ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਤੇषੁ ਦਸ੍ਯਵਃ ਸਨ੍ਤਿ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਗੌਰਪ੍ਰਾਯੋ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਕੋਈ ਡਾਕੂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਧੁਤਪਾਪਾਃ ਸ਼ਿਵਾਸ੍ਤਥਾ। ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਯੁਤਿਗਰ੍ਭਾ ਮਹੀ ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪ ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਅਭਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤੋ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਵਃ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉਥੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਘृਤੋਦੇਨ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੋ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸਮੇਨ ਤੁ ।। ੪੯.

ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਬਾਹਰੋਂ ਘੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਵਃ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਿਤਃ। ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਮਤਃ ਪਰਮ੍ ।। ੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ ਤੁ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ। ਘृਤੋਦਕਸਮੁਦ੍ਰੋ ਵੈ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਂਵृਤਃ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹ ਘੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵੀਪੇ ਨਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਗਿਰਿਃ। ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਤ੍ਪਰੋ ਵਾਮਨਕੋ ਵਾਮਨਾਦਨ੍ਧਕਾਰਕਃ ।। ੪੯.

ਉਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਕ੍ਰੌਂਚ ਹੈ; ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਮਨਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਮਨਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਧਕਾਰਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਿਵਾਵृਨ੍ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਦਿਵਾਵृਤਃ ਪਰਸ਼੍ਚਪਿ ਦਿਵਿਨ੍ਦੋ ਗਿਰਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਵਿੰਦ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਦਿਵਿਨ੍ਦਾਤ੍ਪਰਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਃ ।। ੪੯.

ਦਿਵਿੰਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੁੰਦੁਭਿਸਵਨ ਪਹਾੜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਰਤ੍ਨਮਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਾਃ। ਬਹੁਵृਕ੍ਸ਼ਫਲੋ ਪੇਤਾ ਨਾਨਾਵृਕ੍ਸ਼ਲਤਾਵृਤਾਃ ।। ੪੯.

ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾਦ੍ਵਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ । ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਤਸ੍ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੯.

ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਯ ਕੁਸ਼ਲੀ ਦੇਸ਼ੋ ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਮਨੋਨੁਗਃ। ਮਨੋਨੁਗਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚੋष੍ਣਸ੍ਤृਤੀਯੋ ਦੇਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਕੁਸ਼ਲੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ ਦੇ ਮਨੋਨੁਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੋਨੁਗਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਖੇਤਰ ਉਸ਼ਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉष੍ਣਾਤ੍ਪਰਃ ਪ੍ਰਾਵਰਕਃ ਪ੍ਰਾਵਰਾਦਨ੍ਧਕਾਰਕਃ। ਅਨ੍ਧਕਾਰਕਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਮੁਨਿਦੇਸ਼ਃ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੯.

ਉਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਵਰਕਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਵਰਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਹੈ। ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਨੀ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਨਿਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਃ। ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣੋ ਗੌਰਪ੍ਰਾਯੋ ਜਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੯.

ਮੁਨੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਡੁੰਦੁਭਿਸਵਨ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰਤਿ ਵਰ੍ष ਸ੍ਮृਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਗੌਰੀ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ ਚੈਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਨੋਜਵਾ । ਖ੍ਯਾਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾ ਚ ਗਙ੍ਗਾ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਹਨ: ਗੌਰੀ, ਕਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ੍ਰਿ, ਮਨੋਜਵਾ, ਖਿਆਤੀ, ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ।

ਤਾਸਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਨਦ੍ਯੋ ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਪਗਾਃ। ਅਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਪੁਲਾਃ ਸੁਬਹੂਦਕਾਃ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੋਰ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਚੌੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕੇਨ ਤੁ। ਆਵृਤਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸਮੇਨ ਤੁ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਚੌਂਹ ਪਾਸੇ ਦਧਿਮੰਡਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਮਾਸੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਤੇषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਕ੍ਤੁ ਮਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਨਿਸਰ੍ਗੋऽਯਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਤੁ ਸਂਹਾਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਸੁ ਵੈ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਦ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਯੋ ਵਿਧਿਃ। ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਯਥਾਵਦਿਹ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍। ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਵੈ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ ।। ੪੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਸ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੪੯.

ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਧਿਮੰਡਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਃ। ਕੁਤ ਏਵ ਤੁ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਞ੍ਚਰਾਵ੍ਯਾਧਿਭਯਂ ਕੁਤਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਨਾ ਤਾ ਕਦੇ ਅਕਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਮਣਿਭੂषਿਤਾਃ। ਰਤ੍ਨਾਕਰਾਸ੍ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣੀਆਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।

ਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯੁਤਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਾਗਾਯਤਃ ਸ ਸੌਵਰ੍ਣ ਉਦਯੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੪੯.

ਪਹਿਲਾ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਦਯ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਮੇਘਾਸ੍ਤੁ ਵृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ। ਤਸ੍ਯਾਪਰੇਣ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਜਲਧਾਰੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਬੱਦਲ ਵਰਖਾ ਲਈ ਉਠਦੇ ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਲਧਾਰਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਾਦਤ੍ਤੇ ਵਾਸਵਃ ਪਰਮਂ ਜਲਮ੍। ਤਤੋ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਵਰ੍षਾਕਾਲੇ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਵਿਹ ।। ੪੯.

ਉਥੋਂ ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਥੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਪਰੇ ਰੈਵਤਕੋ ਯਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । ਰੇਵਤੀ ਦਿਵਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾਮਹਕृਤੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੯.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੈਵਤਕਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੈਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਾੜ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯਾਪਰੇਣ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਯਾਮਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮਿਮਾਃ ਕਿਲ ।। ੪੯.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਆਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ ਉਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਈ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯਾਪਰੇਣ ਰਜਤੋ ਮਹਾਨਸ੍ਤੋ ਗਿਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਸ੍ਯਾਪਰੇਣਾਮ੍ਬਿਕੇਯੋ ਦੁਰ੍ਗਃ ਸ਼ੈਲੋ ਹਿਮਾਚਿਤਃ ।। ੪੯.੮੨ . ਆਮ੍ਬਿਕੇਯਾਤ੍ਪਰੋ ਰਮ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੌषਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ ਚੈਵ ਕੇਸ਼ਰੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਯਤੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵਾਯਤਿ ।। ੪੯.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਜਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਅੰਬਿਕੇਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਅੰਬਿਕੇਯਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ਰੀ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ।