ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸृष੍ਟੋ ਰਥੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਵਸ਼ੇਨ ਤੁ। ਅਸਙ੍ਗਃ ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰਮਗੈਰ੍ਹਯੈਃ ।। ੫੧.

ਉਹ ਰਥ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖਾਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਅਸਮਾਨੀ ਤੇ ਪਰਮ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਾਜਿਰੂਪੈਸ੍ਤੁ ਯਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਵਰੁਣਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਤੇਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਤੇ ਨਾऽਸੌ ਸਰ੍ਪਤਿਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ਤੁ ਦਿਵਾਕਰਃ ।। ੫੧.

ਛੰਦਾਂ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ; ਵਰੁਣ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਅਥੇਮਾਨਿ ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ। ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਯਥਾ ਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੫੧.

ਹੁਣ, ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।

ਅਹਸ੍ਤੁ ਨਾਭਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਏਕਚਕ੍ਰਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ। ਆਰਾਃ ਪਞ੍ਚਰ੍ਤ੍ਤਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨੇਮਿਃ षਢृਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੫੧.

ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪਹੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਰੁੱਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੇੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਥਨੀਡਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਹ੍ਯਬ੍ਦਸ੍ਤ੍ਵਯਨੇ ਕੂਬਰਾਵੁਭੌ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਬਨ੍ਧੁਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਮ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਕਲਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੫੧.

ਸਾਲ ਰਥ ਦਾ ਧਾਂਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਅਯਨ ਉਸ ਦੇ ਧੁਰੇ ਹਨ; ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਕਾष੍ਠਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਘੋਣਾ ਈषਾਦਣ੍ਡਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਂਸ੍ਤੁ ਵੈ। ਨਿਮੇषਾਸ਼੍ਚਾਨੁਕਰ੍षੋऽਸ੍ਯ ਈषਾ ਚਾਸ੍ਯ ਲਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੫੧.

ਕਾਠਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੀਲਾਂ ਹਨ, ਈਸ਼ਾ-ਡੰਡ ਪਲ ਹਨ, ਨਿਮੇਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪ ਹਨ; ਲਵਾ ਉਸ ਦਾ ਜੋਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਵਰੂਥੋ ਘਰ੍ਮੋऽਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ। ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਅਰ੍ਥਕਾਮਾਵੁਭੌ ਸ੍ਮृਤੌ ।। ੫੧.

ਰਾਤ ਉਸ ਦੀ ਓੜਕ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਉਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋਏ ਦੇ ਦੋ ਸਿਰ ਮਕਸਦ ਤੇ ਇੱਛਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਰੂਪਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਵਹਨ੍ਤੇ ਵਾਮਤੋ ਧੁਰਾਮ੍। ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ ਚ ਅਨੁष੍ਟੁਬ੍ ਜਗਤੀ ਤਥਾ ।। ੫੧.

ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੰਦ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜੋਆ ਨੂੰ ਢੋ ਰਹੇ ਹਨ: ਗਾਇਆਤਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਅਤੇ ਜਗਤੀ ਵੀ।

ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਚੈਵ ਉष੍ਣਿਕ੍ ਚੈਵ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮਮ੍। ਅਕ੍ਸ਼ੇ ਚਕ੍ਰਂ ਨਿਬਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ ।। ੫੧.

ਪੰਕਤੀ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਅਤੇ ਉਸ਼ਣਿਕ ਸੱਤਵਾਂ ਹਨ; ਪਹੀਆ ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੁਰਾ ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹਚਕ੍ਰੋ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਧ੍ਰੁਵਃ। ਅਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹੈਵ ਚਕ੍ਰੇਣ ਭ੍ਰਮਤੇऽਸੌ ਧ੍ਰੁਵੇਰਿਤਃ ।। ੫੧.

ਧੁਰਾ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਧੁਰਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਧੁਰਾ ਤੇ ਪਹੀਆ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਰ੍ਥ ਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ। ਤਥਾ ਸਂਯੋਗਭਾਗੇਨ ਸਂਸਿਦ੍ਧੋ ਭਾਸ੍ਵਰੋ ਰਥਃ ।। ੫੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਕਸਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਥ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਰਥ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇਨਾऽਸੌ ਤਰਣਿਰ੍ਦੇਵਸ੍ਤਰਸਾ ਸਰ੍ਪਤੇ ਦਿਵਿ। ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧੌ ਰਸ਼੍ਮੀ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਹਿ ।। ੫੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਤਰਣੀ-ਦੇਵਤਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਰਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਰਨਾਂ ਜੋਏ ਅਤੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਭ੍ਰਮਤੋ ਰਸ਼੍ਮੀ ਵਿਚਕ੍ਰਯੁਗਯੋਸ੍ਤੁ ਵੈ। ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਖੇਚਰਸ੍ਯ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੫੧.

ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਨ ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪਹੀਏਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਰਥ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਤੁ। ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਂਗृਹੀਤੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਰਸ਼੍ਵੇਤਰਜ੍ਜੁਵਤ੍ ।। ੫੧.

ਉਸ ਰਥ ਦੇ ਜੋਗ ਦੇ ਦੋਨੋ ਛੋਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛੇਤਾਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਰਸ਼੍ਮੀ ਤੁ ਤਾਵੁਭੌ । ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ ਕੋਟੀ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤੋਰ੍ਮੀ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੫੧.

ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋਗ ਦੇ ਛੋਰ ਉਸ ਰਥ ਲਈ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਕੀਲਾਸਕ੍ਤੋ ਯਥਾ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ਭ੍ਰਮਤੇ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਿਸ਼ਮ੍। ਹ੍ਰਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮੀ ਤੌ ਮਣ੍ਡਲੇषੂਤ੍ਤਰਾਯਣੇ ।। ੫੧.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੱਸੀ ਖੂੰਟੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਰ੍ਦ੍ਧੇਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੈਵ ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ। ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਂਗृਹੀਤੌ ਤੁ ਰਸ੍ਮੀ ਵੈ ਨਯਤੋ ਰਵਿਮ੍ ।। ੫੧.

ਦੱਖਣੀ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਮੰਡਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਕृष੍ਯੇਤੇ ਯਦਾ ਤੌ ਵੈ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੌ। ਤਦਾ ਸੋऽਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ ।। ੫੧.

ਜਦ ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵਲੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ੀਤਿਮਣ੍ਡਲਸ਼ਤਂ ਕਾष੍ਠਯੋਰੁਭਯੋਸ਼੍ਚਰਨ੍ । ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਮੁਚ੍ਯਮਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸ਼੍ਮਿਭ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰੇਵ ਤੁ ।। ੫੧.

ਉਹ ਦੋ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਸੀ ਸੌ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ। ਉਦ੍ਵੇष੍ਟਯਨ੍ ਸ ਵੇਗੇਨ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੫੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਾਹਰਲੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਰਥੋऽਧਿष੍ਠਿਤੋ ਦੇਵੈਰਾਦਿਤ੍ਯੈऋषਿਭਿਸ੍ਤਥਾ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਸਰ੍ਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ।। ੫੨.

ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਮੁਖੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ। ਧਾਤਾਰ੍ਯਮਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਲਹਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੫੨.

ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ: ਧਾਤਾ, ਅਰਯਮਾ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।

ਉਰਗੋ ਵਾਸੁਕਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਰਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਰ੍ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੌ ਗਾਯਤਾਂ ਵਰੌ ।। ੫੨.

ਉਰਗ ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਸੰਕੀਰਣ, ਦੋਵੇਂ; ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਥਲ੍ਯਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਵੈ ਪੁਞ੍ਜਿਕਸ੍ਥਲੀ। ਗ੍ਰਾਮਣੀ ਰਥਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਪੋਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਵੁਭੌ ।। ੫੨.

ਕ੍ਰਤੁਸਥਲੀ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ, ਫਿਰ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲੀ; ਮੁਖੀ ਰਥਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਅਤੇ ਤਪੋਰਯ, ਦੋਵੇਂ।

ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਹੇਤਿਃ ਪ੍ਰਹੇਤਿਸ਼੍ਚ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ। ਮਧੁਮਾਧਵਯੋਰੇष ਗਣੋ ਵਸਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ।। ੫੨.

ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੇਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ; ਇਹ ਸਮੂਹ ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਨ੍ਤੌ ਗ੍ਰੈष੍ਮਿਕੌ ਮਾਸੌ ਮਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚ ਹ। ऋषਿਰਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਤਕ੍ਸ਼ਕੋ ਰਮ੍ਭ ਏਵ ਚ ।। ੫੨.

ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸੱਪ ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੰਭਾ।

ਮੇਨਕਾ ਸਹਜਨ੍ਯਾ ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੌ ਚ ਹਹਾ ਹੁਹੂਃ। ਰਥਸ੍ਵਨਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯੋ ਰਥਚਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ ।। ੫੨.

ਮੇਨਕਾ ਅਤੇ ਸਹਜਨਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਹਾ ਤੇ ਹੁਹੁ; ਰਥਸਵਨ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਰਥਚਿੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ।

ਪੌਰੁषੇਯੋ ਧਵਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਤੁਧਾਨਾਵੁਦਾਹृਤੌ। ਏਤੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯੇ ਮਾਸਯੋਃ ਸ਼ੁਚਿਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਃ ।। ੫੨.

ਪੌਰੁਸ਼ੇਯ ਅਤੇ ਧਵ, ਦੋ ਯਾਤੁਧਾਨ; ਇਹ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤੀਹ ਦੇਵਤਾਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਅਙ੍ਗਿਰਾ ਭृਗੁਰੇਵ ਚ ।। ੫੨.

ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ: ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ।