ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਵਮੇਵ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਯ ਪਰਸ੍ਯ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪਵਨਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ। ਤ੍ਵਮੇਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਰਾਚਰਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਲਯੇ ਚ ਗੋਪ੍ਤਾ ।। ੫੪.

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁੱਖਮ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਅੱਗ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਹਵਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਹੈਂ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਵੇਲੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਇਤੀਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਸੋਮਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮੂਰ੍ਦ੍ਨਾ। ਗਤਾ ਵਿਮਾਨੈਰਨਿਗृਹ੍ਯ ਵੇਗੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨੋ ਮੇਰੁਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ।। ੫੪.

ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੋਮ ਲੈ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮਹਤ੍ਤਰਮ੍। ਨੀਲਕਣ੍ਠੇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੫੪.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। 'ਨੀਲਕੰਠ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨੀਮ੍। ਯਸ੍ਤੁ ਧਾਰਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮੇਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਂ ਕਥਾਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਫਲਂ ਵੈ ਵਿਪੁਲਂ ਮਹਤ੍ ।। ੫੪.

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਕਹੀ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵਿषਂ ਤਸ੍ਯ ਵਰਾਰੋਹੇ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਨ੍ਤਥਾ। ਗਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ ।। ੫੪.

ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਮਯਤ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਘੋਰਂ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਞ੍ਚਾਪਕਰ੍षਤਿ। ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਲ੍ਲਭਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸਭਾਯਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਚ ।। ੫੪.

ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵਾਦੇ ਜਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੂਰਤ੍ਵਮੇਵ ਚ। ਗਚ੍ਛਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਧ੍ਵਾਨਂ ਗृਹੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸਮ੍ਪਦਃ ।। ੫੪.

ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਰਸਤਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਭੇਦੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਵਰਾਨਨੇ। ਨੀਲਕਣ੍ਠੋ ਹਰਿਚ੍ਛਮਸ਼੍ਰੁਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਾਙ੍ਕਿਤਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਃ ।। ੫੪.

ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਉਹ ਨੀਲਕੰਠ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਲਈ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ, ਤੇ ਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵਾਲ।

ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਪਾਣਿਸ਼੍ਚ ਵृषਯਾਨਃ ਪਿਨਾਕਧृਕ੍। ਨਨ੍ਧਿਤੁਲ੍ਯਬਲਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨਨ੍ਦਿਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।। ੫੪.

ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਨੰਦੀ ਵਰਗਾ ਤਾਕਤਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਨੰਦੀ ਵਰਗਾ ਬਹਾਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਚਰਤ੍ਯਚਿਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨ੍ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ । ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਗਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਅਨਿਲਸ੍ਯ ਯਥਾਮ੍ਬਰੇ। ਮਮ ਤੁਲ੍ਯਬਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਾਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਬਰਾਬਰ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਮ ਭਕ੍ਤਾ ਵਰਾਰੋਹੇ ਯੇ ਚ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਤੇषਾਂ ਗਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਇਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ।। ੫੪.

ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਜਯਤੇ ਮਹੀਮ੍। ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਲਭਤੇ ਲਾਭਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸੁਖਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੫੪.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੋਗਾਦ੍ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍। ਗੁਰ੍ਵਿਣੀ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਨ੍ਯਾ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਸਤ੍ਪਤਿਮ੍। ਨष੍ਟਞ੍ਚ ਲਭਤੇ ਸਰ੍ਵਮਿਹਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ।। ੫੪.

ਬੀਮਾਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੜੇ ਹੋਏ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਵਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਵਾਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਫਲਮ੍। ਤਤ੍ ਫਲਂ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਭੋਰ੍ਦਿਵ੍ਯਾਮਿਮਾਂ ਕਥਾਮ੍ ।। ੫੪.

ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਦਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਪ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਦ੍ਧਮੇਵ ਵਾ। ਯਸ੍ਤੁ ਧਾਰਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੫੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ, ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਲਾਈਨ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਥਾਮਿਮਾਂ ਪੁਣ੍ਯਫਲਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਸ਼ਿਬਦ੍ਧ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਃ। ਵृषਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇਨ ਸਹੋਮਯਾ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਜਗਾਮ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਗੁਹਾਂ ਗੁਹਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੫੪.

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਯਾ ਪਾਪਹਰਂ ਮਹਾਪਦਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਃ। ਅਧੀਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਖਿਲਂ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਗਾਮ ਆਦਿਤ੍ਯਪਥਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੫੪.

ਮੈਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੰਜਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਗੁਣਕਰ੍ਮਪ੍ਰਭਾਵੈਸ਼੍ਚ ਕੋऽਧਿਕੋ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ। ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਸਮ੍ਯਗਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਗੁਣਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੫੫.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ, ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ? ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਵੇਂ।

ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿ ਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਭੁਤ੍ਵਞ੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੫੫.

ਇੱਥੇ ਵੀ, ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯੇ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਬਲਿਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਹੌਜਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਧਿ ਪਤਿਃ ਪੁਰਾ ।। ੫੫.

ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਪ੍ਰਣष੍ਟੇषੁ ਚ ਦੈਤ੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇ ਚ ਸ਼ਚੀਪਤੌ। ਅਥਾਜਗ੍ਮੁਃ ਪ੍ਰਭੁਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ ।। ੫੫.

ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ।

ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸ੍ਯ ਸਮੀ ਪਤਃ। ਸਿਦ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਙ੍ਗਣਾਃ ।। ੫੫.

ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ।

ਨਾਗਾ ਦੇਵਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਨਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਃ। ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਹਰਿਮ੍ ।। ੫੫.

ਨਾਗ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਪੁਰਖ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਵਂ ਧਾਤਾ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾऽਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਲੋਕਾਨ੍ ਸृਜਸਿ ਪ੍ਰਭੋ। ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਅਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਲਿਰ੍ਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵੈ ਤ੍ਵਯਾ ।। ੫੫.

ਤੂੰ ਹੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਭਲਾਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ।

ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਰੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਿਭਿਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤੋ ਦੇਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੫੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਭਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕਾਰਣਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਯਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਲਃ ਕਾਲਕਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੫੫.

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

ਯੇਨ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸृष੍ਟਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚ ਮਾਯਯਾ। ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਆਦੌ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਮਾਗਤਮ੍ ।। ੫੫.

ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ।

ਪੁਰਾ ਤਮਸਿ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਗ੍ਰਾਸਿਤੇ ਮਯਾ। ਉਦਰਸ੍ਥੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਲੋਕੇऽਹਂ ਸ਼ਯਿਤਸ੍ਤਦਾ ।। ੫੫.

ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍। ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾ ਪਾਣਿਃ ਸ਼ਯਿਤੋ ਵਿਮਲੇऽਮ੍ਭਸਿ ।। ੫੫.

ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।