ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਰਾਣਾਮਸੁਰਾਣਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ।। ੫੪.

ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ। ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਮਹੋਦਧੌ ।। ੫੪.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇਓ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਉਪਜਿਆ ਸੀ।

ਵਿषਂ ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਕਾਲਕੂਟੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਯੇਨ ਪ੍ਰੋਦ੍ਭੂਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕृਤਕृष੍ਣੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ।। ੫੪.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇ 'ਕਾਲਕੂਟ' ਨਾਂਕ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਉਪਜ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਾਰਦਨ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰਹਞ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸੁਰਪੁਙ੍ਗਵਾਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੋਢੁਂ ਵੇਗਮਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਤ੍ ।। ੫੪.

ਉਸ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਸਹਿ ਸਕਿਆ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਝਗਰ੍ਭਾਭਃ ਪਝਯੋਨਿਰਯੋਨਿਜਃ । ਤਤਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮਾਰਬ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੫੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਕੋਖ ਵਾਲੇ, ਆਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇऽਨੇਕਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ। ਨਮਃ ਪਿਨਾਕਹਸ੍ਤਾਯ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।। ੫੪.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਵਜਰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਨਮਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਾਥਾਯ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ਪਤਯੇ ਨਮਃ। ਨਮਃ ਸੁਰਾਰਿਸਂਹਰ੍ਤ੍ਰੇ ਤਾਪਸਾਯ ਤ੍ਰਿਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ ।। ੫੪.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ।

ਬ੍ਰਹਮਣੇ ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਚੈਵ ਤੇ ਨਮਃ। ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਚੈਵ ਯੋਗਾਯ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।। ੫੪.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ, ਜੋ ਯੋਗ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਹੈਂ।

ਮਨ੍ਮਤਾਙ੍ਗਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕਾਲਕਾਲਾਯ ਵੈ ਨਮਃ। ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਚ ਸੁਰੇਸ਼ਾਯ ਦੇਵਦੇਵਾਯ ਤੇ ਨਮਃ। ੫੪.

ਕਾਮਦੇਵ ਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ, ਰੁਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਕਪਰ੍ਦਿਨੇ ਕਰਾਲਾਯ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯ ਕਪਾਲਿਨੇ। ਵਿਰੂਪਾਯੈਕਰੂਪਾਯ ਸ਼ਿਵਾਯ ਵਰਦਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਜਟਾਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਲੱਖਣ, ਇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਪੁਰਘ੍ਨਾਯ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਯ ਮਾਤॄਣਾਮ੍ਪਤਯੇ ਨਮਃ। ਬੁਦ੍ਧਾਯ ਚੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਮੁਕ੍ਤਾਯ ਕੇਵਲਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਤ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਨਮਃ ਕਮਲਹਸ੍ਤਾਯ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਯ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੇ । ਲੋਕ ਤ੍ਰਯਵਲਿਧਾਤ੍ਰੇ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਵਰੁਣਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਕਮਲ ਹੱਥ ਵਾਲੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਵਰੁਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਅਗ੍ਰਾਯ ਚੈਵ ਚੋਗ੍ਰਾਯ ਵਿਪ੍ਰਾਯਾਨੇਕਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ। ਰਜਸੇ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯ ਤਮਸੇऽਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਨਯੇ ।। ੫੪.

ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਭਿਆਨਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਜੋ, ਸਤੋ, ਤਮੋ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਾਯਾਨਿਤ੍ਯਰੂਪਾਯ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਾਯ ਵੈ ਨਮਃ। ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਚੈਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।। ੫੪.

ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਤੇ ਅਸਦਾ, ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ-ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਚੈਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਵੈ ਨਮਃ। ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਾਯ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਸੋਚਣ ਯੋਗ, ਸੋਚਣ-ਨਾ ਸੋਚਣ ਯੋਗ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਉਮਾਪ੍ਰਿਯਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਾਯ ਨਨ੍ਦਿਚਕ੍ਰਾਙ੍ਕਿਤਾਯ ਚ। ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਾਯ ਨਮਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਯ ਚ ।। ੫੪.

ਉਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਵਾ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਤੇ ਸਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਬਹੁਰੂਪਾਯ ਮੁਣ੍ਡਾਯ ਦਣ੍ਡਿਨੇऽਥ ਵਰੂਥਿਨੇ। ਨਮਃ ਕਪਾਲਹਸ੍ਤਾਯ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਯ ਸ਼ਿਖਣਿਡਨੇ ।। ੫੪.

ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਦੰਡ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਹੱਥ ਵਾਲੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਧ੍ਵਜਿਨੇ ਰਥਿਨੇ ਚੈਵ ਯਮਿਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੇ। ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਵੇਦਾਯ ਪੁਰੁषਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਚ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਚਰਿਤੈਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਦੇਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੪.

ਝੰਡਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਰੂਪ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਐਸੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵੈਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਰਾਨਨੇ ।। ੫੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਏ—

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਕ੍ਤਿਂ ਮਮ ਦੇਵਦੇਵੋ ਗਙ੍ਗਾਜਲਾਪ੍ਲਾਵਿਤਕੇਸ਼ਦੇਸ਼ਃ। ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋऽਤਿਯੋਗਾਤਿਸ਼ਯਾਦਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋ ਨ ਹਿ ਪ੍ਲੁਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਪੈਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ।। ੫੪.

ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਬੜਾ ਸੁੱਖਮ, ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਰ੍ਤृਣਾ। ਸ੍ਤੁਤੋऽਹਂ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈ ਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਸਮ੍ਭਵੈਃ ।। ੫੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਸਲਾਹੀਦਾ ਸੀ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ਹ੍ਯਹਂ ਤਸ੍ਮੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨੇ। ਤਤੋऽਹਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਵਾਚਾ ਪਿਤਾਮਹਮਥਾਬ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੫੪.

ਫਿਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੱਖਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਭਗਵਨ੍ ਭੂਤਭਵ੍ਯੇਸ਼ ਲੋਕਨਾਥ ਜਗਤ੍ਪਤੇ। ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯੇ ਤੇ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੫੪.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਆਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਮ੍ਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਨ੍ਨਾਥ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਕਾਰਣੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੫੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਹੇ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੁਣੋ।'

ਸੁਰਾਸੁਰੈਰ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਪਯੋਧਾਵਮ੍ਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣ। ਭਗਵਨ੍ਮੇਘ ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਤਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ, ਨੀਲੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲਾ ਇਕ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਵਿषਙ੍ਘੋਰਂ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍। ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰਿਵੋਦ੍ਭੂਤਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚ੍ਚਸਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਥੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਿ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਵਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਅਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿषਙ੍ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ; ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਂ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਭੀਤਾਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ। ਤਤ੍ ਪਿਬਸ੍ਵ ਮਹਾਦੇਵ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ । ਭਵਾਨਗ੍ਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਾ ਵੈ ਭਵਾਂਸ਼੍ਵੈਵ ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੫੪.

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਡਰ ਗਏ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਘਬਰਾ ਗਏ; 'ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ।'

ਤ੍ਵਾਮृਤੇऽਨ੍ਯੋ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿषਂ ਸੋਢੁਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇषੁ ਚ ਗੀਯਤੇ ।। ੫੪.

'ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਰਖ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।'