ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਪੁਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿਂ ਨਾਗਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਤਲੇ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਕृष੍ਣਭੌਮੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਗਰੀਆਂ ਪਹਿਲੇ ਖੇਤਰ, ਕਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਪਿ ਤਲੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਸਃ। ਮਹਾਜਮ੍ਭਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਤੁ ॥ ੫੦.

ਦੂਜੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਰਕਸ਼ਸਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਜੰਭਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੀ।

ਹਯਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਨਿਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਚ ਮਨ੍ਦਿਰਮ੍। ਸ਼ਙ੍ਖਾਖ੍ਯੇਯਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਨਗਰਂ ਗੋਮੁਖਸ੍ਯ ਚ ॥ ੫੦.

ਹਯਗ੍ਰੀਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ ਮਹਲ, ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਅਤੇ ਗੋਮੁਖ ਦੀ ਨਗਰੀ।

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਚ ਨੀਲਸ੍ਯ ਮੇਘਸ੍ਯ ਕ੍ਰਥਨਸ੍ਯ ਚ। ਪੁਰਞ੍ਚ ਕੁਰੁਪਾਦਸ੍ਯ ਮਹੋष੍ਣੀषਸ੍ਯ ਚਾਲਯਮ੍ ॥ ੫੦.

ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੀਲ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੇਘ ਅਤੇ ਕ੍ਰਥਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕੁਰੁਪਾਦ ਅਤੇ ਮਹੋਊਣੀਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਕਮ੍ਬਲਸ੍ਯ ਚ ਨਾਗਸ੍ਯ ਪੁਰਮਸ਼੍ਵਤਰਸ੍ਯ ਚ। ਕਦ੍ਰੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫੦.

ਕੰਬਲ ਨਾਗ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਸ਼ਵਤਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਦਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਮਹਾਨ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪੁਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਗਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਲੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਭੌਮੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਪਾਂਡੂ ਰੰਗੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤृਤੀਯੇ ਤੁ ਤਲੇਖ੍ਯਾਤਂ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਅਨੁਹ੍ਲਾਦਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਦੇਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫੦.

ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਨੁਹਿਲਾਦ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹੈ।

ਤਾਰਕਾਖ੍‌ਯਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਪੁਰਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਥਾ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਕੁਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਤਾਰਕ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਚ ਮਨ੍ਦਿਰਮ੍। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂਕੁਮ੍ਭਿਲਸ੍ਯ ਖਰਸ੍ਯਚ ॥ ੫੦.

ਚਯਵਨ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਕੁੰਭਿਲਾ ਤੇ ਖਰਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਵਿਰਾਧਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰੂਰਸ੍ਯ ਪੁਰਮੁਲ੍ਕਾਮੁਖਸ੍ਯ ਚ। ਹੇਮਕਸ੍ਯ ਚ ਨਾਗਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਕਸ੍ਯ ਚ ॥ ੫੦.

ਕਰੂਰ ਵਿਰਾਧ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਉਲਕਾਮੁਖ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਾਗ ਹੇਮਕਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਰਕ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਕਪਿਲਸ੍ਯ ਚ ਮਨ੍ਦਿਰਮ੍। ਨਨ੍ਦਸ੍ਯ ਚੋਰਗਪਤੇਰ੍ਵਿਸ਼ਾਲਸ੍ਯ ਚ ਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ ॥ ੫੦.

ਮਣਿਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਪਿਲ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਵੀ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪੁਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਗਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਤृਤੀਯੇऽਸ੍ਮਿਸ੍ਤਲੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪੀਤਭੌਮੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦੈਤ੍ਯਸਿਂਹਸ੍ਯ ਕਾਲਨੇਮੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਗਜਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਨਗਰਂ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੫੦.

ਚੌਥੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਗਜਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੁੰਜਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਸੁਮਾਲੇਰ੍ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਮੁਞ੍ਜਸ੍ਯ ਲੋਕਨਾਥਸ੍ਯ ਵृਕਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਲਯਮ੍ ॥ ੫੦.

ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਸੁਮਾਲੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੁੰਜਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਕਵਕਤ੍ਰ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਵੀ ਹਨ।

ਬਹੁਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬਹੁਪਕ੍ਸ਼ਿਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਨਗਰਂ ਵੈਨਤੇਯਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸਾਤਲੇ ॥ ੫੦.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ, ਬਹੁਤ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੈਨਤੇਯ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਥੇ ਪਾਤਾਲ 'ਤੇ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਮੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭੌਮੇ ਬਹੁਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤੇ। ਵਿਰੋਚਨਸ੍ਯ ਨਗਰਂ ਦੈਤ੍ਯਸਿਂਹਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ॥ ੫੦.

ਪੰਜਵੇਂ, ਜੋ ਕੰਕੜਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਬੁਧਿਮਾਨ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਵੈਢੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਲਯਮ੍। ਪੁਰਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ ॥ ੫੦.

ਵੈਡੂਰਿਆ, ਅਗਨਿਜਿਹਵਾ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼, ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਜਿਹਵਾ ਬੁਧਿਮਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਮਹਾਮੇਘਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲਿਨਃ। ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਰਸ੍ਯ ਚ ਨਾਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਜਯਸ੍ਯ ਚ ॥ ੫੦.

ਮਹਾਮੇਘ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਲੀ, ਨਾਗ ਕਰਮਾਰਾ, ਅਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਤੇ ਜਯਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪੁਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਗਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਪਞ੍ਚਮੇऽਪਿ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨਿਲਯੇ ਸਦਾ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕੰਕੜਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਨ।

षष੍ਠੇ ਤਲੇ ਦੈਤ੍ਯਪਤੇਃ ਕੇਸਰੇਰ੍ਨਗਰੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਸੁਪਰ੍ਵ੍ਵਣਃ ਸੁਲੋਮ੍ਨਸ਼੍ਚ ਨਗਰਂ ਮਹਿषਸ੍ਯ ਚ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਰਮੁਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫੦.

ਛੇਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਕੇਸਰਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੁਪਰਵਣ, ਸੁਲੋਮਨ, ਮਹਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਉਤਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸੁਰਸਾਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਸ਼ੀਰ੍षੋ ਮੁਦਾ ਯੁਤਃ। ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਾਸੁਕਿਰ੍ਨਾਮ ਨਾਗਰਾਟ੍ ॥ ੫੦.

ਉਥੇ ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸ਼ਤਸ਼ੀਰਸ਼, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਮਹਾਨ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪੁਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਗਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । षष੍ਠੇ ਤਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਖ੍ਯਾਤੇ ਸ਼ਿਲਾਭੌਮੇ ਰਸਾਤਲੇ ॥ ੫੦.

ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਛੇਵੇਂ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਪੱਥਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤਮੇ ਤੁ ਤਲੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਾਤਾਲੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ । ਪੁਰਂ ਬਲੇਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਨਰਨਾਰੀਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਸੱਤਵੇਂ ਪਾਤਾਲ, ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਬਲੀ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਸੁਰਾਸ਼ੀਵਿषੈਃ ਪੂਰ੍ਣਮੁਦ੍ਧृਤੈਰ੍ਦ੍ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਃ। ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦਸ੍ਯ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਨਗਰਂ ਮਹਤ੍ ॥ ੫੦.

ਉਥੇ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਅਨੇਕੈਰ੍ਦਿਤਿਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣੈਰ੍ਮਹਾਪੁਰੈਃ। ਤਥੈਵ ਨਾਗਨਗਰੈऋਦ੍ਧਿਮਦ੍ਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ ੫੦.

ਇਹ ਥਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੌਣਕ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।

ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣੈ ਰ੍ਮਹਾਪੁਰੈਃ। ਉਦੀਰ੍ਣੈ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਵਾਸੈਰਨੇਕੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ ੫੦.

ਇਹ ਥਾਂ ਦੈਤਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਹੈ।

ਪਾਤਾਲਾਨ੍ਤੇ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਬਹੁਯੋਜਨੇ। ਆਸ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਾਰਵਿਨ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਜਰਾਮਰਃ ॥ ੫੦.

ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਜੀਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਧੌਤਸ਼ਙ੍ਖੋਦਰਵਪੁਰ੍ਨੀਲਵਾਸਾ ਮਹਾਭੁਜਃ। ਵਿਸ਼ਾਲਭੋਗੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਲਾਧਰੋ ਬਲੀ ॥ ੫੦.

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਧੋਏ ਹੋਏ ਸਾਂਪ ਦੇ ਖੋਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਫਣ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਜੀਬ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।

ਰੁਕ੍ਮਸ਼੍ਰृਙਗਾਵਦਾਤੇਨ ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯੇਨ ਵਿਰਾਜਤਾ। ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਮੁਖਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵੈ ਸ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ॥ ੫੦.

ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਣ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।