ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮੁਨੀਨਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪृਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੈ ਵਾਯੁਂ ਵਾਯੁਪਰ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭੋਜਨਾਃ ।। ੫੪.

ਅੱਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਸਾਹ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵਾਯੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।

ਨੀਲਕਣ੍ਠੇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪਵਨਸਤ੍ਤਮ। ਏਤਦ੍ਦੁਹ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾਂ ਵਰਾਃ ।। ੫੪.

ਹੇ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਤੂੰ ਨੀਲਕੰਠ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤਦ੍ਵਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨ। ਨੀਲਤਾ ਯੇਨ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਕਾਰਣੇਨਾਮ੍ਬਿਕਾਪਤੇਃ ।। ੫੪.

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੰਜਨ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਗਲੇ ਦਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾ ਮਹੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਵ ਵਕ੍ਰਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਯਾਵਦ੍ਵਾਚਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਯੇਰਿਤਾਃ ।। ੫੪.

ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੂੰ ਬੋਲਦਾ ਰਹੇਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਰਥਕ ਹਨ।

ਵਰ੍ਣਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਵਾਯੌ ਵਾਗ੍ਵਿਧਿਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਜ੍ਞਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਮਥੋਤ੍ਸਾਹ ਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਾਯੋ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ।। ੫੪.੧੩ . ਤ੍ਵਯਿ ਨਿष੍ਪਨ੍ਦਮਾਨੇ ਤੁ ਸ਼ੇषਾ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਃ। ਯਤ੍ਰ ਵਾਚੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੇਹਬਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਾਃ ।। ੫੪.

ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੋਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵਾਯੂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਬੋਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਢ ਟਿਕਾਉਣੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਸਦ੍ਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਦਾਨਿਲ। ਨਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਦृਤੇਸ਼़ਸ੍ਤਿ ਸਮੀਰਣ ।। ੫੪.

ਉਥੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਿਆਪਕ ਵਾਯੂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਸਮੀਰਨ।

ਏष ਵੈ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਤੋऽਨਿਲ। ਵੇਤ੍ਥ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਂ ਦੇਵਂ ਮਨੋਨਾਯਕਮੀਸ੍ਵਰਮ੍ ।। ੫੪.

ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਵਾਯੂ ਹੈਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਬੋਲ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਨ ਦੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਕਣ੍ਠਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕृਤਾ ਰੂਪਵਿਕ੍ਰਿਯਾ। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਤਸ੍ਤੇषਾਮृषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨਾਮ੍। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕ ਨਮਸ੍ਕृਤਃ ।। ੫੪.

ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਗਲੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁੱਕੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਰਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵੇਦਨਿਰ੍ਣਯਤਤ੍ਪਰਃ। ਵਸਿष੍ਠੋ ਨਾਮ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਨਸੋ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੫੪.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਨੇਕ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਪ੍ਰਪਚ੍ਛ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਂ ਵੈ ਮਯੂਰਵਰਵਾਹਨਮ੍। ਮਹਿषਾਸੁਰਨਾਰੀਣਾਂ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਤਸ੍ਕਰਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਸ ਨੇ ਮਯੂਰ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਕਾਜਲ ਚੁਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਤਿਕੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਮਹਾਸੇਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍। ਉਮਾਮਨਃਪ੍ਰਹਰ੍षੇਣ ਬਾਲਕਂ ਛਝਰੂਪਿਣਮ੍ ।। ੫੪.

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਸੇਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਮਾ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਛੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਜੀਵਿਤਹਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਪਾਰ੍ਵਤੀਹृਦਿ ਨਨ੍ਦਨਮ੍। ਵਸਿष੍ਠਃ ਪृਚ੍ਛਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।। ੫੪.

ਕਰੌਂਚ ਦਾ ਜੀਵਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲੀ ਕਾਰਤਿਕੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਹਰਨਨ੍ਦਾਯ ਉਮਾਗਰ੍ਭ ਨਮੋ ऽਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਨਮਸ੍ਤੇ ਅਗ੍ਨਿਗਰ੍ਭਾਯ ਗਙ੍ਗਾਗਰ੍ਭ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੪.

ਹੇ ਹਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਗ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਸ਼ਰਗਰ੍ਭਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸੁਤ। ਨਮੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਨੇਤ੍ਰਾਯ षਣ੍ਮੁਖਾਯ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੪.

ਤੀਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਛੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਹਸ੍ਤਾਯ ਦਿਵ੍ਯਘਣ੍ਟਾਪਤਾਕਿਨੇ। ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸੇਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ਼ਿਖਿਵਾਹਨਮ੍ ।। ੫੪.

ਹਥ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਘੰਟੀ ਤੇ ਝੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਸੇਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਯੂਰ ਤੇ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਯਦੇਤਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਭਮ੍। ਤਤ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਣ੍ਠੇ ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਸਂਪ੍ਰਭੇ ।। ੫੪.

