वायुपुराणम्

शृणु, धर्मप्रिय, अद्भुतं सृष्टिकथनं यथा व्यासप्रणीतं, यथाक्रमं शास्त्रवचनानुसारं। सर्वप्रथम, श्यामः, शबलः, अर्जुनः, हरितः, कृष्णः, धूम्रारुणः, तूलालाघः, कद्रुकः च इत्येताः नागाः अभवन्। सुरसा शतशिरसः पुत्रं प्रासूत; नागेषु तक्षकः राजा, नागानां वासुकिः च। एषां समूहः तमसाभिपूरितः, क्रोधेन नियन्त्रितः। पुलहपुत्रस्य ताम्रायाः अपत्यानि शृणु। ताम्रायाः अनेकानि प्रसिद्धानि अपत्यानि अभवन्। श्येनी, भासी, क्रौञ्ची, धृतराष्ट्री, शुकी च ताम्रायाः पुत्र्यः। श्येनी, अरुणस्य पत्नी, महाबलिनौ सम्पातिं जटायुषं च, पक्षिणां श्रेष्ठौ, प्रासूत। सम्पातिः पुत्रं पुत्रीं च प्रासूत; जटायुषः पुत्राः काकाः श्येनाः च, विशालकर्णाः। गरुत्मत्पत्न्यः भासी, क्रौञ्ची, शुकी, धृतराष्ट्री, भद्रा च; एषां अपत्यानि वर्ण्यन्ते। शुकी गरुत्मते षट् प्रसिद्धान् पुत्रान् प्रासूत—त्रिशिरः, सुमुखः, बलः, पृष्ठः, महाबलः च। त्रिशङ्खनेत्रः, सुमुखः, सुरूपः, सुरसा, बलः च—एते गरुडमहात्मनः पुत्रपौत्राः। चतुर्दशसहस्रं क्रूराः, सर्पभक्षिणः, तेषां पुत्रपौत्रैः वंशः विस्तृतः। एते पक्षिणः शाल्मलीद्वीपं, देवकूटगिरिं च, सर्वत्र व्याप्नुवन्ति। मणिमान् पर्वतराजः सह सहस्रशृङ्गैः, पर्णमालः, सुकैशः, शतशृङ्गः च पर्वताः। कौरजः पञ्चशृङ्गः, हेमकूटः पर्वतः, तीव्रवातैः दीप्तः, पज्हरागिभिः आवासितः। गरुडश्रेष्ठाः एतान् पर्वतश्रेणीन् पूरयन्ति; तेषां पुत्राः भासाः, उलूकाः, काककुक्कुटाः च प्रसिद्धाः। मयूराः, कलविङ्काः, कपोताः, लावाः, तित्तिराः; क्रौञ्ची, वार्धीनाः, श्येनी, कुरराः, सारसाः, बकाः च। एवं अन्ये च मांसभक्षिणः पक्षिणः; धृतराष्ट्री, हंसाः, कलहंसाः च। चक्रवाकाः, अन्ये पक्षिणः, जलस्थित द्विजाः च—एते अनन्तपुत्रपौत्रसमूहाः उत्पन्नाः। एते गरुडस्य पुत्राः कथिताः। इदानीं इरायाः अपत्यानि शृणु। इरा पद्मलोचनाः त्रिः पुत्र्यः प्रासूत। ताः वनस्पतिः, वृक्षाः, औषधयः, लता, वल्लयः, औषधयः च जनयन्ति। लता वनस्पतिः प्रसूतवत्यः—अफुल्लाः, नदीतीरे स्थिताः; लता पुष्पफलयुक्तान् वृक्षान् अपि प्रसूतवती। वल्ली झ shrubs, तन्तुयुक्ताः, तृणानि च प्रसूतवती; एषां औषधयः अपत्यानि, वंशः च अत्र गणितः। एवं स्थावरजङ्गमाः कश्यपवंशजाः वर्णिताः; तेषां पुत्रपौत्रैः जगत् पूर्णम्। एवं मारीच्यस्य सृष्टिकथनं किञ्चित् अंशः उक्तम्; एषः वंशः संक्षेपेण वर्णितः। शतवर्षे अपि सम्पूर्णं वर्णयितुं न शक्यते, द्विजश्रेष्ठ। अदितिः धर्मशीलता, दितिः बलं, सुरभिः तपः, दानुः मायाशक्ति, कद्रुः क्रूरता, क्रौञ्ची वेदविद्या, इरा ग्रहणशीलता, दनायुः भोजनरुचिः, विनता भारवाहननिष्ठा, ताम्रा बन्धनकुशलता—एते जगन्मातॄणां स्वभावाः। धर्मेण, आचारेण, बुद्ध्या, क्षमया, बलरूपेण; तेषां स्वभावाः रजः, सत्त्वं, तमः—धर्माधर्मयुक्ताः। कश्यपस्य अपत्यानि, समानस्वभावमातॄभ्यः जातानि—देवाः, असुराः, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः, सर्पाः, पिशाचाः, पशवः, मृगाः, पक्षिणः, वनस्पतयः च। एते सर्वे, दक्षायणी, प्रत्येकं मन्वन्तरे मनुष्येषु जाताः; अतः मनुष्यः श्रेष्ठः। मनुष्यः धर्मार्थकाममोक्षकार्यकर्ता; तस्मादधः, देवासुराद्याः निम्नप्रवाहाः जाताः। ते कर्मसिद्ध्यर्थं पुनःपुनः मनुष्येषु जन्मन्ति; एवं तपस्विवंशः उद्गीतः। देवासुरगन्धर्वाप्सरसां, यक्षराक्षसपिशाचसुपर्णनागपक्षिणां, मृगमयूरवनस्पतीनाम्, कृमिकीटजलजजातीनां, पशुब्राह्मणपुण्यचिह्नानां वंशः वर्णितः। एषः जीवदायि, श्रीदः, शुभदः, सुखदः; नित्यं श्रोतव्यः, स्वीकर्तव्यः, अनसूयया। यो ब्राह्मणवैद्यसभायां नियमितं महात्मनां वंशं पठति, स पुत्रैः, धनैः, श्रीया, मृत्युः परं उत्तमं स्थानं च लभते। एवं सर्वे स्थावरजङ्गमाः महात्मना कश्यपेन सृष्टाः, सर्वत्र प्रतिष्ठिताः। तेषु प्रमुखान् अधिपान् नियुक्त्य, प्रजापतिः क्रमशः राज्यविभाजनं आरभत। सोमं द्विजातीनां, वनस्पतीनां, ग्रहतारकाणां, यज्ञतपसां च राजा अभिषिक्तवान्। बृहस्पतिं अंगिरसवंशस्य अधिपं, काव्यं भृगूणां राजानं अभिषिक्तवान्। विष्णुं आदित्यराज्ये, पावकं वसुश्रेण्यां, दक्षं प्रजापतिषु, वासवम् मरुत्सु अभिषिक्तवान्। प्रह्लादं दित्यपुत्रं दैत्यराज्ये, नारायणं साध्येषु, वृषध्वजं रुद्रेषु अधिपं नियुक्तवान्। एवं सृष्टिक्रमः, वंशविस्तारः, राज्यविभाजनं च, शास्त्रवचनेन, श्रद्धया, यथाक्रमं वर्णितम्।