ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬੋष੍ਠੈਸ੍ਤਾਲਜਙ੍ਘੈਸ੍ਤਥਾਪਰੈਃ। ਗੌਕਰ੍ਣੈਰੇਕਕਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਕਰ੍ਣੈਰਕਰ੍ਣਕੈਃ ।। ੫੪.

ਕੁਝ ਛੋਟੀ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਤਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਗਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਨ, ਇਕ ਕੰਨ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ,

ਬਹੁਪਾਦੈਰ੍ਮਹਾਪਾਦੈਰੇਕਪਾਦੈਰਪਾਦਕੈਃ। ਬਹੁਸ਼ੀਰ੍षੈਰ੍ਮਹਾਸ਼ੀਰ੍षੈਰੇਕਸ਼ੀਰ੍षੈਰਸ਼ੀਰ੍षਕੈਃ ।। ੫੪.

ਕਈ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ,

ਬਹੁਨੇਤ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਨੇਤ੍ਰੈਰੇਕਨੈਤ੍ਰੈਰਨੈਤ੍ਰਕੈਃ । ਏਵਂਵਿਧੈਰ੍ਮਹਾਯੋਗਿਭੂਤੈਰ੍ਭੂਤਪਤਿਰ੍ਵृਤਃ ।। ੫੪.

ਕਈ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ— ਐਸੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਰਤ੍ਨਭੂषਿਤੇ ਸ਼ਿਲਾਤਲੇ ਹੇਮਮਯੇ ਮਨੋਰਮੇ। ਸੁਖੋਪਵਿष੍ਟਂ ਮਦਨਾਙ੍ਗਨਾਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਗਿਰਿਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ।। ੫੪.

ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੌਕੀ, ਜੋ ਸਾਫ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।

ਭਗਵਨ੍ ਭੂਤਭਵ੍ਯੇਸ਼ ਗੋਵृषਾਙ੍ਕਿਤਸ਼ਾਸਨ। ਤਵ ਕਣ੍ਠੇ ਮਹਾਦੇਵ ਭ੍ਰਾਜਤੇऽਮ੍ਬੁਦਸ਼ਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਭੂਤ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝੰਡਾ ਉੱਤੇ ਬੈਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣਂ ਨਾਤਿਸ਼ੁਬ੍ਰਂ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਚਯੋਪਮਮ੍। ਕਿਮਿਦਂ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਦੇਵ ਕਣ੍ਠੇ ਕਾਮਾਙ੍ਗ ਨਾਸ਼ਨ ।। ੫੪.

ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਫਿੱਕਾ। ਇਹ ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਦੀ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਕਾਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ?

ਕੋ ਹੇਤੁਃ ਕਾਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚ ਕਣ੍ਠੇ ਨੀਲਤ੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿਮੇ ।। ੫੪.

ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਨੀਲਾਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਹਿਮਾ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯਃ । ਕਥਾਂ ਮਙ੍ਗਲਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ ।। ੫੪.

ਪਾਰਵਤੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਮਥ੍ਯਮਾਨੇऽਮृਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇ ਸੁਰਦਾਨਵੈਃ। ਅਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿषਂ ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ ਵਿਸ਼ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰਾਨਨੇ। ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਤਿਕਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਗਣਾਨ੍ ਭੀਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋ ਵਾਚ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਭੋ ਮਹਾਭਾਗਾ ਭੀਤਾ ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਚੇਤਸਃ ।। ੫੪.

ਭੈਤਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਕਿਉਂ ਹੋ?'

ਮਯਾष੍ਟਗੁਣਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਭਵਤਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍। ਕੇਨ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾ ਯੂਯਂ ਵੈ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੫੪.

'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸ ਨੇ ਘਟਾਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ?'

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਾ ਯੂਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਃ। ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੇ ਨ ਸੋऽਸ੍ਤੀਹ ਆਜ੍ਞਾਂ ਯੋ ਮੇ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ ।। ੫੪.

'ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਸਭ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੇ।'

ਵਿਮਾਨਗਾਮਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਗਾਮਿਨਃ। ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮੇ ਚਾਧਿਭੂਤੇ ਚ ਅਧਿਦੈਵੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯੂਯਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤੁਮ੍ ।। ੫੪.

'ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋ। ਆਤਮਕ, ਭੌਤਿਕ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।'

ਤਤ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਭਯੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾ ਮृਗਾਃ ਸਿਂਹਾਰ੍ਦਿਤਾ ਇਵ। ਕਿਂ ਦੁਃਖਂ ਕੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪਃ ਕੁਲੋ ਵਾ ਭਯਮਾਗਤਮ੍। ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸ਼ੀਗ੍ਰਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਥ ।। ੫੪.

'ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਭੈਤਰੇ ਹੋ? ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ, ਕਿਹੜਾ ਕਲੇਸ਼ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਖਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।'

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੈ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਊਚੁਸ੍ਤੇ ऋषਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧ੍ਧਂ ਸੁਰਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਦਾਨਵਾਃ ।। ੫੪.

ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਸੁਰਾਸੁਰੈਰ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਪਾਥੋਧੌ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ। ਭੁਜਙ੍ਗਭृਙ੍ਗਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਨ੍ਨਿਭਮ੍। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਵਿषਂ ਘੋਰਂ ਸਂਵਰ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ।। ੫੪.

ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੱਤ-ਤੱਤ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ, ਕਾਲੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਡਰਾਉਣਾ ਵਿਸ਼ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰਿਵੋਦ੍ਭੂਤਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਿ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੫੪.

ਉਹ ਕਾਲ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਿਆ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ।

ਵਿषੇਣੋਤ੍ਤਿष੍ਠਮਾਨੇਨ ਕਾਲਾਨਲਸਮਤ੍ਵਿषਾ। ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੋ ਰਕ੍ਤਗੌਰਾਙ੍ਗਃ ਕृਤਕृष੍ਣੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ।। ੫੪.

ਉਸ ਵਿਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲਾਲ ਤੇ ਗੋਰਾ ਸੀ, ਸੜ ਗਿਆ ਤੇ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਰਕ੍ਤਗੌਰਾਙ੍ਗਂ ਕृਤਕृष੍ਣਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍। ਭੀਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾਃ ।। ੫੪.

ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਲਾਲ-ਗੋਰਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਗਏ।

ਸੁਰਾਣਾਮਸੁਰਾਣਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ।। ੫੪.

ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ। ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਮਹੋਦਧੌ ।। ੫੪.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇਓ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਉਪਜਿਆ ਸੀ।

ਵਿषਂ ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਕਾਲਕੂਟੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਯੇਨ ਪ੍ਰੋਦ੍ਭੂਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕृਤਕृष੍ਣੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ।। ੫੪.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇ 'ਕਾਲਕੂਟ' ਨਾਂਕ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਉਪਜ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਾਰਦਨ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰਹਞ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸੁਰਪੁਙ੍ਗਵਾਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੋਢੁਂ ਵੇਗਮਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਤ੍ ।। ੫੪.

ਉਸ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਸਹਿ ਸਕਿਆ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਝਗਰ੍ਭਾਭਃ ਪਝਯੋਨਿਰਯੋਨਿਜਃ । ਤਤਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮਾਰਬ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੫੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਕੋਖ ਵਾਲੇ, ਆਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇऽਨੇਕਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ। ਨਮਃ ਪਿਨਾਕਹਸ੍ਤਾਯ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।। ੫੪.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਵਜਰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਨਮਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਾਥਾਯ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ਪਤਯੇ ਨਮਃ। ਨਮਃ ਸੁਰਾਰਿਸਂਹਰ੍ਤ੍ਰੇ ਤਾਪਸਾਯ ਤ੍ਰਿਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ ।। ੫੪.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ।

ਬ੍ਰਹਮਣੇ ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਚੈਵ ਤੇ ਨਮਃ। ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਚੈਵ ਯੋਗਾਯ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।। ੫੪.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ, ਜੋ ਯੋਗ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਹੈਂ।

ਮਨ੍ਮਤਾਙ੍ਗਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕਾਲਕਾਲਾਯ ਵੈ ਨਮਃ। ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਚ ਸੁਰੇਸ਼ਾਯ ਦੇਵਦੇਵਾਯ ਤੇ ਨਮਃ। ੫੪.

ਕਾਮਦੇਵ ਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ, ਰੁਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।