ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤਾਨ੍ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਜਯਾਰ੍ਥੇ ਜਗृਹੁਃ ਸੁਰਾਃ। ਕृਤਾਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ॥ ੮.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਈ ਲਿਆ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜੇ ਗਏ।

ਏਤੇषਾਮਨ੍ਵਯੇ ਜਾਤਾਨ੍ ਵਿਨੀਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਦਦੁਃ । ਅਙ੍ਗਾਯ ਲੋਮਪਾਦਾਯ ਸੂਤ੍ਰਕਾਰਾਯ ਵੈ ਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿਆਣੇ ਹਾਥੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗ, ਲੋਮਪਾਦ ਤੇ ਸੂਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਦ੍ਵਿਰਦੋ ਦ੍ਵਿਰਦਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਹਸ੍ਤਾਦ੍ਧਸ੍ਤੀ ਕਰਾਤ੍ਕਰੀ। ਵਰਣਾਦ੍ਵਾਰਣੋ ਦਨ੍ਤੀ ਦਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਜਨਾਦ੍ਗਜਃ ॥ ੮.

ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੋ ਦੰਦਾਂ ਕਰਕੇ ਦਵਿਰਦ, ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਹਸਤੀ, ਸੂੰਡ ਕਰਕੇ ਕਰੀ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਵਰਨ, ਦੰਦਾਂ ਕਰਕੇ ਦੰਤੀ, ਤੇ ਗੱਜਣ ਕਰਕੇ ਗਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਞ੍ਜਰਃ ਕੁਞ੍ਜਚਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਗੋ ਨਗਵਿਰੋਧਤਃ । ਮਤਙ੍ਗਾਦਿਤਿ ਮਾਤਙ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਪੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਸਾਮਜਃ ਸਾਮਜਾਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਨਿਰ੍ਵਚਨਕ੍ਰਮਃ ॥ ੮.

ਕੁੰਜਰਾ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਕਰਕੇ, ਨਾਗ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਮਤੰਗਾ ਨੂੰ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਕੇ, ਦਵਿਪਾ ਨੂੰ ਦੋ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਮਜਾ ਨੂੰ ਸਾਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਕਰਕੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਹੈ।

ਏषਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਪਰਾਵृਤ੍ਤਿਰਿਵਾਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਾਪਜਮ੍। ਬਲਸ੍ਯਾਨਵਤੋ ਯਾ ਤੁ ਯਾ ਚੈषਾਂ ਗੂਢਮੁष੍ਕਤਾ। ਉਭਯਂ ਦਨ੍ਤਿਨਾਮੇਤਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸੂਰਸ਼ਾਪਜਮ੍ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ; ਤਾਕਤ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿੰਗ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹਨ।

ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਕਨ੍ਯਾਸੁ ਜਾਤਾ ਦਿਙ੍ਨਾਗੈਰ੍ਨਾਨਾਸਾਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤਤੋ ਗਜਾਃ ॥ ੮.

ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭੂਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭੂਤਿਸ਼੍ਚ ਨਾਮਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਤਥਾ। ਏਤਦ੍ਗਜਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਯੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ॥ ੮.

ਜਨਮ ਤੇ ਵਧਨ, ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ — ਇਹ ਸਭ ਹਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਿਭਾਵਸੁ ਹੈ।

ਕੌਸ਼ਿਕਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਗਙ੍ਗਾਯਾਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਅਞ੍ਜਨਸ੍ਯੈਕਮੂਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਨ੍ਨਾਗਵਨਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥ ੮.

ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇ ਹੋਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਤੋਂ; ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਇਕ ਹੀ ਮੂਲ ਤੋਂ, ਪੂਰਬ ਦਾ ਨਾਗ-ਵਨ ਬਣਿਆ।

ਉਤ੍ਤਰਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਞ੍ਚ ਯਤ੍। ਗਙ੍ਗੋਦ੍ਭੇਦਾਤ੍ਕਰੂषੇਭ੍ਯਃ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ॥ ੮.

ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰੂਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਾ ਦਾ ਉਹ ਵਨ ਹੈ।

ਅਪਰੇਣੋਤ੍ਕਲਾਚ੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਾਵੇਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍। ਏਕਭੂਤਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੮.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੱਦ ਤੋਂ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਆਵੇਦੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਵਾਂ, ਇਹ ਵਾਮਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਰੇਣ ਤੁ ਲੌਹਿਤ੍ਯਮਾਸਿਨ੍ਧੋਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨ ਤੁ। ਯਮਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਨੁਪਰ੍ਵਤਮੇਵ ਤਤ੍ ॥ ੮.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੱਦ ਤੋਂ ਲੌਹਿਤ ਨਦੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭੂਤਿਰ੍ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਨੁਚਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੋਃ। ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ ਕृਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਮਨਾਨ੍ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ ॥ ੮.

ਭੂਤੀ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਕਈ ਵੱਡੇ, ਕਈ ਪਤਲੇ, ਕਈ ਲੰਬੇ, ਕਈ ਛੋਟੇ, ਕਈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ।

ਲਮ੍ਬਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬੋष੍ਠਾਨ੍ ਲਮ੍ਬਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਨੋਦਰਾਨ੍। ਏਕਰੂਪਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਸ੍ਫਿਕ੍ਸ੍ਥੂਲਪਿਣ੍ਡਿਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਲਟਕਦੇ ਕੰਨ, ਲਟਕਦੇ ਹੋਠ, ਲਟਕਦੀ ਜੀਭ, ਲਟਕਦੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਇਕ ਰੂਪ, ਕਈ ਦੋ ਰੂਪ, ਕਈ ਭਾਰੀ ਕੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਪਿੰਡੇ ਵਾਲੇ।

ਸਰੋਵਰਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਨਦੀਪੁਲਿਨਵਾਸਿਨਃ। ਕृष੍ਣਾਨ੍ ਗੌਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨੀਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾਰੁਣਾਨ੍ ॥ ੮.

ਜੋ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਕਾਲੇ, ਕਈ ਗੋਰੇ, ਕਈ ਨੀਲੇ, ਕਈ ਚਿੱਟੇ, ਕਈ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।

ਬਭ੍ਰੂਨ੍ ਵੈ ਸ਼ਬਲਾਨ੍ ਧੂਮ੍ਰਾਨ੍ ਕਦ੍ਰੂਨ੍ ਰਾਸਭਦਾਰੂਣਾਨ੍। ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਹृषੀਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਯਜੋਪਵੀਤਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਭੂਰੇ, ਚਿੱਟ-ਚੱਟੇ, ਧੂੰਏਂ ਜਿਹੇ, ਪੀਲੇ, ਰੁੱਖੇ ਜੰਗਲੀ ਗਧਿਆਂ ਵਾਂਗ; ਕਈ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਖੜੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।

ਵਿਸृष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਕृਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਾਨੇਕਲੋਚਨਾਨ੍। ਬਹੁਸ਼ੀਰ੍षਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੀਰ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਏਕਸ਼ੀਰ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਰ੍षਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਉਭਰੇ ਅੱਖਾਂ, ਵਿਗੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਪਤਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਈ ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਬਹੁਤ ਸਿਰ, ਕਈ ਬਿਨਾ ਸਿਰ, ਕਈ ਇਕ ਸਿਰ ਵਾਲੇ।

ਚਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਟਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਰੋਮਾਨ੍ ਰੋਮਸ਼ਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਅਨ੍ਧਾਂਸ੍ਵ ਜਟਿਲਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਞ੍ਜਾਨ੍ ਹੇषਕਵਾਮਨਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਜਟਾ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ, ਤੇ ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿੰਮ੍ਹਦੇ।

ਸਰੋਵਰਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਨਦੀਪੁਲਿਨਸੇਵਿਨਃ। ਏਕਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਮਹਾਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਾਨਕਰ੍ਣਿਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਇਕ ਕੰਨ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਵਾਲੇ।

ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੋ ਨਖਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਕਾਨ੍। ਏਕਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਹਸ੍ਤਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਨਖ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਦੰਦ ਦੇ, ਦੋ ਜੀਭ ਵਾਲੇ; ਇਕ ਹੱਥ, ਦੋ ਹੱਥ, ਤਿੰਨ ਹੱਥ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਹੱਥ ਵਾਲੇ।

ਏਕਪਾਦਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਪਾਦਾਨ੍ ਬਹੁਪਾਦਕਾਨ੍ । ਮਹਾਯੋਗਾਨ੍ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਸੁਤਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਬਲਾਨ੍ ॥ ੮.

ਇਕ ਪੈਰ, ਦੋ ਪੈਰ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੈਰ ਵਾਲੇ; ਵੱਡੀ ਜੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਘਣੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਬਲ ਵਾਲੇ।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਾਨਪ੍ਰਤਿਘਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨ੍ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ । ਘੋਰਾਨ੍ ਕ੍ਰੂਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮੇਧ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ ਸਵਾਦਿਨਃ ॥ ੮.

ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ; ਡਰਾਉਣੇ, ਕਠੋਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ, ਨੇਕ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।

ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਹਾਜਿਹ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਕਰ੍ਣਾਨ੍ਮਹਾਨਨਾਨ੍। ਹਸ੍ਤਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਖਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕਪਾਲਿਨਃ ॥ ੮.

ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਜੀਭ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਵੱਡਾ ਜਬਾ; ਹੱਥ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।

ਧਨ੍ਵਿਨੋ ਮੁਦ੍ਗਰਧਰਾਨਸਿਸ਼ੂਲਧਰਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾਨ੍ ਦੀਪ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰ ਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇषਨਾਨ੍ ॥ ੮.

ਧਨੁਧਾਰੀ, ਗੜ੍ਹਾ, ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ; ਚਮਕਦੇ ਮੂੰਹ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ।

ਅਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੁਰੂਪਾਨ੍ ਸੁਰੂਪਕਾਨ੍ । ਰਾਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਾਚਰਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਦਿਵਾਚਰਾਨ੍। ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਰਾਨ੍ ਸੁਦੁष੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਘੋਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵੈ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ ੮.

ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ; ਰਾਤ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਕੁਝ ਨਰਮ, ਦਿਨ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ।

ਪਰਤ੍ਵੇ ਚ ਭਯਂ ਦੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਗਤਮਾਨਸਾਃ। ਨੈषਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾऽਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ ॥ ੮.

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਡਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰੇਤਸ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਨ੍ਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭੂਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਯੋਗਿਨਾਮ੍। ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੂਤ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਸੰਯਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਭੂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਪਿਸ਼ਾ ਚੈਵ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡੀਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਞ੍ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੁਨਃ । ਮਿਥੁਨਾਨਿ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨ ਚ। ਕਪਿਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ ॥ ੮.

ਕਪੀਲੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਏ, ਤੇ ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵੀ; ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਸਾਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਯੁਗ੍ਮਾਨਿ षੋਡਸ਼ਾਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ। ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰੁषਾਦਾਂਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਨ੍ ॥ ੮.

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ।

ਛਗਲਸ਼੍ਛਗਲੀ ਚੈਵ ਵਕ੍ਰੋ ਵਕ੍ਰਮੁਖੀ ਤਥਾ। षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਗਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੂਚੀ ਸੂਚੀਮੁਖਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਚਗਲਾ ਤੇ ਚਗਲੀ, ਵਕਰਾ ਤੇ ਵਕਰਮੁਖੀ, ਸੂਚੀ ਤੇ ਸੂਚੀਮੁਖਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।