ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਜਨੈਰਧਿਕੈਰ੍ਹਿ ਤੇ। ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯੋਜਨੈਰ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ ॥ ੫੦.

ਇਕਵੀਹ ਹੋਰ ਯੋਜਨ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯੈष ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਞ੍ਚਰਤੇ ਤਾਨਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੫੦.

ਇਹ ਮੰਡਲ ਦਾ ਪਾਰ ਪਾਰ ਦਾ ਵਿਅਾਸ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ॥ ੫੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਮੋੜ ਤੇ ਚੁਸਤ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਞ੍ਚ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੇਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਹ੍ਨਾਨੁਚਰਤੇ ਰਵਿਃ। ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹੋ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ। ਤਥੋਦਗਯਨੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੫੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਮਿਲ੍ਪਾਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅੱਧ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍। ਅਹਰ੍ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਚਰਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੫੦.

ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਦਿਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੌਲੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮਰ੍ਧੇਨ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਞ੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ। ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅੱਧ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹੋ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਤਰਂ ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਯਥਾ। ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਯਥਾ ॥ ੫੦.

ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੰਡੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਢ੍ਰੂਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਨੇ ਵਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਧ੍ਰੁਵੋ ਭ੍ਰਮਨ੍ । ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਸਃ ॥ ੫੦.

ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਲਈ ਢ੍ਰੂਵ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਨਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮ ਕੇ ਚੱਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਨਾਭਿਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਥਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ॥ ੫੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਢ੍ਰੂਵ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ। ਦਿਵਾ ਨਕ੍ਤਞ੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਚ ਵੈ ਗਤਿਃ ॥ ੫੦.

ਦੋਨਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚਾਲ ਕਦੇ ਹੌਲੀ ਤੇ ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਤ੍ਵਿਨ੍ਦੋ ਰ੍ਦਿਵਾ ਮਨ੍ਦਾ ਗਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਤਥੈਵ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਗਤਿਃ ॥ ੫੦.

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਚੈਵ ਦਿਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਕ੍ਤਂ ਵੈ ਮਨ੍ਦਾ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੫੦.

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਭਜਨ੍ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਿ ਤੁ। ਤਥਾ ਵਿਚਰਤੇ ਮਾਰ੍ਗਂ ਸਮੇਨ ਵਿषਮੇਣ ਚ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਸਤਾ ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਅਸਮਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕਾਲੋਕੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯੇ ਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਰਤੇ ਤੇषਾਮੁਪਰਿष੍ਟਾਜ੍ਜਵੇਨ ਤੁ । ਭਜਨ੍ਨਸਾਵਹੋਰਾਤ੍ਰਮੇਵਙ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषਣੈਃ ॥ ੫੦.

ਲੋਕਾਲੋਕ ਵਿਚ ਜੋ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਦੇ ਰਾਖੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਾਯਾਂ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰਮ੍। ਲੋਕਸਨ੍ਤਾਰਕੋ ਹ੍ਯੇष ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਥਾਦ੍ਬਹਿਃ ॥ ੫੦.

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।

ਪृष੍ਠੇ ਯਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਹੀ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ। ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤਾਵਲ੍ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ ॥ ੫੦.

ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਿੱਛੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਉਂ ਹੀ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ੋਰ੍ਦ੍ਦ੍ਵਨ੍ਤੂਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਗਿਰਿਃ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਃ ॥ ੫੦.

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਃ ਸਹ। ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਵੈ ਗਿਰੇਃ ॥ ੫੦.

ਤਾਰੇ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਹੋਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਤਾਵਾਨੇਵ ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਲੋਕਸ੍ਤ੍ਵਤਃ ਪਰਮ੍। ਲੋਕਾਲੋਕ ਏਕਧਾ ਤੁ ਨਿਰਾਲੋਕਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਧਾ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤੱਕ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਲੋਕ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕਾਲੋਕਨ੍ਤੁ ਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਤਾਮਾਹੁਰੁषਾਵ੍ਯੁष੍ਟ੍ਯੋਰ੍ਯਦਨ੍ਤਰਮ੍ । ਉषਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਵਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੫੦.

ਲੋਕਾਲੋਕ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਜੋ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਧਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਤ ਤੇ ਵਿਉਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯਂ ਹਿ ਗ੍ਰਸਮਾਨਾਨਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇ ਹਿ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਨਿਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਪਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ਵਞ੍ਚ ਦੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਿਤਾ ਮਰਣਂ ਤਥਾ ॥ ੫੦.

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਗਏ।

ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਮੁਦਯਨ੍ਤਿ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ। ਤਾਪਯਨ੍ਤੋ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸੂਰ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਾਦਿਤੁਮ੍ ॥ ੫੦.

ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਮੰਦੇਹ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ; ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਮੰਦਬੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤੇषਾਞ੍ਚ ਯੁਦ੍ਧਮਾਸੀਤ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍। ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸਨ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਸਮੁਪਾਸਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਪਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਜਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡਾ ਜਲ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।

ਓਙ੍ਕਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍। ਤੇਨ ਦਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੈਤ੍ਯਾ ਵਜ੍ਰਭੂਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ॥ ੫੦.

ਓਂਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਇਆ ਜਲ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਕਠੋਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਪਰਾਕ੍ਰਮਃ. ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹ ਸ੍ਰਾਣਿ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤੇ ਸ਼ਤਮ੍ ॥ ੫੦.

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਕਿਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਵਾਲਖਿਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਃ ਕृਤਾਰ੍ਥੈਃ ਸਮਰੀਚਿਭਿਃ ॥ ੫੦.

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ, ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।