ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਪੁष੍ਕਰਮਧ੍ਯੇਨ ਯਦਾ ਸਰ੍ਪਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਂ ਸ਼ਕਨ੍ਤੁ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਹ ਸ਼ਾਕਾ ਮਾਪ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਇਮਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੫੦.

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਯੋਜਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੇ ਇਕ ਲੱਖ ਇਕਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤੁ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ। ਮੌਹੂਰ੍ਤ੍ਤਿਕੀ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਚਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤੇਨ ਗਤਿਯੋਗੇਨ ਯਦਾ ਕਾष੍ਠਾਨ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍। ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ਮਾਘੇ ਕਾष੍ਠਾਨ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਚਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਹੱਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਹੱਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਪਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਨ੍ਤੁ ਕਾष੍ਠਾਯਾਂ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਨਵਕੋਟ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ ਯੋਜਨੈਃ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਹੱਦ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਨਵੇਂ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ। ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਪਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਗਤਿਰੇषਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੈਂਤਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਚਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦ੍ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੋऽਸੌ ਵਿषੁਵਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਰਵਿਃ। ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਰਨ੍ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਕੇ ਵਿਸੁਵਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੀਰੋਦ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿषੁਵਦ੍ਯਾਪਿ ਯੋਜਨੈਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਵਿषੁਵਦ੍ਯਾਪਿ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੫੦.

ਹੁਣ ਵਿਸੁਵਤ ਤੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਸੁਣੋ: ਵਿਸੁਵਤ ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮਸ਼ੀਤ੍ਯੇਕਾਧਿਕਾ ਪੁਨਃ । ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਚੋਤ੍ਤਰਾਂ ਕਾष੍ਠਾਞ੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰ੍ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ षष੍ਠਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਰਨ੍ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਸੂਰਜ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਾਯਾਞ੍ਚ ਕਾष੍ਠਾਯਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਣ੍‍ਡਲਸ੍ਯ ਚ। ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ ਕੋਟਿਰੇਕਾ ਤੁ ਸਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ॥ ੫੦.

ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਤੇ, ਘੇਰੇ ਦਾ ਮਾਪ ਯੋਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇਕ ਕਰੋੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ਨਿਯੁਤਾਨੀਹ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਞ੍ਚੈਵ ਯੋਜਨਾਨ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ ॥ ੫੦.

ਇੱਥੇ ਅੱਸੀ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਵੰਜਾ ਪੰਜਾਹ ਹੋਰ ਯੋਜਨ ਵੀ ਹਨ।

ਨਾਗਵੀਥ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਵੀਥੀ ਅਜਵੀਥੀ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ। ਮੂਲਂ ਚੈਵ ਤਥਾषਾਡੇ ਹ੍ਯਜਵੀਥ੍ਯੁਦਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਅਭਿਜਿਤ੍ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਵਾਤਿਰ੍ਨਾਗਵੀਥ੍ਯੁਦਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ॥ ੫੦.

ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਗਲੀ, ਬੱਕਰੀ ਵਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਗਲੀ, ਮੂਲ ਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਥਾਂ ਹਨ ਬੱਕਰੀ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ। ਅਭਿਜਿਤ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਥਾਂ ਹਨ।

ਕਾष੍ਠਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੋਜਨੈਃ ਪੁਨਃ। ਏਤਚ੍ਛਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਮ੍ ॥ ੫੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੋਨੋ ਸੰਕਰਾਂਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਇਕ ਲੱਖ ਇਕਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਧਿਕਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਯੋਜਨੈਃ। ਕਾष੍ਠਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੈਂਤੀਹ ਹੋਰ ਯੋਜਨ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਤੈਂਤੀਹ ਹੋਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋ ਸੰਕਰਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਲੇਖਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਅਨ੍ਤਰੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ । ਤੇ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਯੋਜਨੈਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੫੦.

ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦੋ ਲਕੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਮੈਂ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਏਕੈਕਮਨ੍ਤਰਨ੍ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਃ ॥ ੫੦.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਹੱਤਰ ਨਿਯੁਤ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਚੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਹਨ।

ਲੇਖਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਨ੍ਤੁ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਯਣੇ ॥ ੫੦.

ਸੰਕਰਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਕੀਰ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।

ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੈਵ ਸਤਤਨ੍ਤੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਮਸ਼ੀਤ੍ਯਧਿਕਮੁਤ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੫੦.

ਬਾਹਰੋਂ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਸੌ ਪੂਰੇ ਮੰਡਲ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਅੱਸੀ ਹੋਰ ਹਨ।

ਚਰਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਪਿ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਭਾਵਸੁਃ। ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਥ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।

ਏਕਵਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਮਾਸਤਃ। ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ ॥ ੫੦.

ਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਕਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਸੌ ਹੋਰ ਯੋਜਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਜਨੈਰਧਿਕੈਰ੍ਹਿ ਤੇ। ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯੋਜਨੈਰ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਹਿ ਤਤ੍ ॥ ੫੦.

ਇਕਵੀਹ ਹੋਰ ਯੋਜਨ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯੈष ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਞ੍ਚਰਤੇ ਤਾਨਿ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੫੦.

ਇਹ ਮੰਡਲ ਦਾ ਪਾਰ ਪਾਰ ਦਾ ਵਿਅਾਸ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ॥ ੫੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਮੋੜ ਤੇ ਚੁਸਤ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਞ੍ਚ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਸੂਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੇਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਹ੍ਨਾਨੁਚਰਤੇ ਰਵਿਃ। ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹੋ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ। ਤਥੋਦਗਯਨੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੫੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਮਿਲ੍ਪਾਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅੱਧ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍। ਅਹਰ੍ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਚਰਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੫੦.

ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਚਾਲ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਦਿਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੌਲੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮਰ੍ਧੇਨ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਞ੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ। ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅੱਧ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹੋ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।