ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਖੇ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਾਨ੍ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਤ੍ਰੀਣਿ ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਣਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਸ੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਾਨ੍ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਏਕਮਾਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੫੦.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਹ, ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਂ ਮਧ੍ਯਮਨ੍ਤਦ੍ਧਿਰਣ੍ਮਯਮ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਰਾਜਤਞ੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਂ ਤੁ ਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਭਮ੍ ॥ ੫੦.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਮਯਂ ਚੈਕਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਮੁਤ੍ਤਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਏਵਂ ਕੂਟੈਸ੍ਰਿਭਿਃ ਸ਼ੈਲੈਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ ੫੦.

ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਯਤ੍ਤਦ੍ਵਿषੁਵਤਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਨ੍ਤਦਰ੍ਕਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ। ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਗਤਿਮਾਸ੍ਥਿਤਃ। ਅਹਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਮਥੋ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਕਰੋਤਿ ਤਿਮਿਰਾਪਹਃ ॥ ੫੦.

ਜੋ ਚੋਟੀ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਤੇ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਮੱਧਮ ਰਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿਤਾਸ਼੍ਚ ਹਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਰਥੇ। ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਪਝਰਕ੍ਤੈਰ੍ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ॥ ੫੦.

ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਦਿਵਯ ਘੋੜੇ ਵੱਡੇ ਰਥ ਨੂੰ ਜੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸਕਰ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।

ਮੇषਾਨ੍ਤੇ ਚ ਤੁਲਾਨ੍ਤੇ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰੋਦਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚੈਵ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਤਾਵਤੀ ॥ ੫੦.

ਮੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੁਲਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਉਗਣ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕृਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਯਦਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਗਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਿਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਾਖਾਯਾਂ ਯਦਾ ਸੂਰ੍ਯ ਸ਼੍ਚ੍ਰਤੇਂऽਸ਼ਂ ਤृਤੀਯਕਮ੍। ਤਦਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵੀਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਵਿषੁਵਨ੍ਤਂ ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ। ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਵਿषੁਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਲਂ ਸੋਮੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੫੦.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਹੋਣੀ ਜਾਣੀਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜਾਣੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰਹਸ਼੍ਚੈਵ ਯਦਾ ਤਦ੍ਵਿषੁਵਦ੍ਭਵੇਤ੍। ਤਦਾ ਦਾਨਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਪਿਤृਭ੍ਯੋ ਵਿषੁਵਤ੍ਯਪਿ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਮੁਖਮੇਤਤ੍ਤੁ ਦੈਵਤਮ੍ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ — ਇਹ ਦੈਵੀ ਦਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਹੈ।

ਊਨਰਾਤ੍ਰਾਧਿਮਾਸੌ ਚ ਕਲਾਕਾष੍ਠਾਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਕਾਃ। ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਕੁਹੂਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਕਾ ਚਾਨੁਮਤਿ ਸ੍ਤਥਾ ॥ ੫੦.

ਛੋਟੀ ਰਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਅਧਿਕ ਮਹੀਨੇ, ਕਲਾ, ਕਾਠਾ, ਮੁਹੂਰਤ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਅਮਾਵੱਸ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੁ, ਰਾਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਤਪਸ੍ਤਪਸ੍ਯੌ ਮਧੁਮਾਧਵੌ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਚਾਯਨਮੁਤ੍ਤਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍। ਨਭੋ ਨਭਸ਼੍ਯੋऽਥ ਇषੁਃ ਸਹੋਰ੍ਜਃ ਸਹਃਸਹਸ੍ਯਾਵਿਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੫੦.

ਤਪ ਤੇ ਤਪਸਿਆ, ਮਧੁ ਤੇ ਮਾਧਵ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਸ਼ੁਚਿ — ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਨਭ, ਨਭਸਯ, ਇਸ਼ੁ, ਸਹਸ, ਸਹਸਯ ਤੇ ਅਵਿਤੀ — ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਾ ਬ੍ਰਬ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ऋਤਵੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ऋਤਵੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੫੦.

ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਸਮ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦਨੁਮੁਖਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਣਃ. ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਵਿषੁਵਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਿਤृਦੈਵਹਿਤਂ ਸਦਾ ॥ ੫੦.