ਜੋ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ, ਸਫੈਦ ਸੁੰਦਰ ਅੰਜਨ ਵਰਗਾ, ਗਲ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?

ਏਤਦਾਪ੍ਤਾਯ ਭਕ੍ਤਾਯ ਦਾਨ੍ਤਾਯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤੇ। ਕਥਾਂ ਮਙ੍ਗਲਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਭਾਗ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ ।। ੫੪.

ਇਸ ਸੱਚੇ, ਭਗਤਿ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੁਰਾਰਿਬਲਸੂਦਨਃ ।। ੫੪.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾ ਤੇਜੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰृਣੁष੍ਵ ਵਦਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਵਚੋ ਮਮ। ਉਮੋਤ੍ਸਙ੍ਗਨਿਵਿष੍ਟੇਨ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੫੪.

ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾ ਸਹ ਸਂਵਾਦਃ ਸ਼ਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਤਦਹਙ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੫੪.

ਪਾਰਵਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸੁਖ ਲਈ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।

ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰਿਤੇ। ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਕੀਰ੍ਣੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕੋਪਸ਼ੋਭਿਤੇ ।। ੫੪.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ,

षਟ੍‌ਪਦੋਦ੍ਗੀਤਬਹੁਲੇ ਧਾਰਾਸਮ੍ਪਾਤਨਾਦਿਤੇ। ਮਤ੍ਤਕ੍ਰੌਞ੍ਚਮਯੂਰਾਣਾਂ ਨਾਦੈਰੁਦ੍ਘੁष੍ਟਕਨ੍ਦਰੇ ।। ੫੪.

ਜਿੱਥੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ, ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮਸਤ ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੁਫਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ,

ਅਪ੍ਸਰੋਗਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣੇ ਕਿਨ੍ਨਰੈਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤੇ । ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਜਾਤੀਨਾਂ ਵੀਰੁਦ੍ਭਿਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੇ ।। ੫੪.

ਜਿੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਹਨ, ਕਿਨਰਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵੰਜੀਵਕ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹੈ,

ਕੋਕਿਲਾਰਾਵਮਧੁਰੇ ਸਿਦ੍ਧ ਚਾਰਣਸੇਵਿਤੇ। ਸੌਰਭੈਯੀਨਿਨਾਦਾਢ੍ਯੇ ਅਧਸ੍ਤਨਿਤਨਿਃਸ੍ਵਨੇ ।। ੫੪.

ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੌਰਭੇਯ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਹੈ,

ਵਿਨਾਯਕਭਯੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨੇ ਕੁਞ੍ਜਰੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਕਨ੍ਦਰੇ। ਵੀਣਾਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषੈਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਰਮੈਃ ।। ੫੪.

ਜਿੱਥੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ,

ਦੋਲਾਲਮ੍ਬਿਤਸਮ੍ਪਾਤੇ ਵਨਿਤਾਸਙ੍ਘਸੇਵਿਤੇ। ਧ੍ਵਜੈਰ੍ਲਮ੍ਬਿਤਦੋਲਾਨਾਂ ਘਣ੍ਠਾਨਾਂ ਨਿਨਦਾਕੁਲੇ ।। ੫੪.

ਝੂਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਝੂਲਿਆਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਮਹਿਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ,

ਮੁਖਮਰ੍ਦਲਵਾਦਿਤ੍ਰੈਰ੍ਬਲਿਨਾਂ ਸ੍ਫੋਟਿਤੈਸ੍ਤਥਾ। ਕ੍ਰੀਡਾਰਵਵਿਚਾਰਾਣਾਂ ਨਿਰ੍ਘੋषੈਃ ਪੂਰ੍ਣਮਨ੍ਦਿਰੇ ।। ੫੪.

ਮੁਖ ਮਰਦਲ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਧੁਨਾਂ, ਤੇ ਖੇਡ ਰਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਾਸੈਃ ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਜਨਨੈਰ੍ਵਿਕਰਾਲਮੁਖੈਸ੍ਤਥਾ। ਦੇਹਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰੀਡਿਤਗਣੇਸ਼੍ਚਰੈਃ ।। ੫੪.

ਹਾਸੇ, ਡਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲੇ ਚਿਹਰੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ, ਜਦੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਥੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ,

ਵਜ੍ਰਸ੍ਫਟਿਕਸੋਪਾਨ ਚਿਤ੍ਰਪਟ੍ਟਿਸ਼ਿਲਾਤਲੈਃ। ਵ੍ਯਾਧ੍ਰਸਿਂਹਮੁਖੈਸ਼ਚਵਾਨ੍ਯੈਰ੍ਗਜਵਾਜਿਮੁਖੈਸ੍ਤਥਾ ।। ੫੪.

ਵਜਰ ਤੇ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਿੜੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ,