ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤੋ ਬृਹਤ੍ਸਾਮਾ षਡ੍ਦਨ੍ਤੋ ਦਨ੍ਤ ਪੁष੍ਪਵਾਨ੍। ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਹਚਾਰਿਵਿषਾਣਿਤਃ ॥ ੮.

ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮਾ, ਛੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੰਤਪੁਸ਼ਪਵਾਨ, ਅਤੇ ਤਾਮਰਵਰਣ — ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

ਅਨ੍ਵਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲਮ੍ਬੋष੍ਠਾਸ਼੍ਚਾਰੁਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ। ਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾ ਨਾਨਾਪੀਡਾਯਤਾਨਨਾਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੋਂਠ ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਿਹਰੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ, ਸਰੂਤ, ਤੇਜ਼ ਮਿਜਾਜ਼, ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵਾਮਦੇਵੋऽਞ੍ਜਨਸ਼੍ਯਾਮਃ ਸਾਮ੍ਨੋ ਜਜ੍ਞੇऽਥ ਵਾਮਨਃ। ਭਾਰ੍ਯਾ ਚੈਵਾਙ੍ਗਦਾ ਤਸ੍ਯ ਨੀਲਵਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੌ ਸੁਤੌ ॥ ੮.

ਵਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਸਾਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਵਾਮਨ ਆਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਂਗਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਨੀਲੇ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਚਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋ ਗ੍ਰੀਵਾ ਵ੍ਯੂਢੋਰਸ੍ਕਾਸ੍ਤਰਸ੍ਵਿਨਃ। ਨਰੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਃ ਕੁਲੇ ਤੇषਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਕृਤਾ ਗਜਾਃ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾ ਦੀ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਖੰਭੇ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਤੇਜ਼-ਚਲਾਕ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਵਿਅੰਗ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਸ੍ਤੁ ਰੂਪੇਣ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੋ ਗਜਃ । ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਹਾਰੀ ਸਮ੍ਪਾਤੀ ਪृਥੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਿਸੁਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ॥ ੮.

ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹਾਥੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਾਰੀ, ਸੰਪਾਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਥੁਚਿੱਤਿ ਹਨ।

ਪਸ਼ਵੋ ਦੀਰ੍ਘਤਾਲ੍ਵੌष੍ਠਾਃ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਸ਼ਿਰੋਦਰਾਃ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮृਦੁਸਮ੍ਭੂਤਾ ਵਂਸ਼ੇ ਤਸ੍ਯ ਮਤਙ੍ਗਜਾਃ ॥ ੮.

ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਤੇ ਹੋਂਠ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਰ ਤੇ ਪੇਟ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮਤੰਗ ਹਾਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਞ੍ਜਨਾਦਞ੍ਜਨਾ ਸਾਮ੍ਨੋ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਚਾਞ੍ਜਨਾਵਤੀ। ਏਵਂ ਮਾਤਾ ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਥਿਤਾਯੁਰਜਃਸੁਤੌ ॥ ੮.

ਅੰਜਨਾ ਤੋਂ ਅੰਜਨਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਸਾਮਨ ਤੋਂ ਅੰਜਨਾਵਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਯੁਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਮਹਾਵਿਭਕ੍ਤਸ਼ਿਰਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਜੀਮੂਤਸਨ੍ਨਿਭਾਃ। ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ਸੁਵਰ੍ष੍ਮਾਣਃ ਪਦ੍ਮਾਭਾਃ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਃ। ਸ਼ੂਨਾਃ ਪੀਤਾਯਤਮੁਖਾ ਗਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਯੇऽਭਵਨ੍ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਸੋਹਣੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਗੋਲ-ਗੋਲ, ਦੰਦ-ਰਹਿਤ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਲੰਬੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਜਜ੍ਞੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਸਾਮ੍ਨਃ ਪਿਙ੍ਗਲਾ ਕੁਮੁਦਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਪਿਙ੍ਗਲਾਯਾਃ ਸੁਤੌ ਤਸ੍ਯਾ ਮਹਾਪਦ੍ਮੋਰ੍ਮਿਮਾਲਿਨੌ ॥ ੮.

ਚੰਦਰਮਸ ਤੇ ਸਾਮਨ ਤੋਂ ਪਿੰਗਲਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਪਦਮ ਤੇ ਉਰਮੀਮਾਲੀ ਸਨ।

ਸਮਾਯਵਰਦਾਂਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਬਲਿਨੋਦਰਾਨ੍ । ਹਸ੍ਤਿਯੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਨਾਗਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਯ ਕੁਲੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ॥ ੮.

ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਨ ਦਾਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਮਿਜਾਜ਼, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਪੇਟ, ਤੇ ਹਾਥੀ-ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਤਾਨ੍ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਜਯਾਰ੍ਥੇ ਜਗृਹੁਃ ਸੁਰਾਃ। ਕृਤਾਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ॥ ੮.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਈ ਲਿਆ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜੇ ਗਏ।

ਏਤੇषਾਮਨ੍ਵਯੇ ਜਾਤਾਨ੍ ਵਿਨੀਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਦਦੁਃ । ਅਙ੍ਗਾਯ ਲੋਮਪਾਦਾਯ ਸੂਤ੍ਰਕਾਰਾਯ ਵੈ ਦ੍ਵਿਪਾਨ੍ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿਆਣੇ ਹਾਥੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗ, ਲੋਮਪਾਦ ਤੇ ਸੂਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਦ੍ਵਿਰਦੋ ਦ੍ਵਿਰਦਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਹਸ੍ਤਾਦ੍ਧਸ੍ਤੀ ਕਰਾਤ੍ਕਰੀ। ਵਰਣਾਦ੍ਵਾਰਣੋ ਦਨ੍ਤੀ ਦਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਜਨਾਦ੍ਗਜਃ ॥ ੮.

ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੋ ਦੰਦਾਂ ਕਰਕੇ ਦਵਿਰਦ, ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਹਸਤੀ, ਸੂੰਡ ਕਰਕੇ ਕਰੀ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਵਰਨ, ਦੰਦਾਂ ਕਰਕੇ ਦੰਤੀ, ਤੇ ਗੱਜਣ ਕਰਕੇ ਗਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਞ੍ਜਰਃ ਕੁਞ੍ਜਚਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਗੋ ਨਗਵਿਰੋਧਤਃ । ਮਤਙ੍ਗਾਦਿਤਿ ਮਾਤਙ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਪੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਸਾਮਜਃ ਸਾਮਜਾਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਨਿਰ੍ਵਚਨਕ੍ਰਮਃ ॥ ੮.

ਕੁੰਜਰਾ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਕਰਕੇ, ਨਾਗ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਮਤੰਗਾ ਨੂੰ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਕੇ, ਦਵਿਪਾ ਨੂੰ ਦੋ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਮਜਾ ਨੂੰ ਸਾਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਕਰਕੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਹੈ।

ਏषਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਪਰਾਵृਤ੍ਤਿਰਿਵਾਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਾਪਜਮ੍। ਬਲਸ੍ਯਾਨਵਤੋ ਯਾ ਤੁ ਯਾ ਚੈषਾਂ ਗੂਢਮੁष੍ਕਤਾ। ਉਭਯਂ ਦਨ੍ਤਿਨਾਮੇਤਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸੂਰਸ਼ਾਪਜਮ੍ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ; ਤਾਕਤ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿੰਗ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹਨ।

ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਕਨ੍ਯਾਸੁ ਜਾਤਾ ਦਿਙ੍ਨਾਗੈਰ੍ਨਾਨਾਸਾਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤਤੋ ਗਜਾਃ ॥ ੮.

ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭੂਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭੂਤਿਸ਼੍ਚ ਨਾਮਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਤਥਾ। ਏਤਦ੍ਗਜਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਯੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ॥ ੮.

ਜਨਮ ਤੇ ਵਧਨ, ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ — ਇਹ ਸਭ ਹਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਿਭਾਵਸੁ ਹੈ।

ਕੌਸ਼ਿਕਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਗਙ੍ਗਾਯਾਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਅਞ੍ਜਨਸ੍ਯੈਕਮੂਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਨ੍ਨਾਗਵਨਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥ ੮.

ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇ ਹੋਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਤੋਂ; ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਇਕ ਹੀ ਮੂਲ ਤੋਂ, ਪੂਰਬ ਦਾ ਨਾਗ-ਵਨ ਬਣਿਆ।

ਉਤ੍ਤਰਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਞ੍ਚ ਯਤ੍। ਗਙ੍ਗੋਦ੍ਭੇਦਾਤ੍ਕਰੂषੇਭ੍ਯਃ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ॥ ੮.

ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰੂਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਾ ਦਾ ਉਹ ਵਨ ਹੈ।

ਅਪਰੇਣੋਤ੍ਕਲਾਚ੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਾਵੇਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍। ਏਕਭੂਤਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੮.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੱਦ ਤੋਂ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਆਵੇਦੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਵਾਂ, ਇਹ ਵਾਮਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਰੇਣ ਤੁ ਲੌਹਿਤ੍ਯਮਾਸਿਨ੍ਧੋਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨ ਤੁ। ਯਮਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਨੁਪਰ੍ਵਤਮੇਵ ਤਤ੍ ॥ ੮.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੱਦ ਤੋਂ ਲੌਹਿਤ ਨਦੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭੂਤਿਰ੍ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਨੁਚਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੋਃ। ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ ਕृਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਮਨਾਨ੍ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ ॥ ੮.

ਭੂਤੀ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਕਈ ਵੱਡੇ, ਕਈ ਪਤਲੇ, ਕਈ ਲੰਬੇ, ਕਈ ਛੋਟੇ, ਕਈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ।

ਲਮ੍ਬਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬੋष੍ਠਾਨ੍ ਲਮ੍ਬਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਨੋਦਰਾਨ੍। ਏਕਰੂਪਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਸ੍ਫਿਕ੍ਸ੍ਥੂਲਪਿਣ੍ਡਿਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਲਟਕਦੇ ਕੰਨ, ਲਟਕਦੇ ਹੋਠ, ਲਟਕਦੀ ਜੀਭ, ਲਟਕਦੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਇਕ ਰੂਪ, ਕਈ ਦੋ ਰੂਪ, ਕਈ ਭਾਰੀ ਕੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਪਿੰਡੇ ਵਾਲੇ।

ਸਰੋਵਰਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਨਦੀਪੁਲਿਨਵਾਸਿਨਃ। ਕृष੍ਣਾਨ੍ ਗੌਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨੀਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾਰੁਣਾਨ੍ ॥ ੮.

ਜੋ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਕਾਲੇ, ਕਈ ਗੋਰੇ, ਕਈ ਨੀਲੇ, ਕਈ ਚਿੱਟੇ, ਕਈ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।

ਬਭ੍ਰੂਨ੍ ਵੈ ਸ਼ਬਲਾਨ੍ ਧੂਮ੍ਰਾਨ੍ ਕਦ੍ਰੂਨ੍ ਰਾਸਭਦਾਰੂਣਾਨ੍। ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਹृषੀਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਯਜੋਪਵੀਤਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਭੂਰੇ, ਚਿੱਟ-ਚੱਟੇ, ਧੂੰਏਂ ਜਿਹੇ, ਪੀਲੇ, ਰੁੱਖੇ ਜੰਗਲੀ ਗਧਿਆਂ ਵਾਂਗ; ਕਈ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਖੜੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।

ਵਿਸृष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਕृਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਾਨੇਕਲੋਚਨਾਨ੍। ਬਹੁਸ਼ੀਰ੍षਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੀਰ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਏਕਸ਼ੀਰ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਰ੍षਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਉਭਰੇ ਅੱਖਾਂ, ਵਿਗੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਪਤਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਈ ਬਹੁਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਬਹੁਤ ਸਿਰ, ਕਈ ਬਿਨਾ ਸਿਰ, ਕਈ ਇਕ ਸਿਰ ਵਾਲੇ।

ਚਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਟਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਰੋਮਾਨ੍ ਰੋਮਸ਼ਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਅਨ੍ਧਾਂਸ੍ਵ ਜਟਿਲਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਞ੍ਜਾਨ੍ ਹੇषਕਵਾਮਨਾਨ੍ ॥ ੮.

ਕਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਜਟਾ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ, ਤੇ ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿੰਮ੍ਹਦੇ।

ਸਰੋਵਰਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਨਦੀਪੁਲਿਨਸੇਵਿਨਃ। ਏਕਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਮਹਾਕਰ੍ਣਾਨ੍ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਾਨਕਰ੍ਣਿਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ; ਕਈ ਇਕ ਕੰਨ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਵਾਲੇ।

ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੋ ਨਖਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਕਾਨ੍। ਏਕਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਹਸ੍ਤਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਨਖ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾ ਦੰਦ ਦੇ, ਦੋ ਜੀਭ ਵਾਲੇ; ਇਕ ਹੱਥ, ਦੋ ਹੱਥ, ਤਿੰਨ ਹੱਥ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਹੱਥ ਵਾਲੇ।