ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਮ੍ਲੋਚੇਤਿ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਨਿਮ੍ਲੋਚੇਤਿ ਚ ਤੇ ਉਭੇ। ਯਾਤੁਧਾਨਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਨਭੋਨਭਸ੍ਯਯੋਰੇष ਗਣੋ ਵਸਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ।। ੫੨.

ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਨਿਮਲੋਚਾ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਯਾਤੁਧਾਨ ਅਤੇ ਸੱਪ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ, ਦੋਵੇਂ; ਇਹ ਸਮੂਹ ਨਭਸ ਅਤੇ ਨਭਸਯ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਦृ-ਤੌ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾ ਵਸਨ੍ਤਿ ਮੁਨਿ ਦੇਵਤਾਃ। ਪਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਥ ਪੂषਾ ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸਗੌਤਮਃ ।। ੫੨.

ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਰਜਨਯ, ਪੂਸ਼ਣ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤਥੈਵ ਸੁਰਭਿਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ ਚ ਘृਤਾਚੀ ਚ ਉਭੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ।। ੫੨.

ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਫਿਰ ਸੁਰਭੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲੀਆਂ—ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।

ਨਾਗ ਐਰਾਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਧਨਞ੍ਜਯਃ। ਸੇਨਜਿਚ੍ਚ ਸੁषੇਣਸ਼ਚਵ ਸੇਨਾਨੀਰ੍ਗ੍ਰਾਮਣੀਸ਼੍ਚ ਤੌ ।। ੫੨.

ਉਥੇ ਨਾਗ ਐਰਾਵਤ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਧਨੰਜਯ, ਸੇਨਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਦੋ ਸੇਨਾ-ਪਤੀ, ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਵੀ ਹਨ।

ਆਪੋ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਤਾਵੇਤੌ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਭੌ ਸ੍ਮृਤੌ। ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤੁ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਮਾਸਯੋਸ਼੍ਚ ਇषੋਰ੍ਜਯੋਃ ।। ੫੨.

ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਵਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯਾਤੁਧਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ, ਇਸ਼ ਤੇ ਊਰਜਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਹੈਮਨ੍ਤਿਕੌ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਵਸਨ੍ਤਿ ਤੁ ਦਿਵਾਕਰੇ। ਅਂਸ਼ੋ ਭਗਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਕਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚ ऋਤੁਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੫੨.

ਹੇਮੰਤ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਭਗਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਰਿਤੂ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਭੁਜਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਝਃ ਸਰ੍ਪਃ ਕਰ੍ਕੋਟਕਸ੍ਤਥਾ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ ਊਰ੍ਣਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਵੁਭੌ ।। ੫੨.

ਉਥੇ ਮਹਾਪਜ੍ਹਾ ਨਾਗ, ਕਰਕੋਟਕ ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਊਰਣਾਯੁ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਹਨ।

ਉਰ੍ਵਸ਼ੀ ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸੌ ਸ਼ੁਭੇ। ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚਾਰਿष੍ਟਨੇਮਿਸ਼੍ਚ ਸੇਨਾਨੀਰ੍ਗ੍ਰਾਮਣੀਸ਼੍ਚ ਤੌ ।। ੫੨.

ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਦੋ ਚੰਗੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਤਾਰਕਸ਼ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਅਤੇ ਦੋ ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਸੇਨਾ-ਪਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਫੂਰ੍ਜ੍ਜਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਗ੍ਰੌ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ। ਸਹੇ ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਯੇ ਚ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਦਿਵਾਕਰੇ ।। ੫੨.

ਵਿਦਯੁਤ ਤੇ ਸਫੂਰਜ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਡਰਾਉਣੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਹੇ ਤੇ ਸਹਸਯ ਵੀ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰਯੋਸ਼੍ਵਾਪਿ ਮਾਸਯੋਰ੍ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ। ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੨.

ਫਿਰ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਉਥੇ ਤਵਸ਼ਟਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਾਦ੍ਰਵੇਯੌ ਤਥਾ ਨਾਗੌ ਕਮ੍ਬਲਾਸ਼੍ਵਤਰਾਵੁਭੌ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚ੍ਚਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੨.

ਕਦਰੂ ਦੇ ਦੋ ਨਾਗ, ਕਮਬਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਗੰਧਰਵ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸੂਰਯਵਰਚ ਵੀ ਹਨ।

ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵੀ ਰਮ੍ਬਾ ਮਨੋਰਮਾ। ऋਤਜਿਤ੍ਸਤ੍ਯਜਿਚ੍ਚੈਵ ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯੌ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤੌ ।। ੫੨.

ਅਪਸਰਾ ਤਿਲੋੱਤਮਾ, ਦੇਵੀ ਰੰਭਾ, ਮਨੋਰਮਾ, ਰਿਤਜਿਤ ਤੇ ਸਤਯਜਿਤ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪੇਤਸ੍ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਯਜ੍ਞੋਪੇਤਸ਼੍ਚ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ। ਏਤੇ ਦੇਵਾ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਕੇ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।। ੫੨.

ਬ੍ਰਹਮੋਪੇਤ, ਦਕਸ਼ ਤੇ ਯਜ੍ਨੋਪੇਤ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਗਣਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸਪ੍ਤਕਾਃ। ਸੂਰ੍ਯਮਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤੇਜਸਾ ਤੇਜ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੫੨.

ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਗਣ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਥਿਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਚੋਬਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋ ਰਵਿਮ੍। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਗੀਤਨृਤ੍ਯੈਰੁਪਾਸਤੇ ।। ੫੨.

ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗੀਤ ਤੇ ਨੱਚ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗ੍ਰਾਮਣੀਯਕ੍ਸ਼ਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਭੀਮਸਂਗ੍ਰਹਮ੍। ਸਰ੍ਪਾ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਞ੍ਚ ਯਾਤੁਧਾਨਾਨੁਯਾਨ੍ਤਿ ਚ। ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾ ਨਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪਰਿਚਾਰ੍ਯੋਦਯਾਦ੍ਰਵਿਮ੍ ।। ੫੨.

ਗ੍ਰਾਮਣੀ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਭੂਤ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਪ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਯਤਾਵੀਰ੍ਯਂ ਯਥਾਤਪਃ। ਯਥਾਯੋਗਂ ਯਥਾਸਤ੍ਯਂ ਯਥਾਧਰ੍ਮਂ ਯਤਾਬਲਮ੍ ।। ੫੨.

ਇਹੀ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜੋਰ, ਤਾਪ, ਯੋਗਤਾ, ਸਚਾਈ, ਧਰਮ ਤੇ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ—

ਯਥਾ ਤਪਤ੍ਯਸੌ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਤੇਜਸਾ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਵਸਨ੍ਤੀਹ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਦਿਵਾਕਰੇ ।। ੫੨.

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਵੱਸਣਾ ਹੈ।

ऋषਯੋ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਪ੍ਸਰਸਾਙ੍ਗਣਾਃ । ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ ।। ੫੨.

ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗ੍ਰਾਮਣੀ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਬਹੁਤ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ ਹਨ।

ਏਤੇ ਤਪਨ੍ਤਿ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਭਾਨ੍ਤਿ ਵਾਨ੍ਤਿ ਸृਜਨ੍ਤਿ ਚ। ਭੂਤਾਨਾਮਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਪੋਹਨ੍ਤੀਹ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫੨.

ਇਹ ਚਮਕਦੇ, ਸਾੜਦੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਵਗਦੇ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਂ ਹ੍ਯੇਤੇ ਹਰਨ੍ਤਿ ਦੁਰਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਦੁਰਿਤਂ ਹਿ ਪ੍ਰਚਾਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਪੋਹਨ੍ਤਿ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ।। ੫੨.

ਮੰਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਮਾਨੇऽਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦਿਵ੍ਯੇ ਕਾਮਗਾ ਵਾਤਰਂਹਸਃ। ਏਤੇ ਸਹੈਵ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਦਿਵਸਾਨੁਗਾਃ ।। ੫੨.

ਇਹ ਦਿਵਵ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍षਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਪਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਗੋਪਾਯਨ੍ਤਿ ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਨੀਹਾਮਨੁਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ ।। ੫੨.

ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਕੇ, ਤਪਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨਾਮੇਤਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ। ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਨ੍ਤੁ ਯੇ ।। ੫੨.

ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ, ਭਵਿੱਖ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹੋਣ।

ਏਵਂ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸਪ੍ਤਕਾਸ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਸੁ ਸਰ੍ਗੇषੁ ਗਣਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਚ ।। ੫੨.

ਇਹ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਚੌਦਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ।

ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਹਿਮੇ ਚ ਵਰ੍षਾਸੁ ਮੁਞ੍ਚਮਾਨਾ ਘਰ੍ਮਂ ਹਿਮ़ਞ੍ਚ ਵਰ੍षਞ੍ਚ ਦਿਨਂ ਨਿਸ਼ਾਞ੍ਚ। ਕਾਲੇਨ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯृਤੁਵਸ਼ਾਤ੍ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿ ਰ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚ ਮਨੁਜਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ ਵੈ ।। ੫੨.

ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਪਸ਼, ਠੰਡ, ਮੀਂਹ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ—all ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਦੇਵਾਨਮृਤੇਨ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮਂ ਸੁषੁਮ੍ਨੇਨ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ । ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਂ ਦਿਵਸਕ੍ਰਮੇਣ ਤਂ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਬੁਧਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ।। ੫੨.

ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਪੀਤਨ੍ਤੁ ਸੋਮਂ ਦ੍ਵਿਕਾਲਾਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਕृष੍ਣਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਸ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤਮ੍। ਸੁਧਾਮृਤਂ ਤਤ੍ਪਿਤਰਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸੌਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਕਵ੍ਯਮ੍ ।। ੫੨.

ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਦੋ ਕਾਲਾਂ ਲਈ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ, ਸੋਮਿਆ ਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ—all ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਗੋਭਿਸ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਧृਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਦ੍ਧृਤਾਭਿਃ। ਵृष੍ਟ੍ਯਾਤਿਵृਦ੍ਧਾਭਿਰਥੌषਧੀਭਿਰ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਨ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ।। ੫੨.

ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।