ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਤਤ੍ਰ ਵਞ੍ਚਕੋ ਨੇਰ੍ष੍ਯਾ ਨ ਸ੍ਤੇਨਾ ਨ ਭਯਂ ਤਥਾ। ਨਿਗ੍ਰਹੋ ਨ ਚ ਦਣ੍ਡੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਲੋਭੋ ਨ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਠੱਗ ਹੈ, ਨਾ ਈਰਖਾ, ਨਾ ਚੋਰ, ਨਾ ਡਰ। ਨਾ ਕੋਈ ਜ਼ਬਰ ਹੈ, ਨਾ ਸਜ਼ਾ, ਨਾ ਲਾਲਚ, ਨਾ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

ਸਤ੍ਯਾਨृਤਂ ਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਤਥੈਵ ਚ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਾ ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਵਣਿਕ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਨਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ, ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਅਧਰਮ। ਨਾ ਜਾਤਾਂ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ, ਨਾ ਵਪਾਰ।

ਤ੍ਰਯੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਸ਼ਲ੍ਯਮੇਵ ਚ। ਵਰ੍षਦ੍ਵਯੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਚੀਰਾ-ਫਾੜ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

ਨ ਤਤ੍ਰ ਨਦ੍ਯੋ ਵਰ੍षਞ੍ਚ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਵਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਨ੍ਯੁਦਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਠੰਡ ਤੇ ਨਾ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਝਰਨਿਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਾਣਾਂ ਕੁਰੂਣਾਞ੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲੋ ਜਨਃ ਸਦਾ। ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸੁਸੁਖਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਰਾਕ੍ਲਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੁਰੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਸਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਇਤ੍ਯੇष ਧਾਤਕੀਖਣ੍ਡੋ ਮਹਾਵੀਤੇ ਤਥੈਵ ਚ । ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਃ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੪੯.

ਧਾਤਕੀ ਖੰਡ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਹਾਵੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਦੂਦਕੇਨੋਦਧਿਨਾ ਪੁष੍ਕਰਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੪੯.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਏਵਂ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਭਿਰਾਵृਤਾਃ। ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।

ਏਵਂ ਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਰਸ੍ਪਰਾਤ੍। ਅਪਾਞ੍ਚੈਵ ਸਮੁਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ ।। ੪੯.

ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ-ਕਮੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ 'ਸਮੁੰਦਰ' ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ऋषਯੋ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਜਾ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍षਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਸੁਖਦਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੪੯.

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਰਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ऋष ਇਤ੍ਯੇਵ ऋषਯਃ ਵृषਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨੇ। ਇਤਿ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਰ੍षਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਤੇषੁ ਤਤ੍ ।। ੪੯.

'ਰਿਸ਼ਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ; 'ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਵਰਸ਼' ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵृਦ੍ਧੌ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਤਦਾ। ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇ ਬਹੁਲੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇऽਸ੍ਤਮਿਤੇ ਖਗੇ ।। ੪੯.

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਘਟਦਾ ਤੇ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣੇ ਉਦਧਿਃ ਸ੍ਵਤ ਏਵਾਭਿਪੂਰ੍ਯਤੇ। ਤਤੋऽਪਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇऽਪਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵਾਪਕृष੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਖਾਸ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਜਲਮੁਦ੍ਰਿਚ੍ਯਤੇ ਯਥਾ। ਤਥਾ ਮਹੋਦਧਿਗਤਂ ਤੋਯਮੁਦ੍ਰਿਚ੍ਯਤੇ ਤਤਃ ।। ੪੯.

ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਲੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯੂਨਾਹ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਚ। ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਿਤੈਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦੋਃ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ। ਕ੍ਸ਼ਯਵृਦ੍ਧਿਰੇਵਮੁਦਧੇਃ ਸੋਮਵृਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਪੁਨਃ ।। ੪੯.

ਪਾਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਅਸਤ ਹੋਣ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵਾਧੂ-ਕਮੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨਿ ਤੁ। ਅਪਾਂ ਵृਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਦृष੍ਟਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤੁ ਪਰ੍ਵਸੁ ।। ੪੯.

ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਧੂ-ਕਮੀ ਦਸ ਪੰਜ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਰਾਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤਾ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚੋਦਕਾਵृਤਾਃ। ਉਦਕਸ੍ਯਾਧਾਨਂ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਟਾਪੂ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਮੁੰਦਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤੁ ਗਿਰਯਃ ਪਰ੍ਵਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਗੋਮੇਦਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਤੇਨ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਜੋ ਪਹਾੜ ਸੰਧੀ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ 'ਪਹਾੜ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸੰਧੀ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਹ 'ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹਨ। ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਗੋਮੇਦ ਪਹਾੜ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਦ੍ਵੀਪੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਚ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਃ। ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਕੁਸ਼ਸ੍ਤਮ੍ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਵਿਰਖ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਡੰਡੀ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇ ਗਿਰਿਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੋ ਮਧ੍ਯੇ ਜਨਪਦਸ੍ਯ ਹ। ਸ਼ਕਦ੍ਵੀਪੇ ਦ੍ਰੁਮਃ ਸ਼ਾਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸ਼ਾਕ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪੇ ਤਤ੍ਰ ਤੈਃ ਸ ਨਮਸ੍ਕृਤਃ। ਮਹਾਦੇਵਃ ਪੁष੍ਕਰੇ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੪੯.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਗਰੋਧ ਰੁੱਖ ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਾਧ੍ਯੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਉਪਾਸਤੇ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ। ਸ ਤਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਦੇਵੈਰ੍ਦੇਵੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਾਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਤਿੰਨਤੀਹ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਹਿ ਕ੍ਰਮਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ।। ੪੯.

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਪੈੜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸਤ੍ਯੇਨ ਚ ਦਮੇਨ ਚ। ਆਰੋਗ੍ਯਾਯੁਃਪ੍ਰਮਾਣਾਦ੍ਧਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਞ੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੪੯.

ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦਾ ਮਾਪ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪੇ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਵਰ੍षਕਦ੍ਵਯਮ੍। ਗੋਪਾਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਂ ਸਜ੍ਜਨਮਣ੍ਡਿਤਾਃ ।। ੪੯.

ਇਸ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਦਣ੍ਡਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਸਵਿष੍ਣੁਃ ਸਸ਼ਿਵੋ ਦੇਵਃ ਸਪਿਤਾ ਸਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੪੯.

ਇਸ਼ਵਰ, ਦੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।

ਭੋਜਨਞ੍ਚਾਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । षਡ੍ਰਸਂ ਸੁਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਦਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰੇਣ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯਾਥ ਆਵृਤ੍ਯਾ ਯਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਨ੍ । ਸ੍ਵਾਦੂਦਕਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਃ ।। ੪੯.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪਰੇਣ ਤਸ੍ਯ ਮਹਤੀ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲੋਕ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ। ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਭੂਮਿਃ ਸਰ੍ਵਾ ਚੈਕਸ਼ਿਲੋਪਮਾ ।। ੪੯.

ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।