ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਨਾਕਪਾਣਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਵृषਭਾਸਨਸ਼ੂਲਧृਕ੍ । ਦਣ੍ਡਕृष੍ਣਾਜਿਨਧਰਃ ਕਪਾਲੀ ਘੋਰਰੂਪਧृਕ੍ ।। ੫੫.

ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੰਡ ਤੇ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਿਨਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਪਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਵ੍ਯਾਲਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤੀ ਚ ਸੁਰਾਣਾਮਭਯਙ੍ਕਰਃ। ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਨਿਰ੍ਘੋषਪਰ੍ਜਨ੍ਯਨਿਨਦੋਪਮਃ। ਮੁਕ੍ਤੋ ਹਾਸਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਨਭਃ ਸਰ੍ਵਮਪੂਰਯਤ੍ ।। ੫੫.

ਉਸ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਯਜਨੋਪਵੀਤ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਡੰਬੂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਹਤਾ ਵਯਂ ਭੀਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਤਦੋਵਾਚ ਮਹਾਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਤੋऽਹਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮੌ ।। ੫੫.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਡਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾ ਯੋਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮੋ।'

ਪਸ਼੍ਯੇਤਾਞ੍ਚ ਮਹਾਮਾਯਾਂ ਭਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ । ਯੁਵਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤੌ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਮਮ ਪੂਰ੍ਵਸਨਾਤਨੌ ।। ੫੫.

'ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵੇਖੋ; ਸਾਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋ।'

ਅਯਂ ਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਬਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ। ਵਾਮੋ ਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਮੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇषੁ ਤਿष੍ਠਤਿ। ਪ੍ਰੀਤੋऽਹਂ ਯੁਵਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਰਂ ਦਝਿ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।। ੫੫.

'ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜੋ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗੋ।'

ਤਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨਸੌ ਪ੍ਰਣਤੌ ਪਾਦਯੋਃ ਪੁਨਃ । ਊਚਤੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਪੁਨਰੇਵ ਤਦਾਨਘੌ ।। ੫੫.

ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।

ਯਦਿ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯਦਿ ਦੇਯੋ ਵਰਸ਼੍ਚ ਨੌ। ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤੁ ਨੌ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਦੇਵ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੫੫.

'ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।'

ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਭਾਗੌ ਸृਜਤਾਂ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੫੫.

'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਵਮੇष ਮਯੋਕ੍ਤੋ ਵਃ ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ। ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਹੇਤੁਮਾਤ੍ਰਾ ਵਯਨ੍ਤ੍ਵਿਹ ।। ੫੫.

'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਯੋਗੀ ਦੀ ਚਮਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਚਿਆ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਨ ਹਾਂ।'

ਏਤਦ੍ਧਿ ਰੂਪਮਜ੍ਞਾਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਤਦਦृਸ਼੍ਯਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ ।। ੫੫.

ਇਹ ਰੂਪ ਅਣਜਾਣ, ਅਪਰਕਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਧਿਪਤ੍ਯਾਯ ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਯੁਙ੍ਕ੍ਤ ਹ। ਯੇਨ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਞ੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ ।। ੫੫.

ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨਤਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਚਿੰਤ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਮਹਾਦੇਵ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਸੁਰਾਸੁਰਵਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਨੋਹਂਸ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੫.

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੇ ਮਨ ਦੇ ਹੰਸ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਰਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍। ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨਾਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ।। ੫੫.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ-अपने ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

ਇਮਂ ਸ੍ਤਵਂ ਪਠੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਕਾਮਾਂਸ਼੍ਚ ਲਭਤੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਾਪੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੫੫.

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦਾ ਤੇਨ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ। ਮਹਾਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਉਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍। ਏਤਦ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਯਾ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਬਲਮ੍ ।। ੫੫.

ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਬਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਅਗਾਤ੍ਕਥਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਦਿਵਂ ਨृਪਃ। ਐਲਃ ਪੁਰੂਰਵਾਃ ਸੂਤ ਕਥਂ ਵਾऽਤਰ੍ਪਯਤ੍ ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੫੬.

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਇਲਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਗਿਆ? ਹੇ ਸੂਤ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ?

ਤਸ੍ਯ ਚਾਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ। ਐਲਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਸੋਮਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੫੬.

ਹੇ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਇਲਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਪਾਂਸਾਰਮਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦੋਃ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ। ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧੀ ਪਿਤृਮਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ ।। ੫੬.

ਚੰਨਣ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਘਾਟ ਕਾਲੀ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਖ ਦੀ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਦੀ ਨਿਯਮਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੋਮਾਚ੍ਚੈਵਾਮृਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਤਥਾ। ਕਵ੍ਯਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਸੋਮਾਨਾਂ ਪਿਤॄਣਾਞ੍ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੫੬.

ਸੋਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਵ੍ਯ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ਼੍ਚੈਲ ਤਰ੍ਪਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪਿਤॄਨ੍। ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੫੬.

ਜਿਵੇਂ ਇਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਵਰਣ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯਦਾ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਤੌ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਗਤੌ। ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਵਸਤ ਏਕਰਾਤ੍ਰੈਕਮਣ੍ਡਲੇ ।। ੫੬.

ਜਦੋਂ ਚੰਨਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਿਸੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਇਕ ਰਾਤ ਲਈ ਇਕੋ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਦਿਵਾਕਰਨਿਸ਼ਾਕਰੌ। ਅਮਾਵਸ੍ਯਾਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਮਾਤਾਮਹਪਿਤਾਮਹੌ। ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੫੬.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨਣ ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਓ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੀਦਮਾਨਾਤ੍ ਸੋਮਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਪਰਿਸ੍ਰਵਾਤ੍। ਐਲਃ ਪੁਰੂਰਵਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ। ਉਵਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਮਨ੍ਤਂ ਤਂ ਸਸੋਮਂ ਸ ਦਿਵਾਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੫੬.

ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਰਸ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਲਵਂ ਕੁਹੁਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਤੇ ਉਭੇ ਤੁ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਃ। ਸਿਨੀਵਾਲੀਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਿਨੀਵਾਲੀਮੁਪਾਸਕਃ ।। ੫੬.

ਉਹ ਦੋਹਾਂ, ਦੁੱਗਣੇ ਤੇ ਕੁਹੁ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੀਨੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੀਨੀਵਾਲੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਹੂਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਲਾਞ੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਤੇ ਕੁਹੁਂ ਪੁਨਃ। ਸ ਤਦਾ ਭਾਨੁਮਤ੍ਯੇਕ ਕਾਲਾਵੇਕ੍ਸ਼ੀ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੫੬.

ਕੁਹੁ ਦਾ ਮਾਪ ਤੇ ਕਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੁਹੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਨੁਮਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਸੁਧਾਮृਤਂ ਕੁਤਃ ਸੋਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇਨ੍ਮਾਸਤृਪ੍ਤਯੇ। ਦਸ਼ਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਧਾਮृਤਪਰਿਸ੍ਰਵੈਃ ।। ੫੬.

ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਸੋਮ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਵਗਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤਦਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਦੁਹ੍ਯਮਾਨਂ ਤਥਾਂਸ਼ੁਭਿਃ। ਸਦ੍ਯਃ ਪਕ੍ਸ਼ਰਤਾ ਤੇਨ ਸੌਮ੍ਯੇਨ ਮਧੁਨਾ ਚ ਸਃ ।। ੫੬.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਚੰਨਣ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੋਮ ਦੇ ਮਧੁਰ ਰਸ ਨਾਲ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਰ੍ਥਂ ਦਤ੍ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਰੇਣ ਵਿਧਿਨਾ ਨृਪਃ। ਸੁਧਾਮृਤੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਰ੍ਪਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪਿਤॄਨ੍। ਸੌਮ੍ਯਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਃ ਕਾਵ੍ਯਾ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੬.

ਹਵਨ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੋਮਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਕਾਵ੍ਯ ਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ऋਤੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਮਤਃ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਹ੍ਯृਤਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦृਤੁਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤ੍ਤਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ੫੬.

ਜੋ ਰਿਤੂ ਦਾ ਅੱਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਤੂਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਰਿਤੂਆਂ ਤੋਂ ਅਰਧ-ਸਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।