ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਰ੍ਵਿਪੁਲਸ੍ਕਨ੍ਧ ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਸ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸੁਰੋਦੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਚ੍ਛਾਲ੍ਮਲਸ੍ਯੈਵ ਸਮੇਨ ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੪੯.

ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਡਾਲੀ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੈਲਾਵਟ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰੇषੁ ਤੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੯.

ਉੱਤਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕੋ, ਮੈਂ ਜਿਹੜਾ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤਂ ਸਮਾਸਤਃ। ਸੁਰੋਦਕਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਰ੍ਵਤਃ ।। ੪੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਥਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਰੋਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤੈਵ ਗਿਰਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਲਮਲ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਕੁਖਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਵਿਦ੍ਰੁਮੋਚ੍ਚਯਃ। ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਹੇਮਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੪੯.

ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪਹਾੜ ਵਿਦ੍ਰੁਮੋਚਚਯਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪਹਾੜ ਹੇਮਪਰਵਤ ਹੈ।

ਤृਤੀਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਨਾਮ ਜੀਮੂਤਸਦृਸ਼ੋ ਗਿਰਿਃ। ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪੁष੍ਪਵਾਨ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤੁ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਃ ।। ੪੯.

ਤੀਜਾ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਾ ਹੈ।

षष੍ਠੋ ਹਰਿਗਿਰਿਰ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋ ਮਨ੍ਦਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਨ੍ਦਾ ਇਤਿ ਹ੍ਯਪਾਂ ਨਾਮ ਮਨ੍ਦਰੋ ਦਾਰਣਾਦਪਾਮ੍ ।। ੪੯.

ਛੇਵਾਂ ਪਹਾੜ ਹਰਿਗਿਰੀ ਹੈ, ਸੱਤਵਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਮਨ੍ਤਰਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਉਦ੍ਭਿਦਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਰ੍षਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵੇਣੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਉਦਭਿਦ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵੇਣੁਮੰਡਲ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਂ ਸ੍ਵੈਰਥਾਕਾਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਲਵਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਪਞ੍ਚਮਂ ਧृਤਿਮਦ੍ਵਰ੍षਂ षष੍ਠਂ ਵਰ੍ष ਪ੍ਰਭਾਕਰਮ੍। ਸਪ੍ਤਮਂ ਕਪਿਲਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੯.

ਤੀਜਾ ਖੇਤਰ ਸਵੈਰਥਾ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਲਵਣ ਹੈ; ਪੰਜਵਾਂ ਧ੍ਰਿਤਿਮਤ, ਛੇਵਾਂ ਵਰ্ষਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਸੱਤਵਾਂ ਕਪਿਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਨ।

ਏਤੇषੁ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਭਾਸ੍ਤੁ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਰਮਨ੍ਤੇ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਸ਼ਃ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

ਨ ਤੇषੁ ਦਸ੍ਯਵਃ ਸਨ੍ਤਿ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਗੌਰਪ੍ਰਾਯੋ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਕੋਈ ਡਾਕੂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਧੁਤਪਾਪਾਃ ਸ਼ਿਵਾਸ੍ਤਥਾ। ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਯੁਤਿਗਰ੍ਭਾ ਮਹੀ ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪ ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਅਭਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤੋ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਵਃ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉਥੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਘृਤੋਦੇਨ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪੋ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸਮੇਨ ਤੁ ।। ੪੯.

ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਬਾਹਰੋਂ ਘੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਵਃ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਿਤਃ। ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਮਤਃ ਪਰਮ੍ ।। ੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ ਤੁ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ। ਘृਤੋਦਕਸਮੁਦ੍ਰੋ ਵੈ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਂਵृਤਃ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਟਾਪੂ ਕੁਸ਼ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹ ਘੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵੀਪੇ ਨਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਗਿਰਿਃ। ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਤ੍ਪਰੋ ਵਾਮਨਕੋ ਵਾਮਨਾਦਨ੍ਧਕਾਰਕਃ ।। ੪੯.

ਉਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਕ੍ਰੌਂਚ ਹੈ; ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਮਨਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਮਨਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਧਕਾਰਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਿਵਾਵृਨ੍ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਦਿਵਾਵृਤਃ ਪਰਸ਼੍ਚਪਿ ਦਿਵਿਨ੍ਦੋ ਗਿਰਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਵਿੰਦ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਦਿਵਿਨ੍ਦਾਤ੍ਪਰਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਃ ।। ੪੯.

ਦਿਵਿੰਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੁੰਦੁਭਿਸਵਨ ਪਹਾੜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਰਤ੍ਨਮਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਾਃ। ਬਹੁਵृਕ੍ਸ਼ਫਲੋ ਪੇਤਾ ਨਾਨਾਵृਕ੍ਸ਼ਲਤਾਵृਤਾਃ ।। ੪੯.

ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾਦ੍ਵਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ । ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਤਸ੍ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੯.

ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਯ ਕੁਸ਼ਲੀ ਦੇਸ਼ੋ ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਮਨੋਨੁਗਃ। ਮਨੋਨੁਗਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚੋष੍ਣਸ੍ਤृਤੀਯੋ ਦੇਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਕੁਸ਼ਲੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ ਦੇ ਮਨੋਨੁਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੋਨੁਗਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਖੇਤਰ ਉਸ਼ਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉष੍ਣਾਤ੍ਪਰਃ ਪ੍ਰਾਵਰਕਃ ਪ੍ਰਾਵਰਾਦਨ੍ਧਕਾਰਕਃ। ਅਨ੍ਧਕਾਰਕਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਮੁਨਿਦੇਸ਼ਃ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੯.

ਉਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਵਰਕਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਵਰਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਹੈ। ਅੰਧਕਾਰਕਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਨੀ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਨਿਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਃ। ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣੋ ਗੌਰਪ੍ਰਾਯੋ ਜਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੯.

ਮੁਨੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਡੁੰਦੁਭਿਸਵਨ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰਤਿ ਵਰ੍ष ਸ੍ਮृਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਗੌਰੀ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ ਚੈਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਨੋਜਵਾ । ਖ੍ਯਾਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾ ਚ ਗਙ੍ਗਾ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਹਨ: ਗੌਰੀ, ਕਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ੍ਰਿ, ਮਨੋਜਵਾ, ਖਿਆਤੀ, ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ।

ਤਾਸਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਨਦ੍ਯੋ ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਪਗਾਃ। ਅਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਪੁਲਾਃ ਸੁਬਹੂਦਕਾਃ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੋਰ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਚੌੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਕੇਨ ਤੁ। ਆਵृਤਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪਸਮੇਨ ਤੁ ।। ੪੯.

ਕ੍ਰਉਂਚਦਵੀਪ ਚੌਂਹ ਪਾਸੇ ਦਧਿਮੰਡਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਦਯੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਮਾਸੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਤੇषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਕ੍ਤੁ ਮਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਨਿਸਰ੍ਗੋऽਯਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਤੁ ਸਂਹਾਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਸੁ ਵੈ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।