ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਿਪੁਰਘ੍ਨਾਯ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਯ ਮਾਤॄਣਾਮ੍ਪਤਯੇ ਨਮਃ। ਬੁਦ੍ਧਾਯ ਚੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਮੁਕ੍ਤਾਯ ਕੇਵਲਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਤ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਨਮਃ ਕਮਲਹਸ੍ਤਾਯ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਯ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੇ । ਲੋਕ ਤ੍ਰਯਵਲਿਧਾਤ੍ਰੇ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਵਰੁਣਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਕਮਲ ਹੱਥ ਵਾਲੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਵਰੁਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਅਗ੍ਰਾਯ ਚੈਵ ਚੋਗ੍ਰਾਯ ਵਿਪ੍ਰਾਯਾਨੇਕਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ। ਰਜਸੇ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯ ਤਮਸੇऽਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਨਯੇ ।। ੫੪.

ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਭਿਆਨਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਜੋ, ਸਤੋ, ਤਮੋ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਾਯਾਨਿਤ੍ਯਰੂਪਾਯ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਾਯ ਵੈ ਨਮਃ। ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਚੈਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।। ੫੪.

ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਤੇ ਅਸਦਾ, ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ-ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਚੈਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਵੈ ਨਮਃ। ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਾਯ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਸੋਚਣ ਯੋਗ, ਸੋਚਣ-ਨਾ ਸੋਚਣ ਯੋਗ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਉਮਾਪ੍ਰਿਯਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਾਯ ਨਨ੍ਦਿਚਕ੍ਰਾਙ੍ਕਿਤਾਯ ਚ। ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਾਯ ਨਮਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਉਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਵਾ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਤੇ ਸਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਬਹੁਰੂਪਾਯ ਮੁਣ੍ਡਾਯ ਦਣ੍ਡਿਨੇऽਥ ਵਰੂਥਿਨੇ। ਨਮਃ ਕਪਾਲਹਸ੍ਤਾਯ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਯ ਸ਼ਿਖਣਿਡਨੇ ।। ੫੪.

ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਦੰਡ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਹੱਥ ਵਾਲੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਧ੍ਵਜਿਨੇ ਰਥਿਨੇ ਚੈਵ ਯਮਿਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੇ। ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਵੇਦਾਯ ਪੁਰੁषਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਚ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਚਰਿਤੈਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਦੇਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੪.

ਝੰਡਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਰੂਪ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਐਸੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵੈਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਰਾਨਨੇ ।। ੫੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਏ—

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਕ੍ਤਿਂ ਮਮ ਦੇਵਦੇਵੋ ਗਙ੍ਗਾਜਲਾਪ੍ਲਾਵਿਤਕੇਸ਼ਦੇਸ਼ਃ। ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋऽਤਿਯੋਗਾਤਿਸ਼ਯਾਦਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋ ਨ ਹਿ ਪ੍ਲੁਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਪੈਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ।। ੫੪.

ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਬੜਾ ਸੁੱਖਮ, ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਰ੍ਤृਣਾ। ਸ੍ਤੁਤੋऽਹਂ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈ ਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਸਮ੍ਭਵੈਃ ।। ੫੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਸਲਾਹੀਦਾ ਸੀ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ਹ੍ਯਹਂ ਤਸ੍ਮੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨੇ। ਤਤੋऽਹਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਵਾਚਾ ਪਿਤਾਮਹਮਥਾਬ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੫੪.

ਫਿਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੱਖਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਭਗਵਨ੍ ਭੂਤਭਵ੍ਯੇਸ਼ ਲੋਕਨਾਥ ਜਗਤ੍ਪਤੇ। ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯੇ ਤੇ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੫੪.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਆਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਮ੍ਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਕਾਰਣੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੫੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਹੇ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੁਣੋ।'

ਸੁਰਾਸੁਰੈਰ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਪਯੋਧਾਵਮ੍ਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣ। ਭਗਵਨ੍ਮੇਘ ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਤਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ, ਨੀਲੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲਾ ਇਕ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਵਿषਙ੍ਘੋਰਂ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍। ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰਿਵੋਦ੍ਭੂਤਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚ੍ਚਸਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਥੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਿ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਵਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਅਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿषਙ੍ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ; ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਂ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਭੀਤਾਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ। ਤਤ੍ ਪਿਬਸ੍ਵ ਮਹਾਦੇਵ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ । ਭਵਾਨਗ੍ਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਾ ਵੈ ਭਵਾਂਸ਼੍ਵੈਵ ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੫੪.

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਡਰ ਗਏ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਘਬਰਾ ਗਏ; 'ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ।'

ਤ੍ਵਾਮृਤੇऽਨ੍ਯੋ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿषਂ ਸੋਢੁਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇषੁ ਚ ਗੀਯਤੇ ।। ੫੪.

'ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਰਖ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।'

ਏਵਂ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ। ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਵਰਾਨਨੇ ।। ੫੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓਹੀ ਹੋਵੇ,' ਤੇ ਉਹ ਗੱਲ ਮਨ ਲੈ ਲਈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।

ਤਤੋऽਹਂ ਪਾਤੁਮਾਰਬ੍ਧੋ ਵਿषਮਨ੍ਤਕਸਨ੍ਨਿਭਮ੍। ਪਿਬਤੋ ਮੇ ਮਹਾਘੋਰਂ ਵਿषਂ ਸੁਰਭਯਙ੍ਕਰਮ੍। ਕਣ੍ਠਃ ਸਮਭਵਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਕृष੍ਣੋ ਮੇ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ ।। ੫੪.

ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਤੁਰੰਤ ਨੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।

ਤਂਦृष੍ਟ੍ਵੋ ਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਭਂ ਕਣ੍ਠੇ ਸਕ੍ਤਮਿਵੋਰਗਮ੍ । ਤਕ੍ਸ਼ਕਂ ਨਾਗਰਾਜਾਨਂ ਲੇਲਿਹਾਨਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ, ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਚੰਬੜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਰਾਜਾ ਤੱਖਕਾ ਲਪਲਪਾ ਕੇ ਓਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਅਥੋਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ। ਸ਼ੋਭਸੇ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਦੇਵ ਕਣ੍ਠੇਨਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੫੪.

ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ: 'ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਸ ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ।'

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਯਾ ਗਿਰਿਵਰਾਤ੍ਮਜੇ। ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਦੇਵਸਙ੍ਗਾਨਾਂ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚ ਵਰਾਨਨੇ ।। ੫੪.

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਂ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ...

ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਧृਤਂ ਕਣ੍ਠੇ ਵਿषਂ ਘੋਰਂ ਨੀਲਕਣ੍ਟਸ੍ਤਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ।। ੫੪.

ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨੀਲਕੰਠ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਤਤ੍ ਕਾਲਕੂਟਂ ਵਿषਮੁਗ੍ਰਤੇਜਃ ਕਣ੍ਠੇ ਮਯਾ ਪਰ੍ਵਤਰਾਜਪੁਤ੍ਰਿ। ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਮਾਨਂ ਸੁਰਦੈਤ੍ਯਸਙ੍ਘੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਜਗਾਮ ।। ੫੪.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਕੂਟ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਕੀਤਾ।

ਤਤਃ ਸੁਰਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਦੈਤ੍ਯੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਊਚੁਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਚਲਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਗਾਮਿਨਿ ।। ੫੪.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ ਵਾਲੀ।

ਅਹੋ ਬਲਂ ਵੀਰ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਸ੍ਤੇ ਅਹੋ ਪੁਨਰ੍ਯੋਗਬਲਂ ਤਵੈਵ। ਅਹੋ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵਂ ਤਵ ਦੇਵਦੇਵ ਗਙ੍ਗਾਜਲਾਸ੍ਫਾਲਿਤਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ ।। ੫੪.

ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਤੇਰਾ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਦਾ ਬਲ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵ, ਤੇਰੀ ਸਰਦਾਰੀ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਣ।

ਤ੍ਵਮੇਵ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਮृਤ੍ਯੁ ਰ੍ਵਰਦਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ। ਤ੍ਵਮੇਵ ਸੂਰ੍ਯੋ ਰਜਨੀਕਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਮੇਵ ਭੂਮਿਃ ਸਲਿਲਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ।। ੫੪.

ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਮੌਤ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈਂ।