ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮਰ੍ਥ ਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ। ਤਥਾ ਸਂਯੋਗਭਾਗੇਨ ਸਂਸਿਦ੍ਧੋ ਭਾਸ੍ਵਰੋ ਰਥਃ ।। ੫੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਕਸਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਥ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਰਥ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇਨਾऽਸੌ ਤਰਣਿਰ੍ਦੇਵਸ੍ਤਰਸਾ ਸਰ੍ਪਤੇ ਦਿਵਿ। ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧੌ ਰਸ਼੍ਮੀ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਹਿ ।। ੫੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਤਰਣੀ-ਦੇਵਤਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਰਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਰਨਾਂ ਜੋਏ ਅਤੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਭ੍ਰਮਤੋ ਰਸ਼੍ਮੀ ਵਿਚਕ੍ਰਯੁਗਯੋਸ੍ਤੁ ਵੈ। ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਖੇਚਰਸ੍ਯ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੫੧.

ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਨ ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪਹੀਏਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਰਥ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਤੁ। ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਂਗृਹੀਤੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਰਸ਼੍ਵੇਤਰਜ੍ਜੁਵਤ੍ ।। ੫੧.

ਉਸ ਰਥ ਦੇ ਜੋਗ ਦੇ ਦੋਨੋ ਛੋਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛੇਤਾਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਰਸ਼੍ਮੀ ਤੁ ਤਾਵੁਭੌ । ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤੋਰ੍ਮੀ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੫੧.

ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋਗ ਦੇ ਛੋਰ ਉਸ ਰਥ ਲਈ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਕੀਲਾਸਕ੍ਤੋ ਯਥਾ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ਭ੍ਰਮਤੇ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਿਸ਼ਮ੍। ਹ੍ਰਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮੀ ਤੌ ਮਣ੍ਡਲੇषੂਤ੍ਤਰਾਯਣੇ ।। ੫੧.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੱਸੀ ਖੂੰਟੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਰ੍ਦ੍ਧੇਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੈਵ ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ। ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਂਗृਹੀਤੌ ਤੁ ਰਸ੍ਮੀ ਵੈ ਨਯਤੋ ਰਵਿਮ੍ ।। ੫੧.

ਦੱਖਣੀ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਮੰਡਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਕृष੍ਯੇਤੇ ਯਦਾ ਤੌ ਵੈ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੌ। ਤਦਾ ਸੋऽਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ ।। ੫੧.

ਜਦ ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵਲੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ੀਤਿਮਣ੍ਡਲਸ਼ਤਂ ਕਾष੍ਠਯੋਰੁਭਯੋਸ਼੍ਚਰਨ੍ । ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਮੁਚ੍ਯਮਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸ਼੍ਮਿਭ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰੇਵ ਤੁ ।। ੫੧.

ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਸੀ ਸੌ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ। ਉਦ੍ਵੇष੍ਟਯਨ੍ ਸ ਵੇਗੇਨ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੫੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਰਥੋऽਧਿष੍ਠਿਤੋ ਦੇਵੈਰਾਦਿਤ੍ਯੈऋषਿਭਿਸ੍ਤਥਾ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ।। ੫੨.

ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਮੁਖੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ। ਧਾਤਾਰ੍ਯਮਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਲਹਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੫੨.

ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ: ਧਾਤਾ, ਅਰਯਮਾ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।

ਉਰਗੋ ਵਾਸੁਕਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਰਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਰ੍ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੌ ਗਾਯਤਾਂ ਵਰੌ ।। ੫੨.

ਉਰਗ ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਸੰਕੀਰਣ, ਦੋਵੇਂ; ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਥਲ੍ਯਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਵੈ ਪੁਞ੍ਜਿਕਸ੍ਥਲੀ। ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਰਥਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਪੋਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਵੁਭੌ ।। ੫੨.

ਕ੍ਰਤੁਸਥਲੀ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ, ਫਿਰ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲੀ; ਮੁਖੀ ਰਥਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਅਤੇ ਤਪੋਰਯ, ਦੋਵੇਂ।

ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਹੇਤਿਃ ਪ੍ਰਹੇਤਿਸ਼੍ਚ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ। ਮਧੁਮਾਧਵਯੋਰੇष ਗਣੋ ਵਸਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ।। ੫੨.

ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੇਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ; ਇਹ ਸਮੂਹ ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਨ੍ਤੌ ਗ੍ਰੈष੍ਮਿਕੌ ਮਾਸੌ ਮਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚ ਹ। ऋषਿਰਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਤਕ੍ਸ਼ਕੋ ਰਮ੍ਭ ਏਵ ਚ ।। ੫੨.

ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸੱਪ ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੰਭਾ।

ਮੇਨਕਾ ਸਹਜਨ੍ਯਾ ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੌ ਚ ਹਹਾ ਹੁਹੂਃ। ਰਥਸ੍ਵਨਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯੋ ਰਥਚਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ ।। ੫੨.

ਮੇਨਕਾ ਅਤੇ ਸਹਜਨਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਹਾ ਤੇ ਹੁਹੁ; ਰਥਸਵਨ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਰਥਚਿੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ।

ਪੌਰੁषੇਯੋ ਧਵਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ। ਏਤੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਮਾਸਯੋਃ ਸ਼ੁਚਿਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਃ ।। ੫੨.

ਪੌਰੁਸ਼ੇਯ ਅਤੇ ਧਵ, ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ; ਇਹ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤੀਹ ਦੇਵਤਾਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਅਙ੍ਗਿਰਾ ਭृਗੁਰੇਵ ਚ ।। ੫੨.

ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ: ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ।

ਏਲਾਪਰ੍ਣਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਪਃ ਸ਼ਙ੍ਖਪਾਲਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੂਗ੍ਰਸੇਨੌ ਚ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚੈਵਾਰੁਣਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੫੨.

ਇਲਾਪਰਨ ਅਤੇ ਸੱਪ ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਦੋਵੇਂ; ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਪ੍ਰਾਤ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਵੀ।

ਪ੍ਰਮ੍ਲੋਚੇਤਿ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਨਿਮ੍ਲੋਚੇਤਿ ਚ ਤੇ ਉਭੇ। ਯਾਤੁਧਾਨਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਨਭੋਨਭਸ੍ਯਯੋਰੇष ਗਣੋ ਵਸਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ।। ੫੨.

ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਨਿਮਲੋਚਾ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਯਾਤੁਧਾਨ ਅਤੇ ਸੱਪ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ, ਦੋਵੇਂ; ਇਹ ਸਮੂਹ ਨਭਸ ਅਤੇ ਨਭਸਯ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਦृ-ਤੌ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾ ਵਸਨ੍ਤਿ ਮੁਨਿ ਦੇਵਤਾਃ। ਪਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਥ ਪੂषਾ ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸਗੌਤਮਃ ।। ੫੨.

ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਰਜਨਯ, ਪੂਸ਼ਣ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤਥੈਵ ਸੁਰਭਿਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ ਚ ਘृਤਾਚੀ ਚ ਉਭੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ।। ੫੨.

ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਫਿਰ ਸੁਰਭੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲੀਆਂ—ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।

ਨਾਗ ਐਰਾਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਧਨਞ੍ਜਯਃ। ਸੇਨਜਿਚ੍ਚ ਸੁषੇਣਸ਼ਚਵ ਸੇਨਾਨੀਰ੍ਗ੍ਰਾਮਣੀਸ਼੍ਚ ਤੌ ।। ੫੨.

ਉਥੇ ਨਾਗ ਐਰਾਵਤ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਧਨੰਜਯ, ਸੇਨਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਦੋ ਸੇਨਾ-ਪਤੀ, ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਵੀ ਹਨ।

ਆਪੋ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਤਾਵੇਤੌ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਭੌ ਸ੍ਮृਤੌ। ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤੁ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਮਾਸਯੋਸ਼੍ਚ ਇषੋਰ੍ਜਯੋਃ ।। ੫੨.

ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਵਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯਾਤੁਧਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ, ਇਸ਼ ਤੇ ਊਰਜਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਹੈਮਨ੍ਤਿਕੌ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਵਸਨ੍ਤਿ ਤੁ ਦਿਵਾਕਰੇ। ਅਂਸ਼ੋ ਭਗਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਕਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚ ऋਤੁਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੫੨.

ਹੇਮੰਤ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਭਗਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਰਿਤੂ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਭੁਜਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਝਃ ਸਰ੍ਪਃ ਕਰ੍ਕੋਟਕਸ੍ਤਥਾ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ ਊਰ੍ਣਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਵੁਭੌ ।। ੫੨.

ਉਥੇ ਮਹਾਪਜ੍ਹਾ ਨਾਗ, ਕਰਕੋਟਕ ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਊਰਣਾਯੁ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਹਨ।

ਉਰ੍ਵਸ਼ੀ ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸੌ ਸ਼ੁਭੇ। ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚਾਰਿष੍ਟਨੇਮਿਸ਼੍ਚ ਸੇਨਾਨੀਰ੍ਗ੍ਰਾਮਣੀਸ਼੍ਚ ਤੌ ।। ੫੨.

ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਦੋ ਚੰਗੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਤਾਰਕਸ਼ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਅਤੇ ਦੋ ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਸੇਨਾ-ਪਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਫੂਰ੍ਜ੍ਜਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਗ੍ਰੌ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ। ਸਹੇ ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਯੇ ਚ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਦਿਵਾਕਰੇ ।। ੫੨.

ਵਿਦਯੁਤ ਤੇ ਸਫੂਰਜ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਡਰਾਉਣੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਹੇ ਤੇ ਸਹਸਯ ਵੀ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।