सर्वे ब्राह्मणाः कुतूहलयुक्ताः पृच्छन्ति – अस्माकं विशेषपात्राणां, दुहित्राणां, दुग्धस्य, तथा प्रत्येकस्य समूहस्य विशिष्टवृषाभिः सम्बन्धं कथय। तथा च प्राचीनकाले वैनस्य हस्तः कोपितैः महर्षिभिः किमर्थं मथितः, सर्वं तत्त्वेन निवेदय। अहं, हे ब्राह्मणाः, पृथु वेण्यस्य उत्पत्तिं वर्णयिष्यामि; तत्त्वेन, श्रद्धया, ध्यानपूर्वकं शृणु। अहं एतत् पवित्रं आख्यानं अशुचिभ्यः, पापिभ्यः, अयोग्येभ्यः, व्रतानुष्ठानरहितेभ्यः कदापि न कथयामि। एषा कथा दिव्यः, श्रीमन्ती, आयुष्यम्, वेदसम्मिता, ऋषिभिः गूढा, असूयारहितः श्रोतव्यः। यः पृथु वेण्यस्य उत्पत्तिकथां मानवेषु श्रावयति, ब्राह्मणान् सत्कृत्य, तस्य कृतं वा अकृतं वा दुःखं न भवति; स राजा धर्मस्य रक्षकः, अत्रिसमः बलवान् आसीत्। अत्रिवंशे प्रजापतिर्नामाङ्गः उत्पन्नः; तस्य पुत्रः वैनः, यः नातिदार्मिकः आसीत्। यमपुत्र्या सुनीथायां जातः प्रजापतिः, मातामहदोषात् वैनः, कालपुत्रस्य पुत्रः, अभवत्। तेन धर्मं त्यक्त्वा कामलोभेन धर्मभ्रष्टः अभवत्; स राजा धर्मरहितं शासनं स्थापयामास। स वेदशास्त्रान् उल्लङ्घ्य, अधर्मनिष्ठः अभवत्; तस्य राज्ये जनाः वेदान् न जपन्ति, न च वषट्कारं कुर्वन्ति। तथापि, यज्ञेषु देवाः समीपस्थेषु सोमपानं कुर्वन्ति। तस्य क्रूरव्रतम्, यथा विनाशः समीपः, आसीत् – "कोऽपि यज्ञं न करोतु, न हविर्ददातु।" "अहमेव सर्वयज्ञेषु द्विजातिभिः पूजनीयः, सम्माननीयः; मम यज्ञः, मम हविः दातव्यम्।" इति वैनः शशास। तदनन्तरं, महर्षयः मरीचिप्रमुखाः, तं मर्यादालङ्घितं, अप्र precedentं कृतवानं, संबोधितवन्तः – "वयं शतशः वर्षाणि दीक्षां गृह्णीमः; हे वैन, अधर्मं मा कुरु, एषा न सनातनधर्मः। तव मृत्यौ, त्वं प्रजापतित्वं अवाप्स्यसि।" "त्वं पूर्वं प्रतिज्ञातवान् – जनान् रक्षिष्यामि।" इति सर्वैः ऋषिभिः उक्तः, स वैनः ब्रह्मर्षिषु अभाषत। तु स दुष्टबुद्धिः, वाक्कौशलसम्पन्नः, हसन् अब्रवीत् – "कः अन्यः धर्मस्य कर्ता? कस्य वाक्यं श्रोतव्यम्?" "कः भूमौ मम समः शक्त्या, विद्यया, तपसा, सत्येन? मां महात्मानं, सर्वगुणसम्पन्नं, जानीत।" "अहमेव सर्वलोकानां, विशेषतः धर्माणां, मूलम्; इच्छामि चेत्, भूमिं दग्धुं, वारिणा प्लावयितुं, सृष्टिं कर्तुं, विनष्टुं शक्नोमि; विचारणाय आवश्यकता नास्ति।" राजा वैनः गर्वेण मोहितः, उपदेशेन न नियन्त्रितः, तदा महर्षयः क्रुद्धाः अभवन्। तं दीर्घबाहुं, अग्निवत् विक्षिप्तं, महर्षयः क्रोधात्, तस्य वामहस्तं मथितवन्तः। ततः मथनात्, पूर्वसूचितः, एकः पुरुषः उत्पन्नः, अतीव लघुः, कृष्णवर्णः, हे द्विजाति। स भीतः, अञ्जलिं कृत्वा, विक्षिप्तेन्द्रियः, तत्र स्थितः; तं व्याकुलं दृष्ट्वा, ऋषयः "निषीद" इति उक्तवन्तः। स निषादवंशस्य प्रजापतिः अभवत्, अनन्तवीर्यः; स च वैनस्य पापात् मत्स्यकृत् अपि सृष्टवान्। अन्ये च विंध्यपर्वते निवसन्तः – तुम्बुर, तुवर, खासाः – अधर्मनिष्ठाः, वैनस्य पापात् उत्पन्नाः। ततः महर्षयः, क्रोधसंपन्नाः, वैनस्य दक्षिणहस्तं, अरणिवत् मथितवन्तः। तस्मात् पृथुः उत्पन्नः, ताडनहस्ततेजसा दीप्तिमान्; पृथुहस्तात् जातः, अतः पृथु इति नाम प्राप्नोत्, स्वतेजसा अग्निवत् दीप्तिमान्। स अजगव इति श्रेष्ठं धनुः गृहित्वा, घननादं कृत्वा, रक्षणाय बाणान्, दिव्यकवचं च धारयामास। तस्य जन्मे सर्वे प्राणी सर्वत्र हृष्टाः अभवन्; महारात्र्याः आगमे, वैनः स्वर्गं गतः। बुद्धिमान् पुत्रः पृथुः, नरश्रेष्ठः, राजर्षिः, पितॄन् नरकात् उद्धृत्य, कुलं उद्धारयामास। ततः नद्यः, समुद्राः, विविधरत्नानि समानीय, पृथु वेण्यं नराधिपं अभिषिञ्चन्, महद्राज्यं दत्त्वा, तेजस्विनं महाबलिं कृतवन्तः। देवेषु अङ्गिरसः पुत्रैः, पृथुः महापुरुषः, प्रथमः, श्रेष्ठः राजा अभिषिक्तः। तस्य पितुः अप्राप्ताः प्रजाः, तेन जीता; तेषां स्नेहात्, "राजा" इति नाम प्राप्नोत्। तस्य समीपं समुद्रं गच्छतः, वार्यः स्थगिताः; पर्वताः विदीर्णाः, पताकानां भङ्गः न अभवत्। भूमिः अकृष्यमाणं अन्नं ददात्; चिन्तया एव भोजनम् उत्पद्यते; गावः सर्वकामधुक् अभवन्; सर्वपात्रेषु मधु प्राप्तम्। तस्मिन्नेव काले, पवित्रे पितृयज्ञे, सुत्यदिनं, बुद्धिमान् सूतः उत्पन्नः; तस्मिन्महायज्ञे, विद्वान् मागधः अपि जातः। इन्द्रस्य हविषा, बृहस्पतेः मिश्रितहविषा, देवः इन्द्राय दत्तवान्; तस्मात् सूतः उत्पन्नः। तत्र, दोषः, प्रायश्चित्तं, विधिषु अभवत्; शिष्यहविः मिश्रितं, गुरोहविः अतिशयम्; अधोर्ध्वचर्यया, जातिवैविध्यं उत्पादितम्। यः क्षत्रियपितरं, ब्राह्मणमातरं, हीनजातिं प्राप्नोति, स सूतः, पूर्वस्यैव धर्मान् धारयति। सूतस्य मध्यधर्मः – क्षत्रियसेवा; रथगजवाहनम्, अधमं वैद्यकर्म। पृथुं स्तोतुं, तौ सूत-मागधौ, दिव्यैः ऋषिभिः आमन्त्रितौ; सर्वे ऋषयः उक्तवन्तः – "एष राजा स्तुत्यः; एष कर्म, यूयं च स्तुत्याय योग्याः।" एवं पृथु वेण्यस्य उत्पत्तिकथा, दिव्यगुणसम्पन्ना, ब्रह्मर्षिभिः आदृत्या, श्रुत्या, ब्राह्मणानां श्रद्धायां, पवित्रतया, वर्णिता।