः पूजितं, अहं ब्रह्मनिर्मितं, अमृतमन्त्रं वक्ष्यामि। सदा देवपितृमहायोगिभ्यः, स्वधायै, स्वाहायै च नमः। श्राद्धारम्भे, समाप्तौ, त्रिः सदा पाठनीयम्; पिण्डप्रदाने च, एकाग्रचित्तेन पठनीयम्। पितरः शीघ्रं आगच्छन्ति, दानवाः पलायन्ति। एष मन्त्रः त्रिलोकस्थपितॄन् उद्धरति, यः श्राद्धे ब्रह्मनिष्ठैः सदा पठ्यते। ऐश्वर्यकामः सदा एष मन्त्रः श्रद्धया पठनीयः; बलं, शुद्धि, धनं, धर्मं, कीर्तिं, आयुः, शक्तिं च वर्धयति। यः अनुशासनपूर्वकं पठ्यते, तेन पितरः तुष्टाः स्युः; सप्तार्चिषं शुभं सर्वकामप्रदं वक्ष्यामि। रूपविहीनरूपयुक्तपितॄन्, तेजस्विनः, योगदृष्ट्या ध्यायिनः, सदा नमामि। ये इन्द्रादीनां, भृगुमरीच्यादीनां, सप्तर्षीणां, पितॄणां च पूर्वजाः, सर्वकामप्रदाः, तान् नमामि।