ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਣ੍ਡਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਚ ਮੇਦਿਨੀ। ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਵ ਭੁਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤृਤੀਯਃ ਸ੍ਵਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਹਰ੍ਲੋਕੋ ਜਨਸ਼੍ਚੈਵ ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮਃ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਹੈ: ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ, ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ, ਫਿਰ ਮਹਰਲੋਕ, ਜਨਲੋਕ, ਤਪਲੋਕ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਸਤ੍ਯਲੋਕ।

ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਕृਤਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਸ੍ਵਕੈਰਾਵਰਣੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਰ੍ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ॥ ੫੦.

ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਛਤਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁੱਖਮ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਦਸ਼ਭਾਗਾਧਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਾਭਿਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਭਿਰ੍ਬਹਿਃ। ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਾ ਵਿਸ਼ੇषੈਸ਼੍ਚ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ॥ ੫੦.

ਹਰ ਇਕ ਲੋਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੱਤ-ਰੂਪ ਪਰਤ, ਜੋ ਦੱਸ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਯਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੋ ਘਨੋਦਧਿਃ। ਪृਥਿਵੀਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਘਨਤੋਯੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਅੰਡੇ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਉਸ ਗਾੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਘਨੋਦਧਿਪਰੇਣਾਥ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਘਨਤੇਜਸਾ। ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਘਨਤੇਜਸ੍ਤੁ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਉਸ ਗਾੜ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਗਾੜ੍ਹੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਬਾਹਰੋਂ ਗਾੜ੍ਹੀ ਅੱਗ ਨੇ ਆੜ੍ਹੇ ਤੇ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਨਵਾਤੇਨ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਘਨਵਾਤਾਤ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਞ੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੫੦.

ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਹ ਗਾੜ੍ਹੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਗਾੜ੍ਹੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ।

ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਭੂਤਾਧਿਰ੍ਮਹਤਾ ਵृਤਃ । ਵृਤੋ ਮਹਾਨਨਨ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੫੦.

ਸਭ ਕੁਝ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਅਨੰਤ, ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣਿ ਲੋਕਪਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਪ੍ਰਚਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਮਾਪ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਮੇਰੋਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ। ਵਸ੍ਵੋਕਸਾਰਾ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਹੇਮਪਰਿष੍ਕृਤਾ । ੫੦.

ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵਸਵੋਕਸਾਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਪੁਨਰ੍ਮੇਰੋਰ੍ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ। ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਨਿਵਸਤਿ ਯਮਃ ਸਂਯਮਨੇ ਪੁਰੇ ॥ ੫੦.

ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਆਪਣੀ ਸੰਯਮ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਮੇਰੋਰ੍ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ। ਸੁਖਾ ਨਾਮ ਪੁਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਥ ਧੀਮਤਃ ॥ ੫੦.

ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੁਖਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਰੁਣ ਦੀ ਹੈ।

ਦਿਸ਼੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਮੇਰੋਸ੍ਤੁ ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ। ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰ੍ਯ੍ਯਾ ਤੁ ਸੋਮਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਭਾਵਰੀ ॥ ੫੦.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੋਮ ਦੀ ਵਿਭਾਵਰੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।

ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰਪृष੍ਠੇ ਤੁ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯੈ ਲੋਕਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਯ ਚ ॥ ੫੦.

ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਲੋਕਪਾਲੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ। ਕਾष੍ਠਾਗਤਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਯਾ ਤਾਂ ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੫੦.

ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇषੁਰਿਵ ਸਰ੍ਪਤਿ। ਜ੍ਯੋਤਿषਾਞ੍ਚਕ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸਤਤਂ ਪਰਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੫੦.

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯਗਸ਼੍ਚਾਮਰਾਵਤ੍ਯਾਂ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ। ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਸਂਯਮਨੇ ਉਦਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੁਖਾਯਾਮਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਮਧ੍ਯਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਵਿਰ੍ਯਦਾ। ਸੁਖਾਯਾਮਥ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ ਸ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਸੁਖਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਾ ਜਾਂ ਵਾਰੁਣੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਭਾਯਾਮਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਯ੍ਰਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਚ। ਤਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਮਪਰਾਹ੍ਨੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਿੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਰ ਦੇਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਹ੍ਨਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਤੇषਾਮਪਰਰਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਯੇ ਜਨਾ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ॥ ੫੦.

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸਿਆਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ਾ ਉਤ੍ਤਰਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾ ਯੇ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਰਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ। ਏਵਮੇਵੋਤ੍ਤਰੇष੍ਵਰ੍ਕੋ ਭਵਨੇषੁ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ ੫੦.

ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਾਯਾਮਥ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਚਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾ ਯਦਾ। ਵਿਭਾਵਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਸੋਮਪੁਰ੍ਯ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਆਰਯਮਾਨ ਸੁਖਾ ਜਾਂ ਵਾਰੁਣੀ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਭਾ ਜਾਂ ਸੋਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚਾਮਰਾਵਤ੍ਯਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਯਮਸ੍ਯ ਚ। ਸੋਮਪੁਰ੍ਯਾਂ ਵਿਭਾਯਾਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਿਵਾਕਰਃ ॥ ੫੦.

ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਲਈ ਉਹ ਸਮਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਮਰਾਵਤ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਦਾ ਰਵਿਃ। ਅਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰਂ ਸਂਯਮਨੇ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਚ ॥ ੫੦.

ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰੁਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਸ਼ੀਗ੍ਰਮੇਤਿ ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਲਾਤਚਕ੍ਰਵਤ੍। ਭ੍ਰਮਨ੍ ਵੈ ਭ੍ਰਮਮਾਣਾਨਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਗਗਨੇ ਰਵਿਃ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੇਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍षੁ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਪਤਿ। ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇਨਾਸਾਵੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਚਾਪਰਾਹ੍ਨੇ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਦੇਵਾਲਯੌ ਤੁ ਸਃ। ਤਪਤ੍ਯੇਕਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤੈਰੇਵ ਤੁ ਸਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ॥ ੫੦.

ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੋ ਦੋ ਮੰਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਿਤੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਾਭਿਰਾਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਂ ਤਪਨ੍ ਰਵਿਃ। ਅਤਃ ਪਰਂ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤੀਭਿਰ੍ਗੋਭਿਰਸ੍ਤਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੫੦.

ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਤਾਪਨਾ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਡੁੱਬਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿਸ੍ਮृਤੇ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰੇ ਦਿਸ਼ੋ। ਯਾਵਤ੍ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤਪਤਿ ਤਾਵਤ੍ ਪृष੍ਠੇ ਤੁ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ॥ ੫੦.

ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦਿਸਾਵਾਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਯਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ ਉਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਤੇषਾਮਸ੍ਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੫੦.

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸਵੇਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਡੁੱਬਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।