ਉਸ ਤੋਂ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਵਾਂਗ ਜਾਣੋ। ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸੁਆ ਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਮੁਹ੍ਯੇਤ ਦੈਵੇ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਮਾਨਵਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵੈ ਵਿषੁਵਤ੍ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਦਾ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸੁਆ ਸਦਾ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਲੋਕਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਨ੍ਤੋ ਲੋਕ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਤਃ ॥ ੫੦.

ਜਿੱਥੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਖੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਤ੍। ਸੁਧਾਮਾ ਚੈਵ ਵੈਰਾਜਃ ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਃ ਸ਼ਙ੍‌ਕृਪਸ੍ਤਥਾ। ਹਿਰਣ੍ਯਲੋਮਾ ਪਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਃ ਕੇਤੁਮਾਨ੍ ਜਾਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ ੫੦.

ਉਥੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਸੁਧਾਮਾ, ਵੈਰਾਜਾ, ਕਰਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕ੍ਰਿਪ। ਹਿਰਣ੍ਯਲੋਮਾ, ਪਰਜਨ੍ਯ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਜਾਤਨਿਸ਼ਚਯ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾ ਨਿਰਭੀਮਾਨਾ ਨਿਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ। ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕੇ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ ੫੦.

ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਖੇ ਦੁੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕਾਲੋਕ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਉਤ੍ਤਰਂ ਯਦਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਅਜਵੀਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍। ਪਿਤृਯਾਣਃ ਸ ਵੈ ਪਨ੍ਥਾ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਥਾਦ੍ਬਹਿਃ ॥ ੫੦.

ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਅਜਵੀਥੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰਪਥ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਸਤੇ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤੋ ਮੁਨਯੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਿਣਃ । ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਕਰਾਃ ਪਿਤृਯਾਣੇ ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੫੦.

ਉਥੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੰਤਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੰਧ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਾਰਮ੍ਭ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਆਸ਼ਿषਾ ऋਤ੍ਵਿਗੁਚ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਰਭਨ੍ਤੇ ਲੋਕਕਾਮਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਨ੍ਥਾਃ ਸ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ॥ ੫੦.

ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਰਮ, ਜੋ ਯਾਜਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਾਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੱਖਣ ਰਾਹ ਹੈ।

ਚਲਿਤਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਨ੍ਤਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ। ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਾ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਮਰ੍ਯਾਦਾਭਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ ॥ ੫੦.

ਜਦ ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੁਨਹ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੰਸ਼, ਤਪ, ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ।

ਜਾਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇ ਵੈ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਨਾਂ ਗृਹੇषੁ ਚ। ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਿਧਨੇष੍ਵਪਿ। ਏਵ ਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਾਤ੍ ॥ ੫੦.

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮੁਨੀਨਾਂ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍। ਸਵਿਤੁਰ੍ਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾ ਹ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਮ੍। ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਯੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨਿ ਭੇਜਿਰੇ ॥ ੫੦.

ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਰਾਹ ਨੂੰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਿਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।

ਲੋਕਸ਼ਂਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਭੂਤਾਰਮ੍ਭਕृਤੇਨ ਚ। ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਚ ਮੈਥੁਨੋਪਗਮੇਨ ਚ ॥ ੫੦.

ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਪਾਰਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ,

ਤਥਾ ਕਾਯਕृਤੇਨੇਹ ਸੇਵਨਾਦ੍ਵਿषਯਸ੍ਯ ਚ। ਏਤੈਸ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨਿ ਹਿ ਭੇਜਿਰੇ। ਪ੍ਰਜੈषਿਣਸ੍ਤੇ ਮੁਨਯੋ ਦ੍ਵਾਪਰੇष੍ਵਿਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ॥ ੫੦.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਪਾਈ, ਉਹ ਚਿਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਜੰਮੇ।

ਨਾਗਵੀਥ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇ ਯਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰਃ ਸਵਿਤੁਃ ਪਨ੍ਥਾ ਦੇਵਯਾਨਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੫੦.

ਨਾਗਵੀਥੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਰਾਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਵਾਸਿਨਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਿਮਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ। ਸਤਤਨ੍ਤੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਜਿਤਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ॥ ੫੦.

ਉਥੇ ਸਿਧ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।