ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਪਰੇਣ ਤੁ ਲੌਹਿਤ੍ਯਮਾਸਿਨ੍ਧੋਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨ ਤੁ। ਯਮਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਨੁਪਰ੍ਵਤਮੇਵ ਤਤ੍ ॥ ੮.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੱਦ ਤੋਂ ਲੌਹਿਤ ਨਦੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭੂਤਿਰ੍ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਨੁਚਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੋਃ। ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ ਕृਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਮਨਾਨ੍ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ ॥ ੮.

ਭੂਤੀ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਕਈ ਵੱਡੇ, ਕਈ ਪਤਲੇ, ਕਈ ਲੰਬੇ, ਕਈ ਛੋਟੇ, ਕਈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ।

ਲਮ੍ਬਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬੋष੍ਠਾਨ੍ ਲਮ੍ਬਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਨੋਦਰਾਨ੍। ਏਕਰੂਪਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਸ੍ਫਿਕ੍ਸ੍ਥੂਲਪਿਣ੍ਡਿਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਲਟਕਦੇ ਕੰਨ, ਲਟਕਦੇ ਹੋਠ, ਲਟਕਦੀ ਜੀਭ, ਲਟਕਦੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਇਕ ਰੂਪ, ਕਈ ਦੋ ਰੂਪ, ਕਈ ਭਾਰੀ ਕੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਪਿੰਡੇ ਵਾਲੇ।

ਸਰੋਵਰਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਨਦੀਪੁਲਿਨਵਾਸਿਨਃ। ਕृष੍ਣਾਨ੍ ਗੌਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨੀਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾਰੁਣਾਨ੍ ॥ ੮.

ਜੋ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਕਾਲੇ, ਕਈ ਗੋਰੇ, ਕਈ ਨੀਲੇ, ਕਈ ਚਿੱਟੇ, ਕਈ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।

ਬਭ੍ਰੂਨ੍ ਵੈ ਸ਼ਬਲਾਨ੍ ਧੂਮ੍ਰਾਨ੍ ਕਦ੍ਰੂਨ੍ ਰਾਸਭਦਾਰੂਣਾਨ੍। ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਹृषੀਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਯਜੋਪਵੀਤਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਭੂਰੇ, ਚਿੱਟ-ਚੱਟੇ, ਧੂੰਏਂ ਜਿਹੇ, ਪੀਲੇ, ਰੁੱਖੇ ਜੰਗਲੀ ਗਧਿਆਂ ਵਾਂਗ; ਕਈ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਖੜੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।

ਵਿਸृष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਕृਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਾਨੇਕਲੋਚਨਾਨ੍। ਬਹੁਸ਼ੀਰ੍षਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੀਰ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਏਕਸ਼ੀਰ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਰ੍षਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਉਭਰੇ ਅੱਖਾਂ, ਵਿਗੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਪਤਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਈ ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਬਹੁਤ ਸਿਰ, ਕਈ ਬਿਨਾ ਸਿਰ, ਕਈ ਇਕ ਸਿਰ ਵਾਲੇ।

ਚਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਟਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਰੋਮਾਨ੍ ਰੋਮਸ਼ਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਅਨ੍ਧਾਂਸ੍ਵ ਜਟਿਲਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਞ੍ਜਾਨ੍ ਹੇषਕਵਾਮਨਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਜਟਾ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ, ਤੇ ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿੰਮ੍ਹਦੇ।

ਸਰੋਵਰਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਨਦੀਪੁਲਿਨਸੇਵਿਨਃ। ਏਕਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਮਹਾਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਾਨਕਰ੍ਣਿਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਇਕ ਕੰਨ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਵਾਲੇ।

ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੋ ਨਖਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਕਾਨ੍। ਏਕਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਹਸ੍ਤਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਨਖ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਦੰਦ ਦੇ, ਦੋ ਜੀਭ ਵਾਲੇ; ਇਕ ਹੱਥ, ਦੋ ਹੱਥ, ਤਿੰਨ ਹੱਥ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਹੱਥ ਵਾਲੇ।

ਏਕਪਾਦਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਪਾਦਾਨ੍ ਬਹੁਪਾਦਕਾਨ੍ । ਮਹਾਯੋਗਾਨ੍ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਸੁਤਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਬਲਾਨ੍ ॥ ੮.

ਇਕ ਪੈਰ, ਦੋ ਪੈਰ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੈਰ ਵਾਲੇ; ਵੱਡੀ ਜੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਘਣੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਬਲ ਵਾਲੇ।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਾਨਪ੍ਰਤਿਘਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨ੍ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ । ਘੋਰਾਨ੍ ਕ੍ਰੂਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮੇਧ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ ਸਵਾਦਿਨਃ ॥ ੮.

ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ; ਡਰਾਉਣੇ, ਕਠੋਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ, ਨੇਕ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।

ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਹਾਜਿਹ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਕਰ੍ਣਾਨ੍ਮਹਾਨਨਾਨ੍। ਹਸ੍ਤਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਖਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕਪਾਲਿਨਃ ॥ ੮.

ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਜੀਭ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਵੱਡਾ ਜਬਾ; ਹੱਥ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।

ਧਨ੍ਵਿਨੋ ਮੁਦ੍ਗਰਧਰਾਨਸਿਸ਼ੂਲਧਰਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾਨ੍ ਦੀਪ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰ ਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇषਨਾਨ੍ ॥ ੮.

ਧਨੁਧਾਰੀ, ਗੜ੍ਹਾ, ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ; ਚਮਕਦੇ ਮੂੰਹ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ।

ਅਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੁਰੂਪਾਨ੍ ਸੁਰੂਪਕਾਨ੍ । ਰਾਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਾਚਰਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਦਿਵਾਚਰਾਨ੍। ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਰਾਨ੍ ਸੁਦੁष੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਘੋਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵੈ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ ੮.

ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ; ਰਾਤ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਕੁਝ ਨਰਮ, ਦਿਨ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ।

ਪਰਤ੍ਵੇ ਚ ਭਯਂ ਦੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਗਤਮਾਨਸਾਃ। ਨੈषਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾऽਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ ॥ ੮.

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਡਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰੇਤਸ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਨ੍ਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭੂਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਯੋਗਿਨਾਮ੍। ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੂਤ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਸੰਯਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਭੂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਪਿਸ਼ਾ ਚੈਵ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡੀਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਞ੍ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੁਨਃ । ਮਿਥੁਨਾਨਿ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨ ਚ। ਕਪਿਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ ॥ ੮.

ਕਪੀਲੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਏ, ਤੇ ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵੀ; ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਸਾਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਯੁਗ੍ਮਾਨਿ षੋਡਸ਼ਾਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ। ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰੁषਾਦਾਂਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਨ੍ ॥ ੮.

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ।

ਛਗਲਸ਼੍ਛਗਲੀ ਚੈਵ ਵਕ੍ਰੋ ਵਕ੍ਰਮੁਖੀ ਤਥਾ। षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਗਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੂਚੀ ਸੂਚੀਮੁਖਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਚਗਲਾ ਤੇ ਚਗਲੀ, ਵਕਰਾ ਤੇ ਵਕਰਮੁਖੀ, ਸੂਚੀ ਤੇ ਸੂਚੀਮੁਖਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

ਸੁਮ੍ਭਪਾ ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੁਮਭੀ ਚ ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ। ਉਪਚਾਰੋਪਚਾਰਸ਼੍ਚ ਉਲੂਖਲ ਉਲੂਖਲੀ ॥ ੮.

ਸੁੰਭਪਾਤ੍ਰ, ਕੁਮਭੀ, ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਉਪਚਾਰ ਤੇ ਉਪਚਾਰਾ, ਉਲੂਖਲ ਤੇ ਉਲੂਖਲੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅਨਰ੍ਕਸ਼੍ਚ ਅਨਰ੍ਕਾ ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਿਕਾ। ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਃ ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰੀ ਪਾਂਸ਼ੁਃ ਪਾਂਸ਼ੁਮਤੀ ਤਥਾ ॥ ੮.

ਅਨਰਕ ਤੇ ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡ ਤੇ ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰੀ, ਪਾਂਸੂ ਤੇ ਪਾਂਸੂਮਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਨਿਤੁਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਨਿਤੁਣ੍ਡੀ ਚ ਨਿਪੁਣਾ ਨਿਪੁਣਸ੍ਤਥਾ। ਛਲਾਦੋਚ੍ਛੇषਣਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਕਾ ਤਥਾ। षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ॥ ੮.

ਨਿਤੁੰਡ ਤੇ ਨਿਤੁੰਡੀ, ਨਿਪੁਣ ਤੇ ਨਿਪੁਣਾ, ਚਲਾਦੋਛੇਸ਼ਣਾ, ਪ੍ਰਸਕੰਦਾ ਤੇ ਸਕੰਦਿਕਾ — ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਅਜਾਮੁਖਾ ਵਕ੍ਰਮੁਖਾਃ ਪੂਰਿਣਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਵਿਪਾਦਾਙ੍ਗਾਰਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਮ੍ਭਪਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੁਨ੍ਦਕਾਃ ॥ ੮.

ਅਜਾਮੁਖਾ, ਵਕਰਮੁਖਾ, ਪੂਰੀਣ, ਸਕੰਦਿਨ, ਵਿਪਾਦਾਂਗਰੀਕਾ, ਕੁੰਭਪਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕੁੰਦਕਾ।

ਉਪਚਾਰੋਲੂਖਲਿਕਾ ਹ੍ਯਨਰ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਿਕਾਃ। ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਨੈਤੁਣ੍ਡਾ ਊਰ੍ਣਾਸ਼ਾ ਨਿਪੁਣਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਉਪਚਾਰਉਲੂਖਲਿਕਾ, ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰਾ, ਨੈਤੁੰਡਾ, ਊਰਣਾਸ਼ਾ ਤੇ ਨਿਪੁਣਾ ਵੀ ਹਨ।

ਸੂਚੀਮੁਖੋਚ੍ਛੇषਣਾਦਾਃ ਕੁਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ षੋਡਸ਼। ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਹ੍ਯਭਿਜਾਤਾਸ੍ਤੁ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੂਚੀਮੁਖਾ, ਉਛੇਸ਼ਣਾਦਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ ਹਨ; ਇਹ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੁਕਲ੍ਪਾ ਇਤਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਵਿਕृਤਾਚਾਰਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਕਮ੍। ਅਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਞ੍ਚ ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੮.

ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਸੁਧਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਉਲਟ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਬੇਅੰਤ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣੋ।

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੇਸ਼ਾ ਵृਤ੍ਤਾਖ੍ਯਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੋ ਨਖਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਗਾਃ ਪੁਰੁषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਧੋਮੁਖਾਃ ॥ ੮.

ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵਾਲ, ਵ੍ਰਿਤਾਖਿਆ ਨਾਮ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਵਾਲੇ, ਟੇੜੇ-ਮੇੜੇ ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਕੇਸ਼ਕਾ ਹ੍ਯਰੋਮਾਣਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਸਾਸ਼੍ਚਰ੍ਮਵਾਸਸਃ। ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਿਕਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤਿਲਭਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਦਾਮਿषਾਃ ॥ ੮.

ਕੁਝ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਬਿਨਾ ਵਾਲਾਂ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੋਮਾਂ ਦੇ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਨਸਾਂ ਦੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਲ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਕ੍ਰਾਙ੍ਗਹਸ੍ਤਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਸ਼ੀਲਾਗਤਾਸ੍ਤਥਾ। ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਕ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਵਕ੍ਰਗਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ ॥ ੮.

ਟੇੜੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੰਗ, ਟੇੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਵਕਰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਟੇੜੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